ءومىر دەگەن تولعاۋى توقسان, جولى سان-سالا, كەيدە ونىڭ قىر-سىرىن سانالىلار عانا ۇعاتىن جۇمىر جۇمباقتاي كورىنەتىنى اقيقات. ءبىلىمى تەرەڭ, تۇلعاسى كەسەكتەر سول ءومىر كوشىندە وزگەدەن ەرەك, وي بايلامى بولەك ەكەنى بايقالادى. ونداي ازامات العاشقى قادامىنان-اق قارىم-قابىلەتىن تانىتىپ, جاس بولسا دا باس بولار تىرلىگىمەن, توڭىرەگىندەگىلەردەن توبە بيدەي ىرىلىگىمەن دارالانىپ, ءسوزى ءوتىمدى, ءىسى تولىمدى بولىپ تۇرادى. سولاردىڭ ءبىرى – قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى مىرزاگەلدى تورەكەلدى ۇلى ءابدىرايىموۆ.
م.ءابدىرايىموۆ – كەڭەستىك كەزەڭدە ءبىلىم قۋىپ, جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ, ماماندىق الىپ, ەڭبەككە ارالاسقان سوڭ, قالعان سانالى ءومىرىن ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دامۋىنا ارناعان جان. ال كەڭەستىك كەزەڭدە ءبىلىمى تەرەڭ, ءوزى ىسكەر, تاجىريبەسى مول ماماندارعا جاس بولسا دا ۇلكەن سەنىم ارتىلاتىن. باستى تالاپ – ءىستىڭ بابىن تاۋىپ, ۇيىمداستىرا, ۇجىمدى ۇيىستىرا الۋ, ءسويتىپ جۇمىستىڭ ناتيجەسىن كورسەتۋ بولاتىن. جىگەرلىلىگىن كورسەتكەن ءارى باس بولا بىلگەن مىرزاگەلدى تورەكەلدى ۇلى – مول تاجىريبەنىڭ ارقاسىندا ەرەن ەڭبەگى ەلەنىپ, باسشىلىق قىزمەتتەردى جەمىستى اتقارىپ, ەلىنە ءمىنسىز قىزمەت ەتۋدىڭ ونەگەلى جولىن كورسەتكەن اردا ازامات. كوڭىلى شۋاق, سوزگە ساراڭ, ىسكە جومارت, جانى جايساڭ جان جايلى بىلەرىم دە از ەمەس.
ءبىزدىڭ تانىستىعىمىز ەلىمىز ەگەمەندىك العان جىلدارى باستاۋ الدى. 1992 جىلى قازاق مال شارۋاشىلىعى تەحنولوگياسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ۆيكتور اندرەەۆيچ ۆەرنيگور زەينەتتىك دەمالىسقا كەتىپ, ونىڭ ورنىنا ىسكەر, جاس جىگىت ىزدەگەنىمىز بار. سول ورىنعا ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىرى ءابدىرايىموۆ ەدى. تيميريازەۆ اتىنداعى ماسكەۋ اۋىل شارۋاشىلىعى اكادەمياسىن جانە اسپيرانتۋراسىن ءبىتىرىپ, عىلىم كانديداتى اتانعان ەكەن. دوكتورلىق جۇمىسىنىڭ دايىن ەكەنىن جانە ءبولىم باسقاراتىنىن بىلدىك. ۇيىمداستىرۋ, ىسكەرلىك قابىلەتىنە قاراپ, ونى قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەتىپ قىزمەتكە قابىلدادىق. ول كەزدە اكادەمياعا تالانتتى جاس كادرلار كەرەك ەدى. ال 1994-2002 جىلدارى ول قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسى باس عىلىمي حاتشىسى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى. 2002 جىلى اكادەميا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنا وتكەندە مىرزاگەلدى تورەكەلدى ۇلى استانا قالاسىنا قونىس اۋدارىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ عىلىم دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, ديرەكتورى قىزمەتتەرىن اتقاردى. ول كەزدە مەن دە استاناعا قونىس اۋدارعان بولاتىنمىن.
