قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي كۇن ءتارتىبىن اشاتىن ماڭىزدى وقيعا – بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى توراعالىق بولىپ تابىلادى. بۇل ءبىر جاعىنان جاۋاپتى مىندەت, سونىمەن قاتار ول قازاقستان ءۇشىن جانە جالپى ورتالىق ازيا ايماعى ءۇشىن ماڭىزدى سانالاتىن پروبلەمالارعا بۇكىل الەمنىڭ نازارىن اۋدارۋعا مۇمكىندىك بولىپ تابىلادى.
سيريا ماسەلەسىن رەتتەۋ ءۇشىن استانانىڭ بىتىمگەرلىك الەۋەتىن پايدالانۋ جالعاساتىن بولادى. كەلىسسوزدەردىڭ كەزەكتى راۋندى اقپان ايىندا وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. وسىلايشا «ازيالىق جەنەۆا» ءوزىن سيريالىق قاقتىعىستىڭ ماسەلەلەرىن جەدەل شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءتيىمدى الاڭ رەتىندە تانىتا بەرمەك.
بيىلعى جىلدىڭ كوكتەمىندە استانادا وتەدى دەپ كۇتىلەتىن كاسپي ءسامميتى دە تاريحي وقيعا بولۋى مۇمكىن: بۇل كەزەڭدە كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويۋ جوسپارلانۋدا. بۇل كاسپي ماڭىنىڭ بەس مەملەكەتى اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ارەكەتتەستىك پەن تەڭىزدىڭ تابيعي رەسۋرستارىن پايدالانۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى شەشىم بولىپ سانالادى.
ينتەگراتسيالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى بىرتە-بىرتە جۇزەگە اسىرۋ جالعاسا بەرەتىن بولادى. ماسەلەن, 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەاەو-نىڭ جاڭا كەدەن كودەكسى كۇشىنە ەندى. ول ءوز كەزەگىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ قوزعالىسىنا سەرپىن بەرەدى. وداقتىڭ جاڭا كەدەندىك زاڭناماسى ەلەكتروندى تەحنولوگيالاردىڭ قازىرگى زامانعى مۇمكىندىكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ ازىرلەندى. وندا كاسىپكەرلەرگە پايداسىن تيگىزەتىن كوپتەگەن جاعداياتتار قامتىلعان. وسى قۇجاتتىڭ ارقاسىندا كەدەندىك تەحنولوگيالار تسيفرلاناتىن بولادى. ەاەو-نىڭ كەدەن كودەكسى قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى جويادى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلامالارى مەن باستامالارىن ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنا بىرىكتىرۋ بويىنشا قىتايمەن اراداعى جۇمىس جالعاسادى.
ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى كوشباسشىلارىنىڭ بەيرەسمي ءسامميتى بولۋى مۇمكىن. ايتا كەتەيىك, مۇنى وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ باستاما رەتىندە ۇسىنعان ەدى. قازاقستان بۇل باستامانى تولىعىمەن قولدايدى جانە ءسامميتتى وتكىزۋگە پلاتفورما ۇسىنۋعا دايىن.
الداعى قازان ايىندا استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VI سەزى وتەدى. ونىڭ تاقىرىبى قاۋىپسىز الەم قۇرۋ ماسەلەلەرىنە باعىتتالىپ وتىرعانى دا كەزدەيسوقتىق ەمەس.
دۇنيە جۇزىندەگى ساياسي تۋربۋلەنتتىلىك, زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەر مەن تەرروريزمدى اقتاۋ ءۇشىن ءدىندى پايدالانۋ جاعدايىندا ءدىننىڭ بەيبىت تابيعاتىن ۋاعىزداۋدى جانە راديكالدى ەكسترەميستىك قوزعالىستارعا تۇبەگەيلى قارسىلىقتى ۇستاناتىن نەگىزگى ءدىني قايراتكەرلەردىڭ كونسەنسۋسى قاجەت.
ۇلتتىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءىسى دە وزەكتى ماسەلە بولىپ قالا بەرەدى. سوندىقتان 2018 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازاقستاننىڭ توراعالىعىمەن وتەتىن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى (ۇقشۇ) ءسامميتىنىڭ كۇن ءتارتىبى وتە ماڭىزدى. ۇيىمعا توراعالىق ەتەتىن ەل رەتىندە قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ورايدا ناقتى اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى ۇيىمداستىرۋ, تەرروريزمگە قارسى ارەكەت ەتۋ, كيبەرقاۋىپسىزدىكتىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىنە قارسى تۇرۋ سەكىلدى ماڭىزدى باسىمدىقتاردى بەلگىلەدى. بۇدان بولەك ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ جونىندە بەكىتىلگەن ءىس-شارالار جوسپارى مەن اقپارات سالاسىنداعى كيبەر قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ باعىتىندا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا قول قويىلعان كەلىسىمدەگى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى.
قورىتا ايتقاندا, قازاقستان الدا كۇتىپ تۇرعان حالىقارالىق جانە ايماقتىق اۋقىمدى وقيعالارعا بەلسەنە قاتىسىپ, ءوزىنىڭ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ باعىتىنداعى ۇستانىمدارىن وزگەرتپەيدى.
زارەما شاۋكەنوۆا,
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
