ادەبيەت • 07 جەلتوقسان, 2017

سەلەۋلى دالا پەرزەنتى

463 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

جورالى جۇرتىمىزدىڭ تىلەۋىنە وراي ۇلتىنىڭ جوعىن ىزدەپ, بارىنىڭ بەرەكەسىن كىرگىزەتىن, قانداي زامان تۋسا دا ۇلتتىق التىن تامىردان قول ۇزبەگەن ازاماتتار ۇدايى سارابدال تاريح ساحناسىنان بوي كورسەتىپ وتىرعان. قۇدايعا شۇكىر, ۇلتتىق بولمىستان ايىرىلا جازداپ, وتكەندى ۇمىتىپ, «جاڭاشىل» بولامىز دەگەن تۇستا دا تۋعان ءتىل مەن بويعا سىڭگەن ءدىلدى, اتا ونەرىن تۋرا سولاي جانكەشتى ەڭبەكپەن قورعاپ, بۇگىنگە جەتكىزگەن ارداقتى ۇلدار بار. 

سەلەۋلى دالا پەرزەنتى

قازاق زيالىلارىنىڭ الپىسىنشى جىلعى تولقىنى باستاعان سول ءۇردىس ۇدايى جاس ۇرپاقتان قولداۋ تاۋىپ, ءار ءسات سايىن جاڭا قادامدار جاساپ وتىردى. ودان ءارى احمەت جۇبانوۆ «عاسىر پەر­نەلەرى», «زامانا بۇلبۇلدارى» دەپ ءان مەن كۇيدىڭ مول قازىناسىنا باستاۋ سالىپ كەتسە, كەيىنىرەك بۇل سالا اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ «قازاقتىڭ كۇي ونەرى» دەگەن ىرگەلى ەڭبەگىمەن جالعاسىن تاۋىپتى. 

ەڭبەك جولىن جۋرناليست, جازۋشى بولىپ باستاعان اقسەلەۋ سلان ۇلىنىڭ عۇمىر جولى كۇرەسكە, قايراتكەرلىككە تولى. عىلىمي تاريحتا كوپ ايتىلا بەرمەيتىن «قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحى» كىتا­بىنىڭ ءوزى – قازاق بولمىسىنىڭ ايشىق­تى ورنە­گىندەي. اقسەلەۋ سەي­دىمبەكتىڭ جازۋ ونە­رىنەن بولەك, زەرگەرلىك بۇيىمداردى دا ءوزى جاساۋى ەڭ الدىمەن ۇلتىن تانۋ, ءوزىن تا­نۋ, سول ارقىلى قا­زاق بولمىسىن جۇرتقا ناسيحاتتاۋ ەدى. ءوز قولىمەن جاساعان دومبىراسى,­ ­قامشىسى, تاياعى, شاقشاسى بۇگىن جادىگەرگە اينالعان. ءار قازاقتىڭ دەمەسەك تە, جالپى ۇلت بويىنان وشپەۋگە ءتيىس اتا ونەردىڭ ءبىرى – وسى. ۇنەمى ۇلتقا قاجەت دەيتىن تاقىرىپتىڭ توڭىرەگىنەن تابىلىپ, ۇدايى جاس ۇرپاققا كەرەك دەگەن تانىمدىق دۇنيەلەردى جازعان, سول ارقىلى قازاق بولمىسىنىڭ ىزدەۋشىسىنە اينالعان اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە بيىل 75 جىل. مارقۇمدى ەسكە الۋ ءۇشىن ل. ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «اقسەلەۋ سەيدىمبەك جانە تاريح عىلىمىنداعى شەجىرەتانۋ ما­سەلەلەرى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى.

ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى «قازاقستان حال­قى اسسامبلەياسى تولەرانتتىلىعى جانە ەتنوسارالىق قاتىناستار ورتالى­عى» ۇيىمداستىرعان شاراعا شەتەلدەن عالىم­دار, ەلىمىزدىڭ بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, اقىن-جا­زۋ­شىلار قاتىستى. حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋ­را­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,­ ۇعا اكادەميگى ەرلان سىدىقوۆتىڭ ال­عى سوزىمەن اشىلىپ, جيىنعا ەۇۋ-ءدىڭ الەۋ­مەتتىك-مادەني دامۋ جونىندەگى پرورەكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى مودەراتورلىق جاسادى. پلەنارلىق ما­جىلىستە مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋ­رەاتى ق.سالعارا «اقسەلەۋ – ۇلتتىق تۇل­­عا», قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تو­­­لە­رانتتىلىعى جانە ەتنوسارالىق قا­­تىناستار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, تا­ريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور س.سىزدىقوۆ «ورتاعاسىرلىق قار­لىق تۇر­كىلەرىنىڭ قازاق شەجىرەسىمەن باي­لانىسى», ۇعا اكادەميگى ح. ءاب­جانوۆ «ساكرالدى گەوگرافيا: ءمانى, قۇ­رىلىمى, كەلەشەگى», فيلولوگيا عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ش. ىبىراەۆ «قا­زاق­تىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىن زەرت­تەۋشىسى», فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ب.راحىموۆ «سەلەۋلى دالا پەرزەنتى» تا­قىرىبىندا باياندامالار جاسادى. كون­فەرەنتسيا بارىسىندا ا.سەيدىمبەك تۋرالى دەرەكتى فيلم كورسەتىلىپ, عالىم تۋ­رالى كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ۇيىم­داستىرىلدى. حالىقارالىق شارا «ەۋرازيانىڭ اۋىزشا تاريح ءداستۇرى (شە­جىرە)» جانە «ادەبيەتتانۋ, ءتىلى ءبى­لىمى جانە جۋرناليستيكانى زەرتتەۋ ما­سەلەلەرى» تاقىرىبىندا ەكى سەكتسيا بو­يىنشا ءوز جۇمىسىن جالعاستىردى. 

اقسەلەۋ سلان ۇلىنىڭ ەل بىرلىگىن ساق­تاۋ, مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ, ۇلت رۋحانياتىن ۇلىقتاۋ تاقىرىبىنا جاز­عان تاعىلىمدى ەڭبەكتەرى ءوز الدىنا ءبىر توبە. وتىزعا جۋىق كوركەم, عىلىمي-كوپ­شىلىك, مونوگرافيالىق ەڭبەكتەر جازىپ, سوڭىنا مول مۇرا قالدىرعان اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ ارداقتى ەسىمى – قازاق جۇرەگىندە.

باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار