اتاپ ايتقاندا, 2009 جىلعى 15 قازاندا دەپۋتاتتار س.بىچكوۆا مەن ن.گەللەرت, 2016 جىلدىڭ 23 ماۋسىمىندا گ.ششەگەلسكي مەن ن.سابيليانوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ, قورعانىس مينيسترلەرىنىڭ نازارىنا وسى ماسەلەنى جەتكىزگەن بولاتىن. الايدا, حالىق اراسىندا «اتوم سولداتتارى» دەگەن اتاۋ العان بۇل جانداردىڭ ماسەلەسى وسى كۇنگە دەيىن شەشىلمەي, ولارعا الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر جاسالماي كەلەدى. ال ولارمەن بىرگە اسكەري قىزمەتىن وتەگەن بۇرىنعى كسرو-نىڭ باسقا رەسپۋبليكالاردىڭ تۇرعىندارى مۇنداي جەڭىلدىكتەرگە باياعىدا قول جەتكىزگەن.
ءبىزدىڭ اسكەريلەرىمىزدىڭ مەملەكەتتىك جەڭىلدىكتەرگە قول جەتكىزبەي جۇرگەندىگىنىڭ باستى سەبەبى – 1992 جىلعى 18 جەلتوقساندا قابىلدانعان «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى ايماعىنداعى سىناقتاردان زارداپ شەككەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋ» تۋرالى زاڭدا مىندەتتى اسكەري قىزمەتىن وتەپ جۇرگەن جاندار تۋرالى ناقتى ايتىلماعان. ال 1995 جىلدىڭ 28 ساۋىرىندە قابىلدانعان « ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشى جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن ازاماتتارعا جەڭىلدىكتەر بەرۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ» تۋرالى زاڭعا دا اتالمىش كاتەگوريانىڭ ازاماتتارى ەنگىزىلمەگەن. سونىمەن قاتار ءوزىنىڭ قۇزىرەتىمەن وسى زاڭنىڭ نەگىزىندە جەڭىلدىكتەر الاتىن جانداردى بەلگىلەيتىن وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار دا وسىناۋ جانداردىڭ ايرىقشا تاۋەكەلدە بولعانىنا قاراماي ولاردىڭ تىزىمگە ەنگىزىلۋىن ناقتى اتاماعان. وسى زاڭنىڭ 6-بابىندا تەك: «...يادرولىق سىناقتار مەن ويىندارعا تىكەلەي قاتىسقان ادامدار» دەگەن سوزدەر جازىلعان. ال ەندى وسى زاڭنىڭ 10-بابىندا يادرولىق سىناقتار مەن ويىندارعا قاتىسقاندىعىن ادامدار انىقتامالار, اسكەري بيلەتتەرى ارقىلى دالەلدەيدى دەلىنگەن. ماسەلەنىڭ ءبارى وسى انىقتاماعا تىرەلەدى, ويتكەنى ونى بەرەتىن رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق ءارحيۆى. وسى ءارحيۆتىڭ بۇعان دەيىنگى جاۋابى بىلاي: «سپراۆكي و نەپوسرەدستۆەننوم ۋچاستي ۆ يسپىتانياح يادەرنوگو ورۋجيا گراجدان درۋگيح گوسۋدارستۆ ۆىدايۋتسيا نا وسنوۆاني يمەيۋششيحسيا ۆ ۆويسكوۆوي چاستي 31600 ارحيۆنىح ماتەريالوۆ سەميپالاتينسكوگو پوليگونا. تسەنترالنىي ارحيۆ مينيستەرستۆا وبورونى روسسيسكوي فەدەراتسي ۆ سووتۆەتستۆي س ديرەكتيۆوي مينيسترا وبورونى ۆىداەت سپراۆكي تولكو و پروحوجدەني سلۋجبى ي مەستە ديسلوكاتسي ۆوينسكوي چاستي. داننىمي وب ۋچاستي ۆوينسكيح چاستەي ۆ يسپىتانياح يادەرنوگو ورۋجيا ارحيۆ نە راسپولاگاەت».
ال ازاماتتارىمىز 31600-ءشى اسكەري بولىمنەن انىقتاما اكەلسە, ونى ءبىزدىڭ وكىلەتتى ورگاندارىمىز جەڭىلدىك بەرۋگە نەگىز بولاتىن قۇجات دەپ قابىلدامايدى. وسىنىڭ سالدارىنان يادرولىق سىناقتاردىڭ وتىندە بولىپ, اسكەري مىندەتىن اتقارعان ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز وزدەرىنە تيەسىلى جەڭىلدىكتەر مەن ارنايى مەملەكەتتىك وتەماقىعا ۇزاق جىلدار بويى قول جەتكىزە الماي ءجۇر. وكىلەتتى ورگان ولارعا انىقتاما اكەل دەيدى, ال انىقتاما بەرەتىن ارحيۆ اسكەري بولىمگە سىلتەيدى, ال اسكەري ءبولىمنىڭ انىقتاماسىن بىزدىكىلەر قۇجات دەپ قابىلدامايدى. ءسويتىپ ادامداردى «سەن سالار دا, مەن سالار قىلىپ» اۋرەگە سالىپ قويعان.
ءبىز وسى ماسەلەلەردى ايتىپ, پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ اتىنا كەزەكتى رەت دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىق. وندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە قورعانىس مينيسترلىكتەرى بىرلەسە وتىرىپ, وسى ماسەلەنى شەشەتىن تەتىكتى ازىرلەۋ كەرەكتىگى ۇسىنىلدى. بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى – اسا قاۋىپتى تاۋەكەلدى ورتادا وزدەرىنىڭ اسكەري مىندەتىن وتەگەن قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەردىڭ الدىندا ادىلەتتى شەشىم بولار ەدى.
سۆەتلانا بىچكوۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
