ەڭبەكتە ەگەمەن ەل تاريحى ءتورت كەزەڭگە ءبولىنىپ قاراستىرىلعان. كىتاپتىڭ ءون بويىنان ەلباسى تۋىندىلارىنىڭ تۇراقتى دىڭگەگىنە اينالعان ستراتەگيالىق زەردەنىڭ ايشىقتى كورىنىستەرىن انىق بايقايمىز. اۆتور ءوزى قاراستىرىپ وتىرعان ماسەلەگە شىعارمانىڭ ءار بولىمىندە قايتا-قايتا ورالىپ, ونىڭ ءار تاريحي كەزەڭدەگى ناقتى بولمىسىنا تولىققاندى تالداۋ جاسايدى. ءار قۇبىلىس ءوز شەڭبەرىمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, قوعامنىڭ باسقا دا سالالارىنداعى سان الۋان قۇبىلىستارمەن شەندەستىرىلە زەردەلەنەدى. ماسەلەن, كىتاپتىڭ 1-بولىمىندە جاڭا ءبىلىم جۇيەسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ ماسەلەسى نارىقتىق ەكونوميكا ۇلگىسىنىڭ نەگىزىن قالاۋ ماسەلەسى اياسىندا قاراستىرىلسا, 2-بولىمدە ءبىلىم سالاسىنداعى, ونىڭ ىشىندە جوعارى مەكتەپتەگى وزگەرىستەر ۋاقىتى تۇراقتانۋ مەن ەكونوميكالىق ءوسۋ ۇردىستەرىمەن بايلانىستىرىلا تالدانادى.
سول سياقتى 3-بولىمدە اتاپ كورسەتىلگەن 2000-2010 جىلدارى ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەت, سپورت سالالارىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردى قامتيتىن زياتكەرلىك ورلەۋ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسىمەن, جالپىۇلتتىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىنىڭ جاساقتالۋىمەن بايلانىستىرىلا تۇسىندىرىلەدى. قازىرگى كەزەڭدى قامتيتىن, «قالىپتاسقان مەملەكەت. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى» دەپ اتالاتىن 4-بولىمدە ادام كاپيتالىنىڭ جاڭا ساپاسىن, دەمەك ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ جاڭا ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى مەن جاڭا ەكونوميكا قۇرۋ ماسەلەسىنىڭ ءبىر-بىرىنە تاۋەلدى ەگىز ماسەلەلەر ەكەندىگىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلعان. وسىنىڭ ءبارى پاراساتتى ساياساتكەردىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ ءار كەزەڭىندەگى قوعام ومىرىندە قالىپتاسقان ناقتى جاعدايلار بەرگەن مۇمكىندىكتەردى ادامداردىڭ ناقتى جاسامپازدىق قابىلەتتەرىن ىسكە قوسۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن جازا باسپاي تاڭداۋىنىڭ, ءار ءىستىڭ «رەتىن تابۋدىڭ» جارقىن ۇلگىسى ىسپەتتەس. بۇل پرەزيدەنت ءجيى قايتالايتىن پراگماتيزم قاعيداتىن شەبەر ىسكە اسىرۋدىڭ دا ايقىن كورىنىسى. جانە بۇل جەكە باستىڭ قامىن عانا كۇيتتەيتىن, ءوزىمشىل پايداكۇنەمدىك ەمەس, كىتاپ اۆتورى ءوز ارناۋىندا جەتكىزە ايتقان « ۇلى قولداۋشىسى, كەلەشەگىنە ءوزىنىڭ قازاقستاندىق جولىمەن قارىشتاعان جاسامپاز حالقىنىڭ» مۇددەسىن كوزدەپ, نامىسىن جىرتاتىن الەۋمەتتىك نىشانداعى پراگماتيزم.
