...وي قوسادى
مال كوبەيمەي, ءونىم كوبەيمەيدى
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن «ايقىن اگرارلىق ساياسات قاجەت» اتتى ماقالاعا ءۇن قوسايىن دەپ وتىرمىن. ءوزىم ۇزاق جىل باتىس قازاقستان وبلىستىق اكىمدىگىندە, اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسىندا جاۋاپتى قىزمەت اتقارعان سوڭ بۇل سالامەن جاقسى تانىسپىن.
توقسانىنشى جىلداردىڭ توقىراۋى الدەقاشان ءوتتى, سوندا دا بولسا اۋىل شارۋاشىلىعى ءالى ەڭسەسىن تىكتەي الماي كەلەدى. دۇكەندە ساپاسى كۇماندى شەتەل ونىمدەرى قاپتاپ تۇر. مۇنىڭ سەبەبى «بەتالدى جۇگىرىس كوپ, ناتيجە از» دەگەن اۆتوردىڭ پىكىرىمەن كەلىسە وتىرىپ, دۇرىس باعىتتا, كەشەندى جۇمىس ىستەۋدىڭ ورنىنا سىرت كوزگە كورسەتۋگە ارنالعان, «سوڭى نە بولادىعا» جانى اشىمايتىن, قىسقا مەرزىمدى شارۋالار جاساۋ دەپ ناقتىلار ەدىم.
شارۋانى ويلايتىن مامان قىرۋار اقشاعا ۇرعاشى مال ساتىپ المايدى. كەرەگىنشە اتالىق مال الىپ, قولداعى مالىن اسىلداندىرۋمەن اينالىسادى. ءوز وتانىندا ەتتى ءىرى قارا مالى بولا تۇرا, شەتەلدەن وزىنىكىنەن كەم بولماسا ارتىقشىلىعى جوق وزگە ەتتى تۇقىمدى مال ساتىپ المايدى! شارۋانى ويلايتىن مامان وزىمىزدە جەتپەسە دە الىس-جاقىن شەتەل بىزگە اكەلىپ بەرەدى دەگەن جاۋاپسىز ەسەپپەن, قوزى سوياتىن ءىرى كومبينات سالمايدى! جانە ول ەشكى باسىن ءوسىرىپ الماي تۇرىپ ەشكى ءسۇتىن وڭدەيتىن تسەح سالمايدى!
جالپى, سوڭعى ۋاقىتتا وڭدەۋ تسەحتارىن سالۋ ءسان بولىپ بارا جاتقان سياقتى. مال باسى كوبەيىپ, وعان مال ازىعىن ءوسىرىپ, دايىندايتىن كاسىپورىندار اشىلىپ جاتىر, ولار جاڭا تەحنولوگيا پايدالانىپ جاتىر دەگەن حابار ەستىمەيمىز. سوندا بۇل ءتورت ت ۇلىك دالاداعى كيىك سياقتى وزىنەن ءوزى ءوسىپ, ەندى تەك شەتىنەن ۇستاپ, سويا بەرۋگە تسەح جەتپەي جاتىر ەكەن-اۋ دەگەن وي كەلەدى.
قۋانىش قۇسايىنوۆ,
زەينەتكەر
ورال
...ۇلگى ەتەدى
كىتاپ وقيتىن وقۋشىلار ارتىپ كەلەدى
بۇگىنگى وقۋشىلار كىتاپتان گورى عالامتوردى پاراقتاعاندى ءتاۋىر كورەتىنى راس. وسى رەتتە ءبىزدىڭ مەكتەپ ۇجىمى ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ تاجىريبەسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ جاڭا جوبانى قولعا الدى. بۇل جوبانىڭ ماقساتى – وقۋشىلارعا كوركەم ادەبيەتتى وقىتۋ, سول ارقىلى ولاردىڭ وي-ءورىسىن كەڭەيتۋ. جوبا اياسىندا شاكىرتتەرىمىزگە ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە دە 3 كىتاپتى وقىتىپ, مازمۇنىن ايتقىزىپ, ەلىمىزدەگى ۇشتىلدىلىك باعدارلاماسىن دا قامتىپ جاتقان جايىمىز بار.
