سالتىنا سالعىرت قاراماي, ءداستۇرىنىڭ دارەجەسىن كوتەرە بىلگەن ولار ءۇشىن ونەر دە, ولەڭدە وگەي ەمەس ەكەنى انىق.بەسىگىنىڭ ءوزىن «بەس عاسىر جىرلايدىمەن» تەربەتەتىن اسىل انالارىمىز بەن قازىنا كەۋدە قارتتاردىڭ دا قاتارى سيرەمەگەنىنە سەنىمدىمىن. سونداي ساپالى قازاقتىڭ ساپىن تۇزەپ, شەكارانىڭ شەتىنەن شىققان دارا داۋىسى قالىڭ قازاقتىڭ قۇلاعىنا كىرىپ, سۇيەگىنە ءسىڭىپ بەكزات ونەردىڭ بەدەلىن بيىكتەتكەن اسىلدارىمىزدىڭ ءبىرى شەرىكباي ۇنات ۇلى ەدى.
ول مامىراجاي موڭعوليا مەملەكەتى, بايان-ولگەي ايماعىنىڭ قىزىلقايىڭ ەلدى مەكەنىندە وتباسىنىڭ تۇڭعىشى بولىپ دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى ۇنات قايسا ۇلى ونەرگە جاقىن, ءارتۇرلى مۋزىكالىق اسپاپتا شەبەر وينايتىن. ءارى سول كەزدەگى اۋىل مادەنيەت ۇيىندە جۇمىس جاساعان. شەرىكباي نەمەرەنىڭ تۇڭعىشى بولعاندىقتان, ەكى اجەنىڭ قولىندا تاربيەلەنگەن. اناسى باعدات ءۇي شارۋاشىلىعىندا بولعان. شەرىكبايدان باسقا التى بالانىڭ اناسى. شەرىكباي 1975 جىلى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ, 1983 جىلى 8-سىنىپتى بىتىرگەن. سول مەكتەپ جاسىندا حالىققا كوزايىم بولىپ, قۇداي بەرگەن تالانتىمەن حالىق ىقىلاسىنا بولەنگەن بوزبالا شەرىكباي مەكتەپ بىتىرە سالا, اۋىل مادەنيەت ۇيىنە ءانشى بولىپ قابىلدانىپ, ونەر جولىنداعى العاشقى ەكى جىلىن سوندا وتكىزەدى.
اسكەردە جۇرگەننىڭ وزىندە دە اسكەري انسامبلگە ارالاسىپ, ءارتۇرلى اسپاپتاردى ۇيرەنگەن. اسكەردەن ورالعان سوڭ ورتالىق دراما تەاترىنداعى «مۇراگەر» فولكلورلىق انسامبلىنە ءانشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى. 90-جىلدارى جانىبەك كارمەنوۆ ولگەي قالاسىنا ساپارعا بارادى. سول كەزدە ونەرىمەن ەرەكشە كوزگە تۇسكەن شەرىكبايدى جانىبەك الماتىعا شاقىرادى. وسى شاقىرۋمەن الماتىعا كەلىپ, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر كوللەدجىنە قابىلدانادى. ءسويتىپ قايرات بايبوسىنوۆتىڭ شاكىرتى بولادى. مەيىزدەي مىنەزى مەيىرىم توگىپ تۇراتىن انشىگە دارىنىن دامىتىپ, تالابىن ۇشتاعان ۇستازى قايرات اۋكەن ۇلى بىلاي دەپ باعا بەردى:
«شەرىكباي كىم ەدى؟ ول قانداي ءانشى ەدى؟ ول قايدان كەلدى؟ ول نە ىستەدى؟ ءانشىنىڭ ومىرىنە قىزىققان ءاربىر ادامنىڭ الدىنان شىعاتىن سۇراقتار وسى. شەرىكباي مەنەن ءتالىم الدى, ءان ۇيرەندى, شاكىرتىم بولدى. ول سونداي ۇعىمتال ونەرپاز ەدى. ءاننىڭ, ءسوزى مەن ءانىن قاعازعا تۇسىرمەي, جازباي بىردەن جاتتاپ الاتىن زەرەك بولدى. مەن ونداي ادامدى ءبىرىنشى رەت كوردىم. شەرىكباي وتە ۇلكەن ونەر يەسى ەدى. ونىڭ تىنىسى كەڭ بولاتىن. «قوڭىر قازدىڭ قاڭقىلداعانىنداي» جاعىمدى ءۇنى جانىڭا تىنىشتىق سىيلايتىن», دەيدى ول.