كوپتەگەن ءىستىڭ ءيىرىمىن تاۋىپ, اينالاسىنداعى سەرىكتەستەرىمەن كەڭەسە وتىرىپ, كەلەلى ءىستىڭ باسىن قايىرىپ, جەتىستىكتىڭ جەلكەنىنە ءمىنىپ, تۇلعالىق تۇعىرىنان كورىندى. بۇل جاعىنان كەلگەندە, م.ءابدىرايىموۆ ءوز قىزمەتىندە پاراساتتىلىق كورسەتىپ, ازاماتتىق جولدى بەرىك ۇستاندى. ونىمەن ءجيى كەزدەسىپ, پىكىر الماسىپ, وي ءوربىتىپ, سىرلاسۋشى ەدىك. ءجۇزى جىلى جان ىلعي ك ۇلىمسىرەپ, ادامنىڭ ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن.
«ومىردەن ۇيرەنگەن ادامدار عانا ۇلتىنىڭ ۇلى پەرزەنتى بولا الادى» دەگەن ەكەن قىتاي رەفورماسىنىڭ اتاسى دەن سياوپين. وسى ءسوز ويعا ورالعان سايىن ونىڭ ءمارت تۇلعاسى كوز الدىما كەلە بەرەدى. ول ءومىردىڭ قيىن دا قىزىق جولىنان جوققا جاسىماي, بارعا اسىپ-تاسىماي, ىزگىلىكتىڭ ىزىمەن جۇرەتىن زەردەلى جان ەدى. وتكەن زاماننىڭ, تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ سان سوقپاقتارىندا دا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ تۋىن بيىك ۇستاپ جۇرگەن تۇلعامەن ءبىراز ارالاسىپ, ءدام-تۇزداس بولدىم.
مىرزاگەلدى تورەكەلدى ۇلى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ جەتىستىكتەرىن قولداپ, ونى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماسەلەسىنە دە كوپ كوڭىل ءبولدى. اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان م.ءابدىرايىموۆ «قازاگرويننوۆاتسيا» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى اتاندى. اتالعان سالا بويىنشا 100-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ, سونىڭ ىشىندە 5 مونوگرافيانىڭ اۆتورى بولدى.
مىرزاگەلدىنىڭ وزگەدەن ەرەك, تۋمىسى بولەك سىرباز جان ەكەنى, سيرەك كەزدەسەتىن شىنايى تازالىقتىڭ, كاۋسار سۋىنداي ءمولدىر سۇلۋلىقتىڭ, بەكەم ۇستامدىلىقتىڭ, نازىك ىڭكارلىكتىڭ, پاراساتتىلىقتىڭ يەسى ەكەنى زامانداستارىنا ايان.
«ادام تابيعاتىنان قابىلەتسىز بولمايدى, ءاربىر ادام وزىنشە بولەك الەم» دەپ پسيحولوگيا عىلىمىندا ادام بالاسىنىڭ كەز كەلگەن ءبىر قىرىنان دارىندى بولاتىندىعى جايلى ايتىلعان. ءيا, راسىندا دا بىرەۋىمىز وقۋعا قۇشتارمىز, بىرەۋىمىز جازۋعا, ال كەيبىرەۋلەر ءان ايتۋعا نەمەسە ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىنا بەيىم كەلەدى. ال بىراق ءبىر ادامنىڭ بىرنەشە قابىلەتى بولۋى ەكىنىڭ بىرىندە كەزدەسە بەرمەيتىن كورىنىس. ونداي جاندار قاي كەزدە دە ءجۇزدىڭ اراسىنان جارقىراپ, مىڭنىڭ اراسىنان ازاماتتىق مارتەبەسىمەن سۋىرىلىپ شىعارى انىق. ءيا, وسىنداي كەرەمەت قاسيەت مىرزاگەلدىنىڭ ءبىر باسىنان تابىلۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس دەپ ويلايمىن. باسىمىز قۇرالا قالعان تۇستا ودان ءان ورىنداۋىن, اسىرەسە «مويىنقۇم ءۆالسىن» سۇرايتىنمىن. كومەيىنە بۇلبۇل ۇيا سالعانداي داۋسى تۇنىق ەدى مىرزەگەلدىنىڭ. اككوردەون, بايان, دومبىرا سىندى كەز كەلگەن مۋزىكالىق اسپاپتا ەركىن ويناپ, ونىڭ ىشەك-تەتىكتەرىنە ءتىل ءبىتىرىپ, ورتاسىنا كەرەمەت كوڭىل كۇي سىيلايتىن مىرزاگەلدىنىڭ سول اۋەزدى ءۇنى كۇنى بۇگىنگە دەيىن قۇلاعىمدا قالىپتى...