مەكتەپ كىتاپحاناشىسى ق.قۇمارساعيتوۆا مەن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى ب.بەيسەنبين بىرلەسە وتىرا وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە ساي كوركەم شىعارمالاردىڭ ءتىزىمىن جاساپ, ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وقۋشىلاردىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن قۇشتارلىعى ارتتى, كىتاپ وقيتىن وقۋشىلاردىڭ قاتارى كوبەيدى. جوبا شەڭبەرىندە «مەكتەپكە كىتاپ تارتۋ ەتەمىز» اكتسياسى جۇرگىزىلۋدە, الداعى ۋاقىتتا «اتا-انا مەن بالاسىنىڭ بىرلەسە وقۋى» بايقاۋىن ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وقىرمانداردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا «اي وقىرمانى» اتتى اۋىسپالى بەلگى ازىرلەپ, كىتاپسۇيگىش وقۋشىلاردى ماراپاتتاماق ويىمىز بار.
ت.باجاەۆا,
ك.شاكەنوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپ مۇعالىمى
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
جارما اۋدانى,
جاڭاوزەن اۋىلى
...وكىنىش بىلدىرەدى
جۇمىسسىزدىقپەن جۇمىلا كۇرەسەيىك
ۇكىمەت جۇمىسسىزدىقتى جويۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار قابىلداپ, ونىڭ جۇزەگە اسۋىن ءجىتى باقىلاپ وتىر. ناتيجەسىندە جۇمىسسىزدىق بۇرىنعىعا قاراعاندا ەداۋىر قىسقاردى, حالىقتىڭ تۇرمىسى ءبىرشاما جاقساردى. الايدا جۇمىسسىزدىق تولىق جويىلدى دەپ ايتا المايمىز. سونىڭ سالدارىنان قوعامدا تۇرمىسى تومەن, حالىقتىڭ ءالجۋاز توبى ازايماي وتىر.
بۇگىندە جۇمىس جاسىنداعى جاستاردىڭ ەداۋىر بولىگى ءار نارسەنى ءبىر سىلتاۋ ەتىپ, «اۋىردىڭ ۇستىمەن, جەڭىلدىڭ استىمەن» جۇرگەندى قالايدى. سونىمەن قاتار قولىنان كەلەتىن كاسىپ ىزدەپ, ءبىر كادەگە جاراۋعا ىنتا-جىگەر تانىتا بەرمەيدى. جاستاردىڭ ءبارى وسىنداي باعىتتا دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولاتىن شىعار. اۋىلدا تۋىپ, اۋىلدا وسكەندىكتەن كوپتەگەن اۋىل بالالارىنىڭ ءوز بەتىنشە نان تابۋعا ق ۇلىقسىز ەكەندىكتەرىن ايقىن بايقاپ جۇرگەندىكتەن, وسى جايلى اتاپ ايتقىم كەلەدى. قوعامىمىزدا قانداي دا ءبىر ادام تاعدىرىن تالكەك ەتەتىن, وكىندىرەتىن كەلەڭسىز جاعدايلار ەتەك الىپ جاتسا, سونىڭ ءبارى جۇمىسسىزدىقتىڭ, جاتىپىشەرلىكتىڭ سالدارى ەكەندىگى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى ءتيىس.
جۇمىسسىزدىق بەلەڭ العان سايىن قوعام دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن كەساپاتتار كوبەيە بەرەتىندىگىنە تالاس جوق. مەنىڭشە, جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى ەل بولىپ قولعا الاتىن ۇلكەن شارۋا. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وسى ماقساتتا اتقارىلىپ جاتقان ىستەرىمىزدەن ىلگەرىلەۋشىلىك اسا بايقالىپ جۇرگەن جوق. سوندىقتان جۇمىسسىزدارعا قاجەتتى جاعداي جاساۋعا قامقورلىقپەن قارايتىن ۋاقىت جەتتى دەپ ويلايمىن.