1993 جىلى ونەر كوللەدجىن بىتىرگەن شەرىكباي بايان-ولگەيگە ورالادى. كوپ جىلدار بويى ايماقتىق دراما تەاترىندا جۇمىس جاساعان. ول بايولكەدەگى كوپ ادام بارا بەرمەيتىن ءداستۇرلى ءاندى جانداندىردى. تىپتەن, سول كەزدە موڭعوليا قازاقتارىنىڭ اراسىندا سيرەپ, ازايىپ كەتكەن «بەتاشار» ءداستۇرىن باسقاشا سيپاتتا ەلگە قايتا ۇسىنعان. ول كىسىمەن ءان الەمىندە ارىپتەس, ساباقتاس بولعان, قاناتتاس قونعان كۇيشى جانعالي ءجۇزباي دا جۇرەك سىرىمەن ءبولىستى.
«وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى قازاقتىڭ ءان ونەرىندە ۇلكەن ءبىر سەرپىلىس بولعانى بارىمىزگە بەلگىلى. سول جىلدارى قازاقتىڭ قازىرگى بەلگىلى انشىلەرى رامازان ستامعازيەۆ, بەكبولات تىلەۋحان, مارقۇم بوپ كەتكەن سالامات قازاقباەۆ سياقتى جىگىتتەر, بەرىك ءجۇسىپوۆ سەكىلدى جىراۋلار, ساۋلە جانپەيىسوۆا سياقتى جەزتاڭداي انشىلەر تولقىنى ءوسىپ شىقتى. وسى تولقىنمەن قاتار, قازاقتا «سيرەك داۋىستى, قوڭىر داۋىستى, ال قوڭىر داۋىستى» شەرىكباي دەگەن ءانشى جىگىتتىڭ داڭقى ەرەكشە بولىپ تۇردى. ول جاس بولسا دا ۇلكەن ساحنالارعا شىعىپ بوي ۇيرەتكەن بوزبالا ەدى. ەل ارالادى. مەن كونسەرۆاتوريادا وقىپ جۇرگەنىمدە, ول ەسترادا ستۋدياسىندا وقىپ ءجۇردى. القالى توپتاردا, ونەرلى جيىنداردا بىرگە كەزدەسىپ وتىردىق. كوپتەگەن اندەرىن تىڭدادىم. ونىڭ سيرەك كەزدەسەتىن داۋسىنا قايران قالدىم», دەيدى كۇيشى.
ءيا, ەل اعالارىنىڭ ەرەكشە پىكىرى شەرىكبايدىڭ شەبەر ءانشى ەكەنىن دالەلدەسە كەرەك. بىراق, ءتامام جۇرتتى تامساندىرعان تالانتتى تۇلعانىڭ تاعدىرى اياق استىنان قيىلعانى ايانىشتى. 2004 جىلدىڭ قاراشاسىندا جەتكەن قارالى حابار جەزتاڭداي جىگىتتىڭ جەرلەستەرىنە دە, تۋما-تۋىس, تامىر-تانىستارىنا دا كۇيىككە تولى كۇي كەشتىردى. وتىز جەتى جاسىندا ورىنى ويسىراپ قالعان ونىڭ ارتىندا ءۇش ۇل مەن ەكى قىزى قالدى. شەرىكباي مارقۇم: «جانىبەك, قايرات اعالارىمنىڭ ءانىن راديودان ەستىپ, ەلىكتەپ ءوستىم, سول كىسىلەردىڭ كوزىن كورىپ, شاكىرتى بولسام دەپ ارمانداۋشى ەدىم, ارمانىما جەتتىم» دەپ ايتىپ وتىراتىن دەيدى جارى.
«اتاسى ولگەنمەن, بوتاسى بار» دەگەندەي تۇلپاردىڭ ءىزىن جالعار تۇياعى بار ەكەن. وسىعان وراي اقىن ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلىنىڭ ولەڭىنەن ءۇزىندى كەلتىرە كەتەيىك:
بايىرعى بابا ءسوزى سياقتانعان,
اننەن دە, اۋەننەن دە ۇيات تامعان.
اۋزىنان اۋماي تۇسكەن ساف التىنداي
ارتىندا ءانىن جالعار تۇياق قالعان.
ماڭدايعا جازعان ەكەن مارجان ءاندى
تاڭدايدا ءتاڭىر باسقان تاڭبا قالدى.
وزگەرىس جالعايدى ەندى عاسىرلارعا,
شەر كەۋدە شەرىكبايدان قالعان ءاندى.
وزگەرىس دەپ وتىرعانى وسى شەرىكبايدىڭ ۇلى. «جاۋھاردىڭ سىنىعى دا جاۋھار» دەمەكشى, اكەدەن قالعان ءان ءداستۇرىن اسپەتتەپ, ەرەكشە ۇنىمەن ەل ىقىلاسىنا بولەنىپ جۇرگەن ونەرپاز بۇگىنگى تاڭدا قايرات بايبوسىنوۆتىڭ نەمەرە شاكىرتى بولىپ ءجۇر. وزگەرىستىڭ ولگەيدەن وتانعا ورالۋىن رامازان ستامعازيەۆ مىنا وقيعامەن جەتكىزدى.
«بىزدەن ءبىر-ەكى جىل تومەن وقىعان شاكىرتتەردىڭ قاتارىندا شەرىكباي دەگەن باس داۋىستى ءانشى بار دەگەندى ەستىپ, ونى ءوزىم ىزدەپ بارىپ تانىسقان ەدىم. اقىلبايدىڭ, بۇركىتبايدىڭ ءانىن ورىنداعاندا ەرەكشە تىڭدايتىنبىز. شەرىكباي وقۋىن بىتىرەر تۇستا قايرات اعام «وسى جاقتا قال, وقۋىڭدى جالعاستىر» دەپ كەڭەسىن ايتتى. بىراق, اركىمگە تۋعان جەرى ىستىق ەكەن. «مەن سول ەلگە بارايىن, ەلدەگى مەكتەپتى جالعاستىرايىن, سونداعى جاستاردى وقىتايىن» دەپ ول قايرات اعامىزدان رۇقسات سۇراپ, ەلگە كەتكەن بولاتىن. تاعدىردىڭ اتى تاعدىر. «جازمىشتان وزمىش جوق» دەپ جان جۇباتامىز. قايبىر جىلدارى ءان ساپارىمەن بايان-ولگەيگە بارىپ ەكى كەش بەردىم. كەشتەن كەيىن شەرىكبايدىڭ شاڭىراعىنا بارىپ قۇران باعىشتادىق. سول كەزدە كىشكەنتاي ءبىر بالا ءان سالدى. «تۇلپاردى تاعاسىنان, شاپاندى جاعاسىنان» تانىعان قازاقپىز عوي سول بالانىڭ كوزىنەن وت كورىپ, شەرىكبايدىڭ اكەسىنەن رۇقسات الىپ, نەمەرەسى وزگەرىسكە ەن سالىپ كەتىپ ەدىم. سودان كەيىن قازاقستانعا كەلىپ ءۇش جىلداي ج.ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجىندە مەنەن ءتالىم الدى, قازىر قايرات اعاسىنىڭ قاسىندا. ءوزىمنىڭ كەشتەرىمنەن قالدىرمادىم. وزگەرىستىڭ ونەر ءورىسى كەڭەيىپ, شەرىكبايدىڭ شىقپاعان شىڭىنا شىعارىنا سەنىمدىمىن», دەدى ءانشى.
وزگەرىستىڭ وزگەشە داۋىسى تالايدىڭ تاڭدايىن قاقتىردى. ءان الەمىندە بولعان ايتۋلى الامانداردان قانجىعاسى قۇر قايتپاعان. اسەت نايمانباەۆ, امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى ءداستۇرلى ورىنداۋشىلار بايقاۋىندا باعى جانىپ, تالاي جۇلدەنى تاقىمداعان. جاقىندا عانا پاۆلودار قالاسىندا وتكەن ەستاي بەركىمباي ۇلى اتىنداعى V رەسپۋبليكالىق ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋىندا باس جۇلدەنى يەلەنگەن بولاتىن.
قاسيەتتى ونەر قانىندا بولعاسىن تىنىم بەرمەي, تىڭداۋشىسىن تابارى حاق. شەكارادان شەن ەمەس, شەكپەن ەمەس, ءان ىزدەپ كەلگەن شەرىكبايدىڭ ۇرپاعى شەتىنەن انگە اۋەس, ونەرگە قۇشتار ەكەن. وزگەرىستەن كەيىنگى وزگە بالالارى دا سول سوقپاقتىڭ سوڭىنا ەرگەن. ەندەشە, ەرتە وشكەن جۇلدىزدىڭ سوڭىندا سونبەس ساۋلە قالعانىن كورەيىك.
ايتپاقشى, وزگەرىس قازىر «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسىندا ءجۇرىپ جاتقان «مەن قازاقپىن» مەگاجوباسىنا قاتىسۋدا. وزگەرىستىڭ ونەرىنە ءتانتى بولعان مىرزاتاي جولداسبەكوۆ: «رامازان ستامعازيەۆتەردەن كەيىن قازاق ءانىن بيىك دەڭگەيدە شىرقايتىن ءبىر ءانشى ەندى وزگەرىس بولايىن دەپ تۇر ەكەن, جولىڭ بولسىن!», دەپ باعالاپ, باتاسىن بەردى. ءاۋمين, سولاي بولعاي!
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
