ەل بولاشاعى بىرلىكتە

قازاقستان حالقى اسسامبلەيا­سىنىڭ مۇشەسى رەتىندە مەن بىلتىر تاعى دا ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ساياسي وقيعا – قحا-نىڭ حV سەس­سياسىنا قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بول­دىم. مەملەكەت باسشىسى, جالپى­ۇلتتىق كوشباسشىمىز ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ اۋقىمدى جانە ماعىنالى بايانداماسىنان ۇمىتىلماستاي اسەر الدىم. سەسسيادا قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ مەم­لەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتى ايا­سىن­داعى جاڭا ستراتەگيالىق قۇجات – قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوك­تريناسىنىڭ جوباسىن جاريالادى, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسيا­ارالىق قاتىناستار بويىنشا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ءبىرتۇتاس ءىس-قيمىل باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن وسى قۇجات تۋرالى ءوزىنىڭ وي-پىكىرىن ءبىلدىردى. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جۇمىسىنا جاڭا عىلىمي كوزقاراس, الەمدىك قاۋىمداستىق الدىندا ەتنوساارالىق جانە كونفەسسيا­ارالىق كەلىسىم بويىنشا قازاق­ستاندىق تاجىريبەنى ساقتاپ قالۋ مەن ۇلعايتا ءتۇسۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى سەسسياعا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردىڭ ايتقان پىكىرلەرى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىردى. مۇنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ كوشباسشىمىز, ەلىمىز, ميلليون­داعان قازاقستاندىق ەڭبەك ءسىڭىرىپ وتىرعان ءىسىمىز ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىن تۋدىرىپ, ەرەكشە كوڭىل-كۇيدىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتتى. ۇلتارالىق قاتىناستار اياسىن­داعى ەلىمىزدىڭ وڭدى تاجىريبەسىنە, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تابىستى قىزمەتىنە بۇگىنگى كۇنى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن جانە قۇرمەتپەن قاراپ وتىرعاندىعى, ال ەل بىرلىگى دوكتريناسىنىڭ ىسكە اسىرىلا باستاۋى ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن نىعايتا تۇسەتىندىگى ءسوزسىز. ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق قاتىناس­تار – قوعامداعى توزىمدىلىكتىڭ ۇلگىسى جانە ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى. بۇكىل قازاقستان حالقى سياقتى جامبىلدىقتار دا ەۋرازيا­نىڭ جۇرەگى – استانادا بوي كوتەرگەن, قازاقستان حالقىنىڭ گۇلدەنۋى مەن بىرلىگىنىڭ جاڭا ءداۋى­رىن ءبىلدىرىپ تۇرعان “قازاق ەلى” مونۋمەنتىن ۇلكەن سەرپىلىسپەن قابىلدادى. تاريحي سەبەپتەرگە بايلانىستى جامبىل وبلىسىندا دا كوپتەگەن ەتنوستار تۇرىپ جاتىر. تاعدىر ءتال­كەگىمەن جانە ءارتۇرلى سەبەپ­تەرمەن ءبىزدىڭ جەرىمىزگە ەجەلدەن كوپتەگەن ەتنوس وكىلدەرى قونىس تەپتى. ءومىردىڭ كەشەگى قيىن-قىستاۋ كۇندەرىن باستان وتكەرىپ, كۇندە­لىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىك پەن قۋا­نىشتى ساتتەردى بىرگە ءبولىسىپ, وب­لىسىمىزدا ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋدە. بۇگىنگى