ءپاۆاروتتيدىڭ سالەمى

“ساعىنىش تا ءبىر جانر” اتتى اڭگىمەلەر تسيكلىنان – وسى بالانىڭ ارقاسى بار. سۇڭعات, ءاي, سۇڭعات, قايداسىڭ جارىعىم! قايت ەندى, اكەڭنىڭ اشۋى قايتتى, قوي ەندى, بالام, قويا عوي. شەشەسىنىڭ داۋىسى قادام جەردەن ەستىلىپ تۇرسا دا بۇل دەمىن ىشىنە تارتىپ ۇندەمەيدى. بالا كەزدەن ادەتى سول, بىرەۋ ۇرىسسا ۇيدەن تۇرا قاشاتىن. ۇيدەگىلەردىڭ بۇعان ابدەن ەتى ۇيرەنىپ كەتكەن, قايدا جۇرگەنىنە بىرەۋى سەلت ەتپەيدى, سالدەن سوڭ شىدامى بىتكەن شەشەسى بايعۇس ىزدەپ شىعاتىن. اۋرۋحانا توسەگىنە تاڭىلعالى بەرى شەشەسىن كوپ ەسىنە الاتىن بولدى. – كەشە تۇسىمە شەشەم كىرىپ, شاقى­رىپ ءجۇر, وسى جىلدان قالمايتىن شىعار­مىن, – دەدى قاسىندا جاتقان تۇرىك پە, چەشەن بە بىرەۋگە. زامانىندا دۇنيە ءجۇزىن اۋزىنا قاراتقان اتاقتى ءانشى الىپ شاھار شەتىندەگى ءبىر تىمىرسىق اۋرۋحانانىڭ التى ادامدىق پالاتاسىندا ءبىر كۇنى ءبىر جىلداي بولىپ ءوتىپ جاتتى. ءتۇس دەمەكشى, سۇڭعات اۋرۋحاناعا تۇسكەلى ءجيى ءتۇس كورگىش بولىپ الدى. تۇسىنە قاي-قايداعى ەمەس, سوناۋ كوركەم كۇندەرى­نىڭ كولەڭكەسى كىرىپ, كۇندە ءبىر كينو كورگەندەي ءتۇرلى سەزىمدى باستان كەشەدى. ويانىپ كەتسە نەگە عانا وياندىم ەكەن دەپ قاتتى وكىنەدى. كەيدە سول عاجايىپ تۇستەرىن ۇزبەي كورگىسى كەلە مە, الدە مۇنى بىردەڭە يەكتەپ ءجۇر مە, نەگە ەكەنى ءبىر قۇدايعا عانا ايان, ۇيقىعا جاتاردا “وياتپاشى مەنى” دەپ جازىپ قوياتىندى شىعاردى. بۇل تىرلىگىنە قاسىندا جاتقان ءبىرتۇرلى ادامدار ودان سايىن قايران قالىسادى. تاعى دا ادەتتەگىدەي ءتۇس كوردى. ۇزاق ءتۇس. شىتىرمان وقيعالى ءتۇس. ميلاننىڭ كوشەلەرى. سول كوشەلەردىڭ تاس قابىرعالارىنا جاپسىرىلعان افيشا­لارداعى كوركەم قازاقتىڭ كەلبەتى جۇرگىنشىلەردى  ايالداتپاي قويمايدى. وسى ءبىر ءسات كوزدەن تەز تاسالانىپ, تاعى ءبىر كورىنىس پايدا بولادى. كوردەي قاراڭعى ءتۇن. اپپاق كيىم كيگەن ءبىر كىسى كورىنەدى. وتە بيىك, سۇلۋ, زور دەنەلى. داۋىسى لەبىزگە تولى, قوڭىر. باۋىرمال. مەيىرىمدى. كەيدە وكىنىپ, وزەگى ورتەنىپ سويلەيدى. ەكەۋى كادىمگىدەي وڭىندەگىدەي سويلەسىپ تۇر, بىردە جاڭاعى قاپتاعان افيشالاردىڭ اراسىندا, بىردە ساحنادا جۇرەدى. – اۋىرىپ قالدىڭ با, سۇڭعات؟ مەن دە اۋىرىپ ءجۇرمىن. – ءيا, اۋىرىپ قالدىم, سەنور لۋچانو! ءبىزدىڭ قازاقتا “اۋىردىڭ, اۋناپ تۇردىڭ” دەگەن ءسوز بار. ەشتەڭە جوق, ەرتەڭ-اق شاۋىپ كەتەمىن. نە كورمەگەن باس. قازاقتار دا يتالياندار سياقتى قىزۋقاندى, ءتوزىمدى حالىق قوي, اناۋ-مىناۋ سىرقاتىڭدى ەلەمەيدى. – قازاق دەيسىڭ بە؟ سەندەي داۋىسى بار حالىق بيىك بولۋى كەرەك قوي. ءوزىڭ ايتقان ءبىر ۇلى كومپوزيتوردىڭ “مەن مىناداي ءان شىعارعان حالىقتى كورۋىم كەرەك” دەگەن ءسوزى بار ەدى عوي. ول كوردى مە, كورمەدى مە, مەن بىلمەيمىن. بىراق مەن بۇل حالىقتى ەتەنە بىلمەسەم دە, سەن ارقىلى ءبىلدىم, سۇڭعات. – فرانتسۋزدىڭ اتاقتى جازۋشىسى رومەن روللان “بۇتكىل قازاق دالاسى ءان سالىپ تۇرعانداي” دەپ تە تامسانعان. ءسىزدىڭ ايتىپ تۇرعانىڭىز راحمانينوۆ شىعار؟.. – مۇمكىن... – سول كىسىنىڭ ءدال ءوزى. قازاقتىڭ حالىق ءانى  “ياپۋرايدى” تىڭداعاندا ايتقانى عوي, جارىقتىقتىڭ. ءسىز ءبىزدىڭ “قۇرمانعا­زىنى” تىڭداماعان ەكەنسىز. – نەگە تىڭدامايىن, ءوزىڭ بەرگەن كۇيتا­باق بار عوي, وۋ, ول قۇدىرەت قوي. قايسى­بىر جىلى, ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە ءپاريجدى شۋلاتقان ازياتتاردىڭ ىشىندە سەنىڭ ءبىر باۋىرىڭ دا بولعان. ويپىرماي, داۋىسى مۇنداي زور بولار ما, دەيدى مەنىڭ اكەم. سەنىڭ ودان حابارىڭ بار ما؟ – قويىڭىزشى, ءسىزدىڭ اكەڭىز امىرەنى تىڭداعان با؟ ول امىرە اتامىز عوي. اتتەڭ, ءبىرىنشى ورىن الاتىن ەدى. – ءبىرىنشى ورىن الماسا دا دۇنيەگە اتى كەتتى عوي. – ايتپاقشى, سىزگە ول كىسىنىڭ نەگە ءبىرىنشى ورىن الماعانىن ايتايىن با, ءوزى ءبىر قىزىق حيكايا. – قانە, تەز ايتقىن. لۋچانو كەتكىسى كەلگەن سىڭاي ءبىلدىردى. – لۋچانو, اسىقپاڭىزشى, بالكىم مەن وسى ءبىر ءساتتى عۇمىر بويى كۇتكەن بولارمىن. مەنىمەن سىرلاساتىن ءتىرى پەندە جوق بۇل ەلدە. – جاقسى, جارقىنىم, جاقسى. – ايىرپلاننىڭ ءوز بيىگىنە شىعىپ, ءبىر قالىپتى ۇستاپ تۇراتىنى ءتارىزدى امىرە اعامىز داۋىسى ابدەن شىرقاۋ بيىككە كوتەرىلدى-اۋ دەگەندە, دومبىراسىن قاتتى ۇرعىلاپ جىبەرسە كەرەك, ءوزىڭىزدىڭ بىردە ايتقانىڭىزداي, بىزدە ۆيرتۋوزدىق شەبەرلىك ءان ايتۋمەن قاتار, اسپاپتى شەبەر تارتۋىنان دا اڭعارىلادى عوي. سول مەزەتتە دومبىرانىڭ تيەگى ۇشىپ كەتەدى دە, اعامىز داۋىسىن ۇزبەي ءجۇرىپ, تيەكتى ىزدەپ تاۋىپ الادى دا, ورنىنا قوياردا تيەككە تۇكىرىپ جىبەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ قانعا سىڭگەن ادەتىمىز. سودان “ساحنا مادەنيەتى” دەگەن ەسكەرىلىپ, ەكىنشى ورىن الىپتى. لۋچانو ءماز بولىپ, اۋىر دەنەسىمەن سەلكىلدەي كۇلدى. – ولار ءبىرتۋار ادامدار عوي. ءبىزدىڭ يتاليانداردا دا ونداي سامورودوكتار بارشىلىق. ۇمىتپاسام, سەنىڭ اكەڭ جىلقىشى ەدى عوي, وسى؟ – ءيا, لۋچانو, ۇمىتپاپسىز. جەر قايىستىرىپ جىلقى ايداعان. مەنىڭ اكەم دالانىڭ سەرىسى بولعان. – سۇڭعات, العاش “لا-سكالاعا” كەل­گەندەرىڭ ەسىڭدە مە؟ سوۆەت وداعىنان ستا­جيروۆكاعا ونشاقتى ادام كەلىپتى دەگەندى ەستىپ, ءبىر ءتۇرلى قىزىعۋشىلىعىم ۇستاپ, جەتىپ بارعانمىن. وندا وردا بۇزار وتىز­دان ەندى اسقان شاعىمىز, ءبارى دە جارا­سىمدى ەدى عوي. سوندا, سونشا جۇرتتىڭ ىشىنەن سەن مەنى ەرەكشە باۋراپ ەدىڭ. ءبىز سوۆەت وداعىنان كەلەتىن ادامنىڭ ءبارىن ورىس دەپ قابىلداۋشى ەدىك,  ال سەن ءمۇل­دەم بولەكسىڭ, ەكى كوزىڭ بوتالاپ تۇر ەكەن. – وي, ول كۇندەردى قالاي ۇمىتاسىڭ, ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس قوي. ءسىزدىڭ “لا-سكالادا” ماستەر كلاسىڭىز بولۋشى ەدى. بىرنەشە اداممەن سويلەستىڭىز دە, ماعان كەلگەندە جارتى كۇن ۋاقىتىڭىزدى ءبول­دىڭىز. مەنىڭ قانداي ۇلتتىڭ وكىلى ەكەنىمدى, ءداستۇرىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى سۇرادىڭىز. سول كۇننەن باستاپ ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى بۇرىننان بىلەتىن كىسىشە ارالاسىپ كەتتىك. سونداعى ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىز قازىر ويلاپ وتىرسام, تالايدىڭ ءىشىن كۇيدىرگەن ەكەن. كەيىن ابدەن زاردابىن دا كوردىم عوي. ءوزىڭىز بىلەسىز, ءبىزدىڭ جاتقان-تۇرعانى­مىزدىڭ ءبارىن اڭدۋشى ەدى. العاش رەت وسى “لا-سكالادا” ءسىزدىڭ ورىنداۋىڭىزدا “بوگومەداعى” رۋدولفتىڭ پارتياسىن ەستىگەنىم ءالى ەسىمدە. عاجاپ, عاجاپ!.. – ايتپا, ول كۇندەر ەندى قايتىپ ورالمايدى. – ۇمىتپاسام, ءسىزدىڭ اكەڭىز اسپازشى بولدى عوي وسى؟ – ءيا, نان ءپىسىرۋشى بولدى. ءبىر قىزىق جاي­دى ايتايىن. جالپى مەنىڭ اكەم كەرە­مەت ءانشى ەدى. بىراق بۇل جولعا شىن تۇسكەن جوق. ونىڭ ۇستىنە مەنىڭ ءانشى بولۋىمدى دا اسا قالامادى. ەركەكتىڭ ىسىمەن اينا­لىسۋ كەرەك دەيتىن. “بولساڭ كارۋزوداي ءانشى بول, ايتپەسە باستى قاتىرما” دەيدى. ال مەن “كارۋزو دا كەرەك, پاۆاروتتي دا كەرەك” دەپ قويمايمىن. قىزىق, سول كەزدەگى بالا تۇسىنىك پە, نوتا ۇيرەنسەم بولدى عوي دەپ ويلايمىن. سونداعى اكەم­نىڭ ايتاتىنى عوي. “ەڭ باستىسى قۇدايدىڭ بەرگەن دارىنىندا, نوتا دەگەن نوقتا ءتارىزدى الدامشى, كوز بايلاۋشى نارسە. ماسەلەن, مەن ەشقانداي تەحنولوگيا­نى شەبەر مەڭگەرمەي-اق, نان ءپىسىرىپ ءجۇرمىن عوي. جۇرتتىڭ ءبارى نەگە سەنىڭ اكەڭ پىسىرگەن ناندى الادى, ايتشى” دەيدى اكەم. ال, شەشەم مەنىڭ مۇعالىم بولعانىمدى قالادى. – مەنىڭ دە اكەم بىربەتكەي كىسى ەدى. ءانشى بولعانىمدى اسا ۇناتپادى. تاعدى­رىمىز قانداي ۇقساس؟!. لۋچانو, ايىپقا بۇيىرماڭىز, وسى ءسىزدىڭ كوزدەرىڭىزدە ءبىر مۇڭ بار ءتارىزدى. – ماعان دا دۇنيە ءجۇزىنىڭ جۋرناليس­تەرى وسىنداي سۇراقتى ءجيى قويادى. الەمدەگى ەڭ عاجاپ ءۇش تەنوردىڭ ءبىرىنىڭ كوزىندە نەگە مۇڭ بولۋعا ءتيىستى دەيدى. جۋرناليستەر ادامنىڭ جاندى جەرىنەن ۇستاۋعا قۇمار عوي. كەيدە كۇيىنىپ, كوزىمدە دە, وزىمدە دە شارۋاڭ نە دەگىڭ كەلەدى. – ولاي دەسەڭىز ءبىتتى عوي. جۋرناليستەر ءسىزدى ايداي الەمگە باسقاشا تانىتىپ جىبەرۋى تۇك ەمەس. بىردە ماعان دا ءبىر جۋرناليست كەلدى. شىنىمدى ايتسام, بۇل مەنىڭ باياعى بيىگىمنەن ءتۇسىپ, كوپ مۇعالىمنىڭ ءبىرى بولىپ جۇرگەن كەزىم. – قالايشا, سەن قازىر ءان سالمايسىڭ با؟ كەزىندە بۇكىل ميلاندى افيشاسى جايلاپ كەتكەن سەنور سۇڭعات ساتتاروۆ ءان سالماي ما؟ مىناۋ قاسىرەت قوي. قالاي ءان سالماي جەر باسىپ ءجۇرسىڭ؟ – مەنىڭ ءبىر وسال تۇسىمدى باسقالى تۇرسىز-اۋ. ول جاعىن كەيىنىرەك اي­تايىنشى. – جارايدى, جانىم, جارايدى. – سودان الگى ءتىلشى نە دەيدى دەيسىز عوي؟ – ءيا, نە دەيدى, جارقىنىم, نە دەيدى, تەزىرەك ايتقىن, باۋىرىم سىزداپ بارادى. – الگى ءتىلشىنىڭ باستىعى, باس رەداكتور ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىمال ادام ەدى, سول كىسى بىلاي دەپتى ءبىر لەزدەمەدە: “باياعىدا سۇڭعات ساتتاروۆ دەگەن ءبىر جۇلدىز تۋعان, سول جۇلدىزدى ءبارىمىز جابىلىپ ءجۇرىپ وشىرگەنبىز” دەپتى. سودان الگى جۋرناليست جاتسا-تۇرسا مەنى ىزدەيدى عوي. سونداعى ءجۋرناليستىڭ ايتقانى نە دەڭىز؟ ء“سىز بە, جۇلدىز؟” دەيدى. – ونى قويشى, كىم نە دەمەيدى؟ بۇل سۇمدىق ەكەن, سەن نەگە ءان سالمايسىڭ؟ – ول ەندى ۇزاق حيكايا عوي. ساحنانى ولەردەي ساعىنىپ ءجۇرمىن. ءبىزدىڭ قازاقتا “تاعدىردىڭ جازۋى” دەگەن ءسوز بار. سول زاڭمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. – ول مۇمكىن ەمەس, جۇرتتىڭ ءبارى روبەرتينو لورەتتيدىڭ تاعدىرىن كەشۋ كەرەك پە سوندا؟ – ايتپاقشى, سول ءانشى قايدا قازىر؟ يتاليادا سونشا جىل ءجۇرىپ ءبىر كەزدەسۋدىڭ ءساتى تۇسپەدى. سىزبەن كەزدەسكەن كۇندەردى عۇمىرىمدا ۇمىتقان ەمەسپىن. جاماندىق ۇمىتىلمايدى, جاقسىلىقتىڭ تەز ۇمىتىلىپ قالاتىنى نەسى ەكەن؟ – شىنىندا دا 14 جاسىندا شىققان روبەرتينو الەمدىك قۇبىلىس بولدى عوي. ونىڭ “يامايكاسى”, “ماماسى” بارىمىزگە دە ۇلگى ەدى. بىراق وكىنىشكە وراي ءبىز ونى ۇستاپ تۇرا المادىق. ونىڭ تۇبىنە جەتكەن ەرتە كەلگەن داڭق. داۋىسىن ساقتاۋ كەرەك ەدى. ءبىز ونى ات سەكىلدى پايدالاندىق. وعان كۇندىز-ءتۇنى تاجىريبەلى ۇستازدى جەگىپ قويۋ كەرەك ەدى. قازىر ونىڭ داۋىسىن تەك مەيرامحا­نادان, تەلەديداردان عانا ەستيسىز. ال ەندى سەن تۋرالى ءدال وسىنداي حابار ەستيمىن دەپ ويلاعان جوقپىن. سۇمدىق قوي مىناۋ. – مەنىڭ تۇبىمە جەتكەن دە سول ەرتە كەلگەن داڭق. ونىڭ ۇستىنە بىزدە اراق دەگەن ءبىر پالەكەت بار عوي. سونان سوڭ جۇرتتىڭ وسەگى, قاتىن-قالاش, قىز-قىرقىن... – سول دا ءسوز بولىپ پا ەكەن؟ بويتۇ­ما­رىڭ قايدا؟ – اپىراي, ايتتىم عوي, ءسىز مەنىڭ ەڭ ءالسىز تۇسىمنان ۇستاعالى تۇرسىز-اۋ. اپام بەرگەن بويتۇماردى سول يتاليا ساپارىنان كەلگەن سوڭ كوپ ۇزاماي جوعالتىپ الىپ ەدىم, سودان جولىم بولمادى. – مىنە, گاپ قايدا؟ ول راس. ادامنىڭ ءبىر جەبەۋشى, قورعاۋشىسى بولادى. ول سەنى سىرت كۇشتەردەن, اسىرەسە, قادالعان مىڭ سان كوزدەردىڭ سۇعىنان قورعايدى. مەنىڭ شەشەم وسى جاعىنا قاتتى ءمان بەرەتىن ەدى. اكەم سەرىلەۋ, وتە سۇلۋ ادام بولدى جاسىن­دا. ول قالاعا بارعان سايىن شەشەم قالتا­سىنا شەگە سالىپ جىبەرەتىن. كەيىننەن الگى شەگە مەنىڭ قالتاما كوشتى. سونداعى شەشەمنىڭ ايتاتىنى عوي: “سەن ءان سالعاندا ميلليونداعان كوزدەر قادالادى, سوندا مىنا شەگە الگى كوزدەردىڭ سۇعىنان ساقتايدى” دەيدى. شىنىندا وسى شەگە ماعان كوپ كومەكتەستى. الگى ءبىر جۋرناليس­تەردىڭ جازۋىنشا ساحناعا 10 مارتە شاقى­رىپتى. مىنە, مەن سودان بەرى بۇل شەگەنى جانىمنان تاستامايمىن. سەن بەكەر ىستەگەنسىڭ. – ەندى ءبارى كەش قوي. قازىر دەرتتىمىن. – ەشقانداي دا كەش ەمەس. سەندەي تالانتتىڭ قادىرىن ەلىڭ ءبىلۋى كەرەك. مۇنداي جاعداي مەنىڭ باسىمدا دا بولعان. بىراق ءسال ەرتەرەك. الگى, نە دەۋشى ەدى, جۇلدىز اۋرۋى دەي مە؟ – باياعى قۇستار تۋرالى ايتىسقانىمىز ەسىڭىزدە مە؟ ول ەندى عاجاپ. ەگەر سىزگە انشىلىك قونباعاندا شەبەر اڭگىمەشى بولار ەدىڭىز قۇداياقى. – ۇمىتپاعان ەكەنسىڭ. كىسى بالاسى مىنا ءومىردىڭ بۇرالاڭ ساتتەرىنەن ويدا­عىداي ءوتىپ كەتۋى ءۇشىن دە قابىلەتتى بولۋى كەرەك قوي. كەيدە ءوزىمىزدى ءبىر ونبەيتىن ىسكە بايلاپ قوياتىنىمىز بار. داۋىستى  دا كۇتۋ قاجەت. ول ءۇشىن ادامنىڭ جان دۇنيەسى ءوزىن بوستان سەزىنەتىندەي تىرلىكپەن اينا­لىسۋ كەرەك. ماسەلەن, اتاقتى ستراديۆاري سكريپكا جاساعاندا ونىمەن بالاسىنداي سويلەسەدى ەكەن. ال سەن داۋىسپەن قالاي ءسوي­لەسەرسىڭ. مەن ءوزىمدى, داۋىسىمدى باپتاۋ ءۇشىن دە امال ويلاپ تاپتىم. قاراپ تۇرساق, تابيعاتتىڭ ءوزى تۇنىپ تۇرعان كونتسەرت. كەيدە مەن ورمانعا بارىپ بۇلبۇلدىڭ داۋىسىن تىڭدايمىن. گۇلدەرگە, تەڭىزگە قاراپ تۇرىپ دەمالامىن. ءسويتىپ, تابيعاتتىڭ بەكزات كورىنىسى مەنىڭ تۇلا بويىمدى ءبىر كەرەمەت سەزىمگە بولەيدى. جان دۇنيەمدى ەمدەپ قايتامىن. – ءسىز ناعىز رىتسار بولدىڭىز عوي. جالپى يتالياندىقتاردىڭ بويىندا قازاققا ۇقساس قاسيەتتەر بار. الگى رىتسار دەگەنىمىز, ءبىر قاراعاندا, ءبىزدىڭ قازاقتىڭ سال-سەرىلەرىنە دە كەلەتىن ءتارىزدى. بىزدە دە اقان, ءبىرجان سەكىلدى سال-سەرىلەر بولعان. اقان سەرى مىنا قارابايىر ومىردەن شارشاعاندا, ءبىر ءسات تابيعات اياسىنا كەتىپ تىنىستاعان, كوكجەندەت, قاراتورعاي دەگەن جان سەرىكتەرى بولعان. ءبىزدىڭ قازاقتان “قۇستان اسقان ءانشى جوق” دەگەن ءسوز قالعان. – بىلەم, بىلەم, شىعىستىڭ ايگىلى جىرشىلارى حافيز, حيلاشلارلاردىڭ تاڭمەن تالاسا تۇرىپ باقتان شىقپاي بۇلبۇلمەن باسەكەلەسىپ جىر جازعانىن ەستىگەنىم بار. – و, لۋچانو, ءسىز مەنى تۇڭعيىققا تارتىپ اكەتىپ باراسىز عوي. مەنىڭ  جان دۇنيەم كوپتەن بەرى وسىنداي اڭگىمەنى اڭساعالى قاشان؟! بۇگىن تۇلا بويىم ءبىر ءدۇر سىلكىندى-اۋ. مەن ماسكەۋدىڭ اتاقتى چايكوۆسكي اتىنداعى كونسەرۆاتورياسىن ءبىتىردىم عوي. سوندا وسى قۇستار تۋرالى وقىتقاندا ءبىر اسەم الەمگە ەنىپ كەتۋشى ەدىك. تازالىق پەن تارتىمدىلىق ءتاڭىريا­سى عوي بۇل دەگەنىڭ. ءبىزدىڭ ادامدارعا قۇستار ومىرىنەن ءبىر ىرعىن ءدارىس وقىر ما ەدى؟ ايگىلى ءانشى نەجدانوۆا كەزەكتى كون­تسەرتكە شىعار الدىندا ماسكەۋ تۇبىندەگى ورماندارداعى بۇلبۇلداردىڭ داۋىسىن تىڭداپ قايتاتىنىن بىزگە تامسانىپ ايتۋشى ەدى. – سەن ۆەرديدىڭ “ماعان تۇتاس ءبىر مۋزىكالىق فانتازيا جاساۋ ءۇشىن قۇستىڭ ءبىر عانا تۇشكىرگەنى جەتىپ جاتىر” دەگەنىن ەستىمەگەن ەكەنسىڭ. – عاجاپ ايتقان ەكەن. بىراق ءسىز, لۋچانو, بىلەسىز بە, بۇلبۇلدىڭ تەك ەركەگى عانا ءان سالادى ەكەن. – قاراي گور, سولاي ما؟ دەمەك ءبىزدى ايتقانى عوي. ەكەۋى قارقىلداپ ك ۇلىپ الدى. – “سامورودوك” بۇلبۇلدار اسا شابىت­تانعان جاعدايدا ساعاتىنا ءۇش ءجۇز, بەس جۇزگە جۋىق ءان سالادى ەكەن. بۇدان اسقان باي فولكلور بولا ما؟ قىسقاسى, قۇستار ءانى ادام شابىتىنىڭ قاينار كوزى, سەزىمىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولعان. قۇستار انىنە تابىنۋ, اسىرەسە, ورتا عاسىر ادامدارىنا ءتان قاسيەت بولعان دەسەدى. – ونىڭىز ەندى ابدەن راس. الگىندە ايتقانىمداي, ءبىزدىڭ قازاق سال-سەرىلەرىنىڭ شەتىنەن قۇسبەگى, اتبەگى بولىپ كەلