ءار مەملەكەتتىڭ تۇپكى ماقساتى ەلدىڭ ىشكى احۋالىن جاقسارتىپ, سىرتقى ساياساتتا دا ىنتىماقتاستىققا جەتۋ ەكەنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدان العاندا اقش-تىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ويتكەنى امەريكا بارلىق سالادا العا شىققان الىپ دەرجاۆا. 330 ميلليونعا تارتا حالقى بار, قارىشتاپ دامىعان ەلدىڭ وركەندەپ ءوسۋى وزگەلەرگە ۇلگى. الەمدەگى ەڭ ۇزدىك, اسا ساپالى عىلىم, ءبىلىم وردالارىنىڭ دەنى, عالىمداردىڭ عالامات جاڭالىقتار اشۋى دا وسى ەلدە ۇشىراسادى. نوبەل سىيلىعىن العانداردىڭ باسىم بولىگى دە اقش-تا. اۋزىن ايعا بىلەگەن امەريكانىڭ الەمدىك ساياساتتاعى ورنى دا وزگەشە. قازاقستان ءوز كەزەگىندە الەمدە بەيبىت باستامالارىمەن, ىنتىماقتاستىققا باعىتتالعان يگى شارالارىمەن تانىمال. سونىمەن قاتار اقش ەكونوميكاسى جوعارى تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن. الەمدە ەڭ ۇزدىك دامىعان وزىق ۇلگىدەگى كاسىپورىندار وسى ەلدە. دەمەك, بۇل ەلمەن ەكونوميكالىق قاتىناستا تەك قارجى تارتۋمەن قاتار, وزىق تەحنولوگيالاردى دا كەلتىرۋ ماڭىزدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى ءوزىنىڭ وڭ ناتيجەسىن بەرىپ وتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتى بيىلعى جىلدىڭ باسىندا اقش پرەزيدەنتىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن اق ۇيدە بولعان العاشقى مارتەبەلى مەيمان. ونىڭ ۇستىنە ورتالىق ازيا ەلدەرى باسشىلارى اراسىنان د.ترامپتىڭ ءبىرىنشى قابىلداعانى – قازاقستاننىڭ كوشباسشىسى. ءبىز بۇدان الىپ دەرجاۆانىڭ قازاقستانمەن جان-جاقتى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا نيەتتى ەكەنىن اڭعارامىز. ءدۇيىم جۇرت كوز تىگىپ, قۇلاق تۇرگەنىندەي, بۇل ءجاي كەزدەسۋ ەمەس, اقش پرەزيدەنتى ەلباسىن قاتتى قۇرمەتتەيتىنىن ايتىپ, قازاقستان بۇگىندە وتە جاقسى تابىستارعا قول جەتكىزگەنىن تىلگە تيەك ەتۋى, ونى ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الۋىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
ورتالىق ازيا اقش ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە راستادى. اقش-تىڭ قازاقستانعا وزگەشە نازار اۋدارۋىنىڭ سەبەبى, ەلىمىز ەكونوميكاسى بويىنشا ايماقتاعى ءىرى مەملەكەت, سونىمەن قاتار ساياسي جۇيەسى اشىق, تۇراقتى مەملەكەتتەر قاتارىندا. دونالد ترامپ باستاعان اقش اكىمشىلىگىنىڭ بۇل ماسەلەگە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋى وسىندا جاتسا كەرەك.
قارجىلىق ماسەلەگە كەلسەك, جالپى سوماسى ميللياردتاعان دوللاردى قۇرايتىن ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كەلىسىم جاسالدى. ول ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق, اگروونەركاسىپتىك سالالارداعى ءتيىمدى ارىپتەستىككە جول اشادى. سونداي-اق سىرتقى ساياساتتا ۇتىمدى شەشىمدەر جاسالعانى تاعى بار. الەم ەكونوميكاسىنىڭ شامامەن 24 پايىزى اقش-تىڭ ۇلەسىندە ەكەنى بەلگىلى. نەبىر دامىعان وزىق تەحنولوگيا, الىپ ءوندىرىس ورىندارى دا وسى ەلدە. ال مۇنداي الپاۋىت ەلمەن ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتۋعا اركىم دە مۇددەلى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ەلباسىنىڭ وسىنداي ءىرى مەملەكەتپەن جان-جاقتى بايلانىس ورناتۋدىڭ وڭتايلى ءتاسىلىن تابا ءبىلۋى ەل دامۋى جولىنداعى تاريحي قادام ەكەنى ءسوزسىز.