كۇنى ميلليوننان استام تۇرعىنى بار وبلىسىمىزدا 30 ەتنومادەني بىرلەستىككە بىرىككەن 80-نەن استام ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرادى. ەتنوستىق باعىتتاعى قوعامدىق بىرلەستىكتەر وزدەرىنىڭ جۇمىسىن قازاقستان ەتنوستارىنىڭ رۋحاني-مادەني جانە ازاماتتىق بىرلىگىن ەسكەرە, قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن مەملەكەتتىك تىلگە باسىمدىق بەرە وتىرىپ جۇرگىزىپ كەلەدى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى­مىز­دى, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسيا­ارالىق تولەرانتتىلىعىمىزدى ماقتان تۇتامىز. بۇل – ءبىزدىڭ باستى جەڭىسىمىز, ول وزىنەن ءوزى كەلگەن جوق. بارلىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتىن, داستۇرلەرى مەن ۇردىستەرىن ساقتاپ قالۋ مەن دامىتۋ, انا ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالعان. مادەنيەت ونكۇندىكتەرى, ەتنوس كۇندەرى, فەستيۆالدەر, كونكۋرس­تار, عىلىمي-پراكتيكالىق جانە عى­لىمي-تەوريالىق كونفەرەن­تسيالار, جاڭا كىتاپتاردىڭ تۇساۋ­كەسەرى, كورمەلەر, دوڭگەلەك ۇستەل­دەر, جاستار اكتسيالارى جانە شى­عارماشىلىق ەسەپ بەرۋ كونتسەرت­تەرى, مەرەكەلىك دوستىق شەرۋلەرى, سپورتتىق جارىستار مەن تانىمدىق ۆيكتورينالار سياقتى ءىس-شارالار ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ءۇي­لەس­تىرۋگە باعىتتالعان. وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانە ەتنوما­دەني بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىس بيۋد­جەتىنەن قوماقتى قاراجات ءبولىنۋ­دە. تەك سوڭعى ءتورت جىلدىڭ ىشىندە قارجىلاندىرۋ 3,4 ەسەگە ءوسىپ, وتكەن جىلى 25,5 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. اسسامبلەيانىڭ جەرگىلىكتى حاتشى­لىعىنا قوسىمشا شتاتتىق بىرلىك­تەر ءبولىنىپ, دوستىق ءۇيىنىڭ ما­تەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى ايتارلىقتاي نىعايتىلدى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرما­سىن ورىنداي وتىرىپ, ءۇش ەتنو­مادەني بىرلەستىك وتكەن جىلى مەم­لەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسى­رىس­تى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى كونكۋرسقا قاتىسىپ, گرانتتار جەڭىپ الدى, بۇل ولاردىڭ پراكتيكالىق قىزمەتىنە ۇلكەن ماتەريالدىق كومەك بولدى. وبلىستىق دەڭگەيدە مەملە­كەتتىك قۇرىلىمدار, ەتنوبىرلەستىك­تەر, ساياسي پارتيالار جانە ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرىمەن ۇدايى كەزدەسۋلەر وتكىزۋ جۇيەسى ورنىققان. ەتنومادەني بىرلەس­تىكتەر وكىلدەرى وبلىس, اۋداندار, تاراز قالاسى اكىمدىكتەرى جا­نىن­داعى كوميسسيا­لار مەن كون­سۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگانداردىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلگەن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى قاراۋعا قاتىستى­رىلادى. بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ ەلدى مەكەندەرى قامتىلا وتىرىپ, ءاربىر ناقتى ايماقتىڭ, ءتۇرلى ەتنوستار شوعىرلانعان جەرلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگان­دار مەن قو­عامدىق بىرلەستىكتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل جوسپارى ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلۋدا. “نۇر وتان” حالىقتىق-دەمو­كراتيالىق پارتياسى جامبىل وبلىستىق فيليالىمەن, جامبىل وبلىستىق ىشكى ىستەر جانە ادىلەت دەپارتامەنتتەرىمەن, ءبىلىم ءبولى­مىمەن, “اق كوگەرشىن” جاستار ورتالىعى” قوعامدىق بىرلەستىگىمەن, الىس جانە جاقىن شەتەلدەردىڭ حالىقارالىق مۇگەدەكتەر قوعامى­مەن, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى كەڭەسىمەن, ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانا جۇيەسىمەن جانە باسقا دا مەكەمەلەرمەن ەتنوسارالىق قا­تىناستار سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلداردى نىعايتۋ بويىنشا بىرلەسكەن جوسپارلار ىسكە اسى­رىلۋدا. مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتى, ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ “داعدارىس ارقىلى جاڭارۋ مەن دامۋعا” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن, 2009 جىلعا ارنالعان ۇكىمەتتىڭ ءىس-قيمىل جوسپارىن (جول كارتاسىن), قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسىنىڭ جوباسىن ءتۇسىندىرۋ مەن ناسيحاتتاۋدى قام­تاماسىز ەتۋ بويىنشا وبلىسى­مىز­دا پارمەندى شارالار قابىلدانۋدا. اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپ­تاردىڭ قۇرامىنا وبلىستىق قا­زاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭە­سىنىڭ مۇشەلەرى, وبلىس باسشىلارى, بەدەلدى قوعامدىق پىكىر كوشباس­شىلارى, ءارتۇرلى ەتنوستار وكىلدەرى مەن جاستار ەنگىزىلگەن. دوستىق ۇيىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى, جاستار, ساياساتتانۋشىلار مەن الەۋمەتتانۋشىلار, عىلىمي-ساراپتىق توپتىڭ مۇشەلەرى, ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدار جانە بۇقا­را­لىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حV سەسسياسىنىڭ قورىتىندىلارىن تالقىلاۋ ۇيىم­داستىرىلدى. بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىك­تەردە ەل بىرلىگى دوكتريناسىن تال­قىلاۋ بويىنشا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرىمەن وسىن­داي كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. وبلىستىق تە­لەديداردا قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ حV سەسسياسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. دوستىق ۇيىندە وبلىستىق اسسامبلەيا حات­شىلىعى تىلدەردى دامىتۋ باسقار­ماسىمەن بىرلەسە وتىرىپ ەتنو­مادەني بىرلەستىكتەر باسشىلارى­نىڭ قاتىسۋىمەن مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا “مەم­لەكەتتىك ءتىل – قازاقستاندىق­تار­دىڭ نەگىزگى يگىلىكتەرىنىڭ ءبىرى” تا­قى­رىبىندا سەمينار-ترەنينگ وتكىزدى. ەلباسىنىڭ حV سەسسيادا العا قويعان مىندەتتەرىنە سايكەس قا­زاقستاندىق قوعامدى بىرىكتىرۋشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى رەتىندە مەملە­كەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ, ونى كەڭىنەن ءتۇسىندىرىپ تاراتۋ بويىنشا وبلىستىق اسسام­بلەيا ماقساتتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن بەلسەندى جۇرگىزىپ وتىر. وسى ماق­ساتتا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەم­لەكەتتىك جانە انا تىلدەرىن ءبى­لۋگە ارنالعان ءارتۇرلى كونكۋرستار, مەرەكەلەر, ۆيكتورينالار, وقىر­ماندار كونفەرەنتسيالارىن, ستۋ­دەنتتەرمەن جانە وقۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋدى. مىسالى, وب­لىستىق قحا م.