اعايىن-دوس اراسىنداعى بەرەكە-بىرلىكتى, تاتۋ تىرلىكتى ساقتاۋ جونىنەن دە ونىڭ كىسىلىگى مەن كىشىلىگىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. كەمەل ويلاپ, كەڭ پىشەتىن كىسىلىك كەلبەتى, جاقسىلىق جاساۋدان, ىزگىلىك كورسەتۋدەن ايانبايتىن, اقىل-پاراساتى مول, حالىق مۇددەسى جولىندا ادال ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مىرزاگەلدىدەي ءمارت ىنىممەن تانىسىپ-بىلىسكەن تاعدىرىما ريزامىن!
ريم فيلوسوفى سەنەكا «جاقسىلىققا ۇلگى كورسەتىپ جەتپەسە, ۋاعىز ايتۋمەن جەتۋ قيىن» دەگەن ەكەن. مەن بىلەتىن م.ءابدىرايىموۆتىڭ وزىندىك ونەگەسىمەن جاقسىلىققا باستاعان ادامدىق قاسيەتتەرىنىڭ ءبىر تامشى قىرى وسىنداي...
كىمگە بولسىن وسكەن ولكەگە بارىپ, تۋعان جەردىڭ توپىراعىنا اۋناپ-قۋناپ, كاۋسار تازا اۋاسىن كەۋدەڭدى كەرە جۇتىپ, كۇش-قۋات الۋ – ءبىر باقىت, ال سول جەردەگى ەلگە قىزمەت ەتىپ, سىي-قۇرمەتىنە بولەنۋ – شەكسىز باقىت. مىرزاگەلدى تورەكەلدى ۇلى – مول باقىتقا يە بولعان ازاماتتىڭ ءبىرى. 2005 جىلى جەرلەستەرى وعان مويىنقۇم اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن بەرگەندە «مەن ءۇشىن دۇنيەدەگى ەڭ قىمبات ماراپات – تۋعان ەلىمنىڭ ازاماتتارىنىڭ ماعان كورسەتكەن قۇرمەتى» دەپ قۋانىشى قوينىنا سىيماي, ماقتانىش سەزىمىنە بولەنىپ تۇرعان ساتتەرى ءالى كۇنگە كوز الدىمدا. ونىڭ جۇرەگىنىڭ تازالىعى, ەلىن, جەرىن سۇيگەن پەرزەنتتىك بولمىسى وسىنداي ەدى!
ىزەتتى ءىنى ارامىزدا بولسا, بيىل جەمىسى مەن جەڭىسكە تولى جەتپىس جاسىن تويلاۋشى ەدىك, امال نەشىك... سۇم اجال وسىدان 10 جىل بۇرىن سۇيىكتى جارى ءاسيا ەكەۋىن ويدا جوقتا ورتامىزدان الىپ كەتتى.
بۇگىندە بىزگە ونىڭ يمانعا تولى پاراساتىن, كەڭ پەيىلىن, عيبراتقا تولى ءومىر جولىن ەسكە الۋ جازىپتى...
عاني قاليەۆ,
اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك
