فوتو: ەرلان وماروۆ, «ەگەمەن قازاقستان»
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولىپ, كۇللى ەلىمىزدىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, ونەركاسىپ, ءوندىرىس سالالارىنىڭ بارلىعى دا ءبىر ورتالىقتان ماسكەۋدەن باسقارىلدى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ۇرپاق ءۇشىن بۇگىنگى تاۋەلسىزدىكتىڭ تيتتەي جەتىستىگى باعا جەتپەس ولشەمگە يە. ەڭ العاش الماتىدا, ورتالىق ازيا اۋماعىندا تاشكەنتتەن كەيىن مەترو سالۋ كسرو جوسپارلاۋ كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋى بويىنشا 1978 جىلى بەكىتىلگەن ەدى. ول جوبانى 1980 جىلى كسرو مينيسترلەر كەڭەسى بەكىتتى. سودان 1981 جىلى قازاقستاندا مەترو سالۋ جۇمىستارىنا العاشقى دايىندىق جۇمىستارى باستالدى. بىراق, شىن مانىندە العاش رەت 1989 جىلى الماتى مەتروسىنىڭ العاشقى شۇڭقىرى قازىلدى...
بۇل دەرەكتەردى مەن نە ءۇشىن تىزبەلەپ وتىرمىن. سەبەبى ماسكەۋ زامانىندا الماتىدا مەترو سالۋ ءىسىنىڭ قانداي قيىندىقتا بولعانىن ەسكە سالعىم كەلدى. شىن مانىندە اسەم قالامىزدا جەر استى كولىك قاتىناسىن جۇرگىزۋ ەلىمىز تەك تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن عانا ناقتى اۋقىمدا جۇزەگە اسا باستادى. ونىڭ وزىندە دە جوبالاۋ, جوسپارلاۋ ءىس-شارالارى سوزىلىپ, الماتى مەتروسى «عاسىر قۇرىلىسىنا» اينالدى.
2005 جىلى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ءىستى بۇدان ءارى سوزا بەرۋگە بولمايتىنىن باسا كورسەتىپ, تىكەلەي نازارىنا الدى. مەتروعا بولىنەتىن قارجىنى شاشاۋ شىعارماي باقىلاۋدا ۇستاعان پرەزيدەنتىمىز 2005 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا «الداعى جىلى پروحودكالاۋ ءىسىن اياقتاۋ كەرەك تە, 2006 جىلدىڭ اياعىندا – 2007 جىلدىڭ باسىندا ايالداما بەكەتتەرىن سالۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ كەرەك», دەدى. ۇلى داۋىردەگى ۇلى باستامانىڭ جەمىسىن قازاق حالقى 2011 جىلدىڭ 11 جەلتوقسانىندا كوردى دە. سول كۇنى الماتى مەتروسىمەن العاشقى جولاۋشى جولعا شىقتى.
وسىنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك داۋىرىندەگى بىردەن ءبىر قول جەتكىزگەن حالىقتىق جەڭىسىنىڭ كورىنىسى دەر ەدىم. پرەزيدەنتتىڭ اتالمىش كىتابىن وقىعان سايىن ءبىزدىڭ بولاشاق ۇرپاعىمىز قازاقستانداعى ءاربىر يگىلىكتى ءىستىڭ ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە دۇنيەگە كەلگەنىن تۇسىنسە, ۇعىنسا دەپ تىلەيمىن. كەشەگىدەي ماسكەۋدىڭ قاراماعىندا جۇرسەك, مەترو بىلاي تۇرسىن, بۇگىندەرى كۇللى الەم حالقىنىڭ نازارىنا ءىلىنىپ ۇلگەرگەن استاناداي سۇلۋ قالا سالىنار ما ەدى ارقا توسىندە, كىم ءبىلسىن؟! سول سەبەپتى دە تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسىن باعالاي بىلەيىك ءاماندا! پرەزيدەنت وسى كىتابىندا «سول جىلداردىڭ الاساپىران وقيعالارى ءبىز ءۇشىن اششى دا ماڭىزدى ساباق بولدى» دەپ جازادى. بۇگىندە حالىق 90-جىلداردىڭ تاۋقىمەتىن ۇمىتتى. الماتى تۇرعىندارى كۇندەلىكتى ومىردە مەترومەن جول تارتاتىن بولادى. عاجاپ ەمەس پە؟!
تەڭدەسى جوق اسىل مۇرا – «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىندا وتكەن جولدارىمىزدىڭ بارلىعى اينا-قاتەسىز, جىپكە تىزگەندەي ەتىپ جازىلۋلى تۇر.
تاۋەلسىزدىك بەسىگىنە اينالعان الماتىنىڭ مەتروسىندا بۇگىندە 1700-دەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ 1000-نان استامى تىكەلەي مەترو قۇرىلىسىمەن اينالىسادى. ءبىر كەزدەرى قول جەتپەس ارمانداي بولعان الماتى مەتروپوليتەنىنىڭ ەكىنشى كەزەگى اياقتالۋعا جاقىندادى. اتاپ ايتساق, 2020-2021 جىلدارى بۇگىنگى 8 بەكەتكە «قالقامان» مەن «باتىس اۆتوبەكەت» ستانسالارى قوسىلاتىن بولادى. ءۇشىنشى كەزەڭنىڭ جوباسى دا دايىن.
قازاقستاندا ەكونوميكالىق ىلگەرىلەۋ بولماسا قىرۋار قاراجاتتى تالاپ ەتەتىن مەترو قۇرىلىسى الدەقاشان تەجەلەرى اقيقات. مەترو قۇرىلىسى جالعاسۋ ۇستىندە. مۇنىڭ بارلىعى دا ەلىن سۇيگەن ەلباسىنىڭ باستاۋىمەن رەسپۋبليكامىزدىڭ بۇگىنگى الەمنىڭ وزىق 30 ەلىنىڭ قاتارىنان كورىنۋگە ۇمتىلعان قۇلشىنىسى دەر ەدىم. ءوزىمىز باستان كەشىپ وتىرعان ۇلى ءداۋىر شەجىرەسىنەن مەن وسىنى ۇقتىم. قانداي ءبىر ىستە بولماسىن ادام فاكتورىنىڭ العى شەپتە جۇرەتىنى ءومىر زاڭدىلىعى. پرەزيدەنتتىڭ دومنا پەشىندەگى مەتاللۋرگ قىزمەتىن اتقارعان ساتتەرى مەنى ىلعي دا ءبىر كەزدە ءوزىمنىڭ «وڭتۇستىكشاحتاقۇرىلىسىندا» پروحودشى, كەن شەبەرى, ۋچاسكە باسشىسى بولعان ساتتەرىمدى ەسىمە سالادى. الماتىعا ەڭ العاش جەر استى جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن كەلگەن 1990 جىلدار كوز الدىما كەلەدى. «بايقوڭىر» مەن «اباي» 18-بيس جانە 112- بيس تىرەۋلەرىن قاداعان كەزدەرىم كوز الدىمدا...
«تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىن» وقي وتىرىپ ەلىمىزدىڭ ومىرىندەگى ۇلى وزگەرىستەرگە تىرنەكتەپ قوسقان ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ۇلەسى ايشىقتالا تۇسەتىنىن بايقادىم. سوندىقتان دا بۇل كىتاپ شىن مانىندە تاريحي ەستەلىكتەرگە تولى حالقىمىزدىڭ ۇلى تاريحىنىڭ شەجىرەسى دەر ەدىم.
بالاجان قاليبەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى قۇرىلىسشىسى
الماتى