اۋەزوۆ اتىنداعى كىتاپحانامەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تىلدەر كۇنى مەرەكەسى شەڭبەرىندە “مەنىڭ رەسپۋبليكامنىڭ ءتىلى”, №5 كىتاپحانادا “مەملەكەتتىك ءتىل – بىرلىكتىڭ باستاۋى” ءىس-شارالارىن وتكىزدى. دوستىق ۇيىندە وتكىزىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقتا­رىنىڭ ءتىلى مەرەكەسىنە ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنەن قۇرالعان 80-نەن استام ادام قاتىستى. مۇندا انا ءتىلى مۇعالىمدەرىنە, ءوز انا تىلدە­رىمەن بىرگە, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن بالاباقشا ءبۇلدىرشىن­دەرىنە, ستۋ­دەنت­تەر مەن وقۋ­شىلارعا قۇرمەت كور­سەتىلدى. تىلدەر مەرەكەسى شەڭ­بە­رىن­دە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جال­پىعا بىردەي ءبىلىم بەرەتىن مەك­تەپ­تەرمەن, جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, كاسىپورىندارمەن جانە ۇيىم­دارمەن بىرلەسە وتىرىپ وسىنداي ءىس-شارالار وتكىزدى. مى­سالى, قازاق, ورىس, تاتار-باشقۇرت, ۇيعىر, ءدۇن­گەن, ۋكراين, كورەي, تۇرىك ەتنوما­دەني بىرلەستىكتەرى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن اباي وقۋلارى وتكى­زىلىپ, ماريا دۋبەيكو, ناتاليا شتومپەل, دينارا نۇراليەۆا جەڭىمپاز بولدى. “اۋليە اتا” قازاق مادەني ورتالىعىنىڭ بەلسەندىلەرى تاراز مەملەكەتتىك مەملەكەتتىك پەداگو­گيكالىق ينستيتۋتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاس­سيكتەرى اباي قۇنانباەۆ پەن جام­بىل جاباەۆتىڭ شىعارماشى­لىعىنا ارنالعان وبلىستىق پوەزيا فەستيۆالدەرىن, مۇقاعالي ماقا­تاەۆتىڭ شىعارمالارى بويىنشا كونكۋرستار, اباي وقۋلارىن, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ بويىنشا وليمپيادالار مەن باسقا دا كوپ­تەگەن ءىس-شارالار وتكىزىلىپ, ولارعا ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى قاتىستى. وبلىستا تىلدەردى دامىتۋ باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, تابىستى ىسكە اسىرىلۋدا. ءتىلدى وقىتۋ كۋرستارى, مەكتەپتەر اشىلىپ جۇ­مىس ىستەۋدە, سەمينار-ترەنينگتەر, كونكۋرستار, فەستيۆالدەر, باي­قاۋلار ۇيىمداستىرىلۋدا. انا تىلدەرىن وقىپ-ۇيرەنگىسى كەلگەن ەرەسەكتەر مەن بالالارعا ارنالعان تۇرىك, كورەي, گرەك, پولياك, تاتار, نەمىس تىلدەرىن وقىتۋ كۋرستارى ۇي­ىمداستىرىلعان. مىسالى, نەمىس­تەر قوعامى جالپىعا بىردەي ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ نەمىس ءتىلى مۇعالىمدەرىنە ارنالعان “كوپشى­لىك­كە ارنالعان مادەني ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ” اتتى وبلىستىق سەمينار, ال ءتىل ۇيىرمەلەرىنىڭ جە­تەك­شىلەرى مەن وزدەرىنىڭ اكتيۆىنە ارناپ ەتنوتاربيە بويىنشا سە­مينار وتكىزدى. سونداي-اق وسى قوعام نەمىس ءتىلىن جەدەلدەتىپ وقىتۋ كۋرسىن, جازدىق لينگۆيستيكالىق لاگەر ۇيىمداستىرعان. ورىستار قاۋىمداستىعى جىل سايىن ۇلى اقىنداردىڭ ەسكەرتكىشتەرىنىڭ جا­نىنا جۇزدەگەن ورىس شىعارما­شىلىعىنا قىزىعۋشىلار مەن تالانتىنا باس يەتىندەردى جيناي وتىرىپ, جاستار اراسىندا پۋشكين جانە ەسەنين وقۋلارىن وتكىزىپ كەلەدى. جەكەلەگەن ەتنوس وكىلدەرى شو­عىرلانىپ تۇراتىن جەرلەردە “مەم­لەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتا­لىعى” مكقك-نىڭ فيليالى ارقىلى سىنىپتار اشىلعان, قا­جەتتى تەح­نيكالارمەن جابدىقتا­لىپ, پەداگوگ­تار ءبولىندى. مىسالى, تەك قورداي اۋدانىنداعى دۇنگەن­دەر كوپ تۇ­راتىن اۋىلداردا 7 سىنىپ اشىلىپ, 11 پەداگوگ جۇمىس ىستەيدى, مەم­لەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ كۋرستارىنا 400-دەن استام ادام قاتىسۋدا. وبلىستىق اسسامبلەيا ەتنوس­ارالىق قاتىناستاردى ۇيلەستىرۋ, قازاقستان ەتنوستارى اراسىنداعى توزىمدىلىك پەن سەنىمدى نىعايتۋ بويىنشا تۇراقتى تۇردە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. كوپتىلدىلىك قالىپتاسۋدا, بۇل رەتتە ەتنوس­ارالىق قارىم-قاتىناس ءتىلى رەتىندە مەملەكەتتىك جانە رەسمي تىلدەردىڭ ءارى قاراي دامۋىنا ناقتى ءمۇم­كىندىكتەر تۋىپ وتىر. وبلىس اكىمىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن ءارتۇرلى ەتنوس­تاردىڭ جاستارىمەن جانە وليم­پيادا جەڭىمپازدارىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ تۇرۋى جاقسى داستۇرگە اي­نال­دى. مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسي­حات­تاۋ مەن كەڭىنەن تاراتۋ ماقساتىندا ۇستىمىزدەگى جىلى تاراز قالاسىندا “قازاقستان – وتانىم مەنىڭ, انا ءتىلىم – ماق­تانىشىم مەنىڭ” دە­ۆيزىمەن وتكەن ءVى حالىق­ارالىق وليمپياداعا قاتىسۋشى­لارمەن دوستىق ۇيىندە كەزدەسۋ ۇيىم­داس­تىرىلدى. وبلىس­تىق اس­سام­بلەيا مەن تاراز قالا­سىنداعى ورتالىق­تاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيە­سىنىڭ بىرلەسكەن كەلىسىمىنە سايكەس, “جامبىل وبلى­سى قازاق­ستان حالقى اسسامبلەيا­سىنىڭ دە­پوزيتارلىق كىتاپحانا­سىن” اشۋ بويىنشا جۇمىس ءجۇر­گىزىلە باستادى, مۇندا قازاقستان حالقىنىڭ تاريحى, ءما­دەنيەتى, داستۇرلەرى مەن ۇردىستەرى تۋرالى مالىمەت بەرەتىن سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار جيناۋ جۇمىسى ءجۇر­گىزىلۋدە. وبلىستىق قحا حاتشىلىعى قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوك­تريناسىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار جيىنتىعىن ازىرلەپ, ۇسىنىستار مەن ەسكەرتۋلەر جيناق­تاۋدا, ەتنوبىرلەستىكتەردىڭ كوش­باسشىلارىن تۇرعىلىقتى جەرلەر­دە ادامدارمەن جەكە جۇمىس ءجۇر­گىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا, ومىرلىك ءتا­جىريبەنى, ارداگەرلەردىڭ, مۇعالىم­دەردىڭ, ءدا­رىگەرلەردىڭ, رەسمي ەمەس كوشباس­شىلاردىڭ, ءدىن وكىلدەرىنىڭ بەدەلى مەن ىقپالىن كەڭىنەن قولدانۋعا باعىتتاپ وتىرادى. بۇگىنگى كۇنگە كەلىپ تۇسكەن وي-پىكىرلەر قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسىن مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتىڭ جانە ءبىزدىڭ ۇلتتىق يدەيا­مىزدىڭ ماڭىزدى قاعيداسى دەپ ەس­ەپ­تەپ, ونى جان-جاقتى قول­داپ وتىر. نادەجدا نەستەروۆا, جامبىل وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. جامبىل وبلىسى.