قازاقباي بايجۇمان ۇلى,
شۋ اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى
جامبىل وبلىسى
...باتاسىن بەرەدى
بالاباقشاعا اتا-انالار ريزا
وتكەن كۇز ايىندا پەتروپاۆلداعى «يۋبيلەينىي» شاعىن اۋدانىندا 90 ورىنعا ارنالعان «نۇر بالا» بالاباقشاسى اشىلىپ, اتا-انالار ريزاشىلىعىنا بولەنگەن بولاتىن. بالاباقشادا 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالار ءۇشىن 4 توپ قۇرىلىپ جۇمىس ىستەيدى. بۇل شاعىن اۋداندا حالىق كوپ قونىستانعانمەن بۇعان دەيىن مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم بولمادى. جالپى, پەتروپاۆلدا 3-6 جاس شاماسىنداعى بالالاردىڭ كوپشىلىگى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. وسىنداي يگىلىكتى ءىستى قولعا الىپ, جۇزەگە اسىرعان ازاماتتارعا تۇرعىندار باتاسىن بەرىپ, ريزاشىلىقتارىن بىلدىرەدى.
«نۇر بالا» بالاباقشاسى «ەگوروۆسكيە سكلادى» جشس-مەن كەلىسىمشارت بويىنشا سالىنعان. بۇل اتالمىش كومپانيانىڭ پەتروپاۆلدا سالعان ەكىنشى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەسى.
امان بولسىن
پەتروپاۆل
...پىكىر ايتادى
ادىلەت جولىنداعى ارپالىس
مۇقاداس بالاجانوۆتىڭ «زوناداعى تاعدىر» اتتى شىعارماسىنداعى باس كەيىپكەر – مۇحيت ادىلەت ءۇشىن كۇرەسەمىن دەپ تەمىر تورعا تۇسەدى. قىزدىڭ ارىن قورعاپ, ارسىزعا دەنە جاراقاتىن سالعانى ءۇشىن سوتتالىپ كەتەدى.
كىتاپتا تەك قانا قازىرگى تۇرمە جايى ەمەس, بۇرىنعى تەمىر تور جايىندا دا باسىلىمداردا ايتىلماعان تاريحي شىندىق ايتىلادى. قازاقستاندا 1930-1950-ءشى جىلداردا قانداي, قانشا تۇرمەلەر مەن لاگەرلەر بولدى, العاشىندا ولار قالاي اتالدى ءبارى تاريحي اتىمەن اتالادى. بۇل تۇرمەلەر مەن لاگەردە كسرو بويىنشا الاش زيالىلارى باستاتقان كورنەكتى قوعام, مادەنيەت, ادەبيەت قايراتكەرلەرى, عالىمدار جانە سوعىس ونەرىن مەڭگەرگەن اسكەري قولباسشىلار, ولاردىڭ ايەلدەرى اتى-جونىمەن ناقتى ايتىلادى.
مۇقاداس بالاجانوۆ 25 جىلداي قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىندە ەڭبەك ەتكەن. وسى جىلداردىڭ ۇزاق ۋاقىتىندا قاتاڭ رەجىمدەگى تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە باسشى بولعان. قازىر زاپاستاعى ىشكى قىزمەت پولكوۆنيگى. مۇقاداس تۇماباي ۇلىنىڭ زوناداعى تاعدىرلار تۋرالى جاقسى بىلەتىنى وسىدان. «زوناداعى تاعدىر» اتتى كىتاپتى وقىپ شىعىپ, ادىلەتتىڭ ارقاشان دا جەڭەتىنىنە كوزىڭ جەتەدى.
نازراحمەت قالي
الماتى
