01 قاڭتار، 2018

اۋىل اكىمى: بيۋدجەت پەن بەدەل

270 رەت كورسەتىلدى

اناۋ عاسىردىڭ باسىندا ناعىز ۇلت جازۋشىسى، بەيىمبەت مايلين «گۇلدەنسە اۋىل – گۇلدەنەمىز ءبارىمىز، اۋىل دەنە، ءبىز – قوزعاتار جانىمىز. كەل، ەڭبەكشى، قول ۇستاسىپ ءبىر تۋعا، جينالايىق قالماي جاسى، كارىمىز!»، دەپ اۋىلدى كوركەيتۋگە ەلدى شاقىرعانى الدىڭعى تولقىننىڭ ەسىندە بولسا كەرەك. سول ۇلگى قازىر دە كۇن تارتىبىنە شىقتى.

شىنىندا، اۋىل – التىن بەسىك. بۇل جاتتاندى، جارامساق سوزدەي ەستىلەر. بىراق جەر يەسى قازاققا ولاي ەستىلۋى، استە مۇمكىن ەمەس. اقيقاتىنا كەلسەك، قازاقتىڭ تىرەگى دە، تىرلىگى دە جەرىندە، اۋىلىندا جاتىر. بابالاردان قالعان بايتاقتىڭ قولامتاسىن وشىرمەي وتىرعان دا اۋىل ادامدارى. قالانى كوركەيتىپ، كولبەڭ-كولبەڭ باستىرىپ وتىرعاندا قازاق جەرىنىڭ استى مەن ۇستىندەگى بايلىعى. جەرى جوق ەل ەل بولا ما؟! جەرىن ءتيىمدى پايدالانباعان جۇرت جۇرت پا؟! قازاقتى الەم تانىسا، الدىمەن سول جەردىڭ كەڭدىگىنە، داۋلەتىنىڭ مولدىعىنا، حالقىنىڭ ۇيىعان بىرلىگىنە، ۇيا بۇزبايتىن بەيبىتشىل تىرلىگىنە قاراي باعالاپ وتىر. اس ءىشىپ، اياق بوساتپايتىن، ءبوز كيىپ توزدىرمايتىن جەر بەتىندە جان جوق شىعار. سول اسىڭ مەن ءبوزىڭ، ياعني شيكىزات اۋىلدا وندىرىلەدى. قازىر الەم حالقىنىڭ تابيعي تاعام دەگەندە تاڭدايلارى تاقىلداپ وتىر. ونىڭ ارناسى قازاق جەرىندە ەكەنىن، باياعىداعى بابالارىمىزدىڭ سوزىمەن تامسىلدەسەك، ويىق تۇماق ورىس تا، قيىق تۇماق قىتاي دا، وزگەلەر دە ءبىلىپ، قىرى مەن ويىنا، كوك تىرەگەن تاۋى مەن كوسىلىپ جاتقان دالاسىنا كوز سالىپ، تاتۋ كورشىلىك، بەرىك دوستىق اياسىنداعى قارىم-قاتىناستا بولۋعا ۇمتىلۋدا. وسى ۇمتىلىس ۇدەي بەرسە، اۋىلدا وندىرىلەتىن ءونىم قۇنى التىنمەن پارا-پار بولۋى كۇمانسىز. قازىردىڭ وزىندە تابيعي ءونىمىمىز شەتكە جىبەرىلىپ جاتقانىن ەستىپ-ءبىلىپ وتىرمىز. اسىرەسە جاساندى تاماق پەن كيىمنەن ازار دا بەزەر – ىرگەدەگى كورشىمىز تابيعي ءبىر ءتۇيىر دانگە سۋساپ وتىرعانى بەلگىلى.

وسىنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەرتە ەسكەرىپ، «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا باستاماشى بولدى. ەسەيىپ بارا جاتقان الدىڭعى تولقىننىڭ ورنىن جاستار باسسىن دەگەن نيەتپەن وزىق يدەيانى ەلدىك ىسكە اينالدىردى. وقىعان جاس اۋىلعا بارسا، ونداعى جاس سولارمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ، كىندىك قانى تامعان جەردىڭ تىرلىگىن وڭالتىپ، تىرەگى بولادى دەدى. وسى جاقسى باستاما كەي تۇستا جەرگىلىكتى جەردەگى باسشىلاردىڭ سالعىرتتىعىنان، جۇرت بولىپ جۇمىلىپ جاعداي جاساماۋدان، قارجى جوق دەگەن جەلەۋمەن كەي وڭىرلەردە باياندى بولماعانىن نەسىن جاسىرامىز. تاۋداي ۇمىتپەن بارىپ، الگىندەي ۇيلەسىمسىزدىكتەن سالى سۋعا كەتىپ قايتقاندار دا جوق ەمەس، بار. ءبىز مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز، سەبەبى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 98-قادامىندا اۋىل، سەلو، كەنت سەكىلدى ەلدى مەكەندەردىڭ دەربەس بيۋدجەتىن ەنگىزۋدى مىندەتتەپ، سوعان دايىندىق جۇمىسىن جۇيەلى جۇرگىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ەندى سونى جۇزەگە اسىرۋ باستالادى. ياعني 2018 جىلدىڭ العاشقى كۇنىنەن تۇرعىندارى ەكى مىڭنان اساتىن اۋىل اكىمدەرى بيۋدجەتكە وزدەرى يەلىك ەتەدى. يەلىك ەتىپ قانا قويمايدى، جينالعان قارجىنى بۇرىنعىداي جوعارىعا جالتاقتاماي، ءوزى جۇمساپ، وزدەرى باسقارادى. 2020 جىلدان بارلىق اۋىل باسشىلارىنىڭ ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتەدى. بەيىمبەت ولەڭىندەگى «گۇلدەنسە اۋىل – گۇلدەنەمىز ءبارىمىز... جينالايىق قالماي جاسى، كارىمىز» دەپ باس قۇرايتىن كۇن تۋدى. بۇل اۋىلدىڭ باسىنداعى تۇماندى سەيىلتەرى حاق.