الەمدىك اقپارات قۇرالدارىنىڭ پايىمداۋىنشا, ساپار وتە جەمىستى ءوتتى. وعان ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ءوزارا جەكە اڭگىمەلەسۋى مەن كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەزدەسۋلەرى سەبەپ بولدى. ەكىجاقتى ەكونوميكالىق, ساياسي ماسەلەلەر, ەكى ەل اراسىنداعى دامۋ ۇردىستەرىمەن قاتار, ايماقتىق اۋقىمدى ماسەلەلەر, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك شارالارى دا نازاردان تىس قالماي, جان-جاقتى تالقىلاندى.
ساپار بارىسىنداعى ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتىپ, جاھاننىڭ ەڭ بيىك مىنبەرىنەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تورەلىك ايتۋى – ەلىمىزدىڭ جانە الەمنىڭ جىلناماسىنداعى تاريحي ماڭىزدى وقيعا. حالىقارالىق ارەنادا ەلباسىنىڭ ءسوز سويلەپ, عالامدىق پروتسەستەرگە وراي ۇتىمدى ويلارىن ورتاعا سالۋى ۇلكەن بەدەل اكەلدى. عالامدىق ۇردىستەردە كەيدە كۇرمەۋى قيىن, وڭاي شەشىلە سالمايتىن, يكەمگە كەلمەيتىن, وتكىر ماسەلەلەر بولادى. وسىندايدا تىعىرىقتان جول تاۋىپ, كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن شەشۋ كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن وڭاي شارۋا ەمەس. مىنە, وسى تۇرعىدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەر كەزىندە ۇسىنعان «بەيبىتشىلىك. ءححى عاسىر» اتتى باعدارلامالىق قۇجاتى بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە «جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋلاردى تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» تاقىرىبىن كوتەرگەن وتىرىس بارىسىندا جالعاسىن تاۋىپ, ءوز جەمىسىن بەردى. يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ, تەرروريزممەن كۇرەس ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قويىلدى.
عالامدىق پروبلەمالاردى شەشىپ, الەم ەلدەرىنىڭ وي-پىكىرىن ءبىر ارناعا توعىستىرۋ استە وڭاي ءىس ەمەس. قازاقستان بۇل مىندەتتى اسقان ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى وتىرىسىندا سولتۇستىك كورەيانى دا وسىنداي قادام جاساۋعا شاقىرعانى الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن اۋداردى. قازىرگى سولتۇستىك كورەيا يادرولىق قارۋدى يەمدەنگىسى كەلەتىن امبيتسياسى بار وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ وسىنداي ارەكەتكە بارۋىنا تۇرتكى بولۋى مۇمكىن دەگەن ەسكەرتۋ ايتتى. پرەزيدەنت بۇل ورايدا قازاقستاننىڭ مۇددەلى تاراپتار ءۇشىن كەلىسسوز الاڭىن ۇسىنۋعا دايىن ەكەنىن دە جەتكىزدى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ الىپ دەرجاۆا اقش-قا جاساعان رەسمي ساپارى ءتيىمدى بولعانىنا اقپارات قۇرالدارى باسا نازار اۋداردى. وسى ساپاردىڭ ەكونوميكادا, سىرتقى ساياساتتا جانە الەمدىك قوعامداستىقتا قانشالىقتى ماڭىزعا يە بولعانىن ساراپتاپ, سارالاپ ۇسىنۋشىلار از بولمادى. سونىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ەلگە, مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسىنا دەگەن وڭ پىكىرلەرىن ايتىپ جاتتى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اقش-قا رەسمي ساپارىنىڭ ناتيجەسى قوس مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەنىن ايقىندادى.
ەلباسى اقش-قا جاساعان رەسمي ساپارىنىڭ قورىتىندىسىنا وراي باق وكىلدەرىمەن بولعان كەزدەسۋ بارىسىندا دونالد ترامپتىڭ اق ءۇيدىڭ وزگە باسشىلارىنان مۇلدەم بولەك ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. ول ناقتى ءىستىڭ ادامى, ايتقانىن ورىندايتىن, تۋراسىن ايتاتىن باسشى دەدى. وسىنداي ناتيجەلى كەزدەسۋ قورىتىندىسىنا وراي ەندىگى جەردە ەكى ەل اراسىندا ءتيىمدى وڭ وزگەرىستەر بولاتىنىن نىق سەنىممەن جەتكىزدى. بۇل ءساتتى ساپار, جاڭا داۋىردەگى تاريحي بەلەس بولدى.
اقان بيجانوۆ,
فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