كىتاپ – بىرىڭعاي جاعىمدى جايتتاردى تىزبەكتەگەن الماناح ەمەس, ويلى كوپشىلىككە ارنالعان تراكتات. سوندىقتان دا مۇندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر مەن كەزدەستىرگەن قيىنشىلىقتار, سىرتقى جانە ىشكى قاۋىپ-قاتەرلەر, كۇرمەۋى قيىن, قايشىلىعى مول زاماننىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرى كەڭىنەن قاراستىرىلعان. ولاردىڭ ءبارى اۆتوردىڭ جەكە تاجىريبەسىنەن تۇيگەن نەگىزدى وي-تولعامدارىنا سۇيەنە وتىرىپ تالدانىپ, ساراپتالعان. جاڭا ەكونوميكاعا نەگىزدەلگەن ساياسي, الەۋمەتتىك, رۋحاني جاڭعىرۋ بارىسىنداعى قايشىلىقتار اتالىپ قانا قويماي, ولاردى شەشۋدىڭ ناقتى جولدارى كورسەتىلگەن. يادرولىق قارۋسىز الەم جولىنداعى كوشباسشىلىق جانە مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋدا بولسىن, ۇلتارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىمنىڭ دارا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋدا بولسىن نەمەسە ەۆوليۋتسيالىق جولمەن ازاماتتارىمىزدىڭ باقۋاتتى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋدە بولسىن جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدەن تۋىندايتىن «قازاقستاندىق دامۋ جولىنىڭ» ەرەكشەلىكتەرى ەكشەلىپ, دايەكتى دالەلدەنگەن.
ءيا, تۇڭعىش پرەزيدەنت تاۋەلسىزدىك جىلدارى حالقىنا «اسپانداعى ايدى الىپ بەرەمىن» دەگەن جوق. كەرىسىنشە, اۋەل باستان جاقسى ومىرگە قول جەتكىزۋ بارشا حالىقتىڭ ىنتىماقتى بىرلىگى مەن كەلىسىمىنىڭ, ەرەن ەڭبەگى مەن توزىمدىلىگىنىڭ, بيلىككە, جارقىن بولاشاققا دەگەن سەنىمىنىڭ ارقاسىندا عانا مۇمكىن ەكەندىگىن اشىق ايتتى. كوشباسشىنىڭ كورەگەندىگى, جۇدىرىقتاي جۇمىلعان بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جانقيارلىق قارەكەتىنىڭ ناتيجەسىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىندا پرەزيدەنت حالقىنا ۋادە ەتكەن «بەرەكەلى زامان اقىرى ورنادى». ءسوز جوق, «الدىمەن, ەكونوميكا, سودان كەيىن – ساياسات» قاعيداتى مەملەكەتىمىزدىڭ ماتەريالدىق ىرگەتاسىن قالاۋدىڭ نەگىزى بولعانى انىق. سونىمەن بىرگە قازاقستان قوعامىنىڭ قازىرگى كەلبەتىن سومداۋدا, پرەزيدەنت وسى ەڭبەگىندە اتاپ كورسەتكەنىندەي, «بۇرىن-سوڭدى بولماعان زياتكەرلىك ورلەۋدىڭ» دە قوماقتى ۇلەسى بارلىعى داۋسىز. اۆتور ءوز كەزەگىندە بۇل ورلەۋدىڭ ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەت, سپورت سالالارىنداعى جوعارى جەتىستىكتەر نەگىزىندە مۇمكىن بولعانىن تاراتىپ ايتادى. ايتىپ قانا قويماي, بۇل سالالاردىڭ بۇگىن اتقارار باستى ميسسياسى رەتىندە «ادام كاپيتالىنىڭ جاڭا ساپاسىن» قالىپتاستىرۋدى اتايدى. بۇل مىندەت ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا بيىلعى جولداۋىندا قويىلعان ون مىندەتتىڭ جەتىنشىسىنىڭ نەگىزىن قۇراپ وتىر.
«تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىنىڭ» التىن ارقاۋى رەتىندە «ادام كاپيتالىنا ارقا سۇيەۋ» قاعيداتىن اتاۋعا بولادى. بۇل قاعيدات كىتاپتىڭ ءون بويىندا, قانداي دا بولسىن قوعامدىق سالا ماسەلەلەرىن تالداۋدا مەنمۇندالاپ تۇرادى. مۇنىڭ سەبەبىن اۆتوردىڭ مىنا تۇيىنىنەن ايقىن اڭعارامىز: ««ادام كاپيتالىنا ارقا سۇيەۋ» قاعيداتى ءبىزدىڭ ادام مەن ونىڭ ەرەكشە مۇمكىندىكتەرىنە (شەبەرلىگىنە, دارىنىنا, بىلىگىنە, قۇزىرەتىنە, تاجىريبەسىنە) نەگىزدەلگەن ساياسي جانە ازاماتتىق دۇنيەتانىمىمىزدىڭ... ەلدىڭ بولاشاعىن ناقتىلايتىنىنا دەگەن سەنىمىمىزدىڭ كىلتى ىسپەتتى. «ادام كاپيتالىنا ارقا سۇيەۋ» مەملەكەتتىڭ پروگرەسسيۆتى كوزقاراسىن عانا ەمەس, سونداي-اق ونىڭ – وسىناۋ كاپيتالدىڭ ناقتى وزىنە – ءوز ازاماتىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن دە كورسەتەدى». شىن مانىندە, اسا مازمۇندى, تەرەڭ ماعىنالى انىقتاما-قاعيدات. تۇپتەپ كەلگەندە, ءاربىر ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ, وندا ەڭبەك ەتەتىن ءاربىر قىزمەتكەر قارەكەتىنىڭ ناتيجەسى شاكىرتتەرىمىزدىڭ اتالعان ەرەكشە مۇمكىندىكتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ولاردىڭ دارىنىن اشىپ, شەبەرلىگىن, بىلىگىن, قۇزىرەتىن, تاجىريبەسىن قالىپتاستىرۋ دەڭگەيىمەن ولشەنبەك.
كىتاپتىڭ اۆتوردىڭ ءوز العىسوزىندە جازعانىنداي ء«بىزدىڭ وتانىمىز – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى ونجىلدىقتارداعى داڭقتى تاريحىن بىلۋگە جانە تۇسىنۋگە, ەلىمىزدى ماقتان ەتىپ, ەل بولاشاعىن جاسايتىن جاسامپازدار قاتارىنا قوسىلۋعا كومەكتەسەتىنىنە» سەنىم مول. تۋىندىنىڭ الەمدىك جانە وتاندىق ۇردىستەر مەن ترەندتەر تۋرالى ماعلۇماتتارعا باي مازمۇنى, ولارعا بەرىلگەن تەرەڭ دە جۇيەلى تالداۋ, وقىرمانىن جەتەكتەپ وتىراتىن اسەرلى بايانداۋ ءتاسىلى مەن ۇعىنىقتى شۇرايلى ءتىلى ونى ءاربىر ءبىلىم-ىلىمگە قۇمار جاستىڭ وقىپ قانا قويماي, توقۋعا شاقىرار جانسەرىگىنە اينالدىرارى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ەڭبەك وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە وقىتىلاتىن «قازىرگى زامانعى قازاقستان تاريحى» كۋرسىنىڭ وقۋ قۇرالى رەتىندە پايدالانۋعا سۇرانىپ تۇر. حاكىم اباي وسيەت ەتكەندەي: «ەستىلەردىڭ ايتقان سوزدەرىن ەسكەرىپ جۇرگەن كىسى ءوزى دە ەستى بولادى».
كىتاپتىڭ قورىتىندى بەتتەرىندە ەلباسى 2017-2050 جىلدارعا ارنالعان مەجەلەردى بەلگىلەپ بەرگەن. سونىڭ ءبىرى – «ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋ جانە ونى ەلىمىزدىڭ بۇكىل ازاماتتارىنا قولجەتىمدى ەتۋ». ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنىڭ بار قارىم-قابىلەتى وسى جاۋاپتى دا اسقارالى مىندەتتى ابىرويمەن ورىنداۋعا جۇمىلدىرىلماق.
باۋىرجان ەردەمبەكوۆ,
ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
اقتوبە