بۇرىن اۋىل جۇرتىنان تۇسكەن تۇسىم­گە يەلىك ەتە الماي، ورتاق قازاننان ويدا­عى­­سىن الا الماي، الدىڭعى بيلىككە الاڭ­­داي بەرەتىن اۋىل اكىمدەرى وسى مۇم­­كىن­دىكتى دوڭ­گەلەتىپ اكەتسە، قانە؟ مۇن­داي جۇ­مىس­تى قازىردىڭ وزىندە اتقارىپ جۇر­گەن­دەر دە، اۋىل اكىمى اتىن مالدانىپ، بەر­گەن كولىكپەن اۋدان مەن اۋىل اراسىن شاڭ­­داتاتىندار دا بارشىلىق. ەگەر وسى ءىس وڭ شەشىمىن تاپسا، جەكە-جەكە كەتىپ، ءوز تىرلىگىمەن كۇن كورىپ وتىرعان اۋىلدىڭ ءبىر ورتالىققا بىرىگىپ، جۇمىلۋلارىنا جول اشىلادى. ءبارىن اقشا شەشەتىن زاماندا قولىنا اقشا تيگەن اۋىل اكىمى ونى قوجىراتپاي، جۇرتقا پايداسى تيەتىن ىسكە جاراتسا، شاشىراعان اۋىل شارا­سىز­دىقتان قۇتىلارى ايداي انىق. ارينە ءتۇسىم ءارتۇرلى عوي دەيتىندەر تابىلار. باردى ۇقساتام دەگەنگە قازاق جەرى تارلىق ەتپە دەيدى. جوقتان بار جاساپ، قارا تاس­تى قاقىراتىپ ادەمى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان جۇرتتار الەمدە از با؟

قايتالاپ ايتساق، ەندىگى جەردە اۋىل اكىمى بۇرىنعى قالىبىندا قالىپ قويماي، جوعارىداعىنىڭ جەتەگىندە كەتە بەرمەي، زاڭ اياسىندا، ەلباسى مىندەتتەگەن ىسكە ساي ساۋاتتىلىقپەن قىزمەت ەتۋى كەرەك. ولار ەندىگى جەردە ساتىپ الۋ، ساتۋ، تەندەر وتكىزۋ ىسىمەن دە اينالىساتىن بولادى. مۇنىڭ ءبارى ات ۇستىندە اتقارىلمايتىن جۇمىس. جاسىراتىنى جوق، كوپتەگەن اۋىل اكىمدەرى ءالى كۇنگە كورەرمىزبەن جۇرگەن ءتارىزدى. ونى ەلگە بارعاندا اڭعارعانداي بولدىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعىداي ەمەس، قارجى قولعا تيگەن كەيبىر اۋدان اكىمدەرى شەتىنەن «قۇدىرەتتى» بولىپ كەتكەندەي. وعان ەلىكتەگەن توڭىرەگىندەگىلەر دە كەم قالماۋعا تىرىسادى. مۇنداي «كەسەلگە» اۋىل اكىمى ۇرىنباسا ەكەن. الدىڭعىلاردىڭ جولدارىمەن جۇرمەي، ارلى شەنەۋنىك بولۋى ءتيىس. اۋىلدىڭ «جىرتىق تەسىگىن» بىتەۋ ءۇشىن ناقتى جوبا-جوسپار جاساماسا، تۇسكەن قارجىنىڭ ءبىر تيىنىن قۇراتپاي جۇمساماسا، الىستاعى وبلىس، اۋدان سەكىلدى ەمەس، كوز الدىندا جۇرگەن جۇرت سىلكىپ الارى راس. «بۇرىنعى تىسكە سىزدىق بولمايتىن از-كەمنىڭ قاسىندا بۇل ءبىر باتپان قۇيرىق ەكەن»، دەپ اۋىل اكىمى قارجىدان شاتىسسا، ەل سەنىمىنەن، ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا جول اشىپ، بيۋدجەتىن بەكىتىپ بەرگەن ەلباسى ۇمىتىنەن ايىرىلىپ، بەدەلدەن جۇرداي بولارى كۇمانسىز.

سۇلەيمەن مامەت،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

«شىڭىراۋ» شىڭعا شىقسىن

ونەر • بۇگىن، 00:18

تىڭ تاسىلدەردىڭ ءتيىمدى تۇسى كوپ

مەديتسينا • بۇگىن، 00:14

پاسپورت

رۋحانيات • كەشە

جەكە پەسا جازۋعا لايىق

رۋحانيات • كەشە

انا مەيىرىمى

قوعام • كەشە

دوللار ارزاندادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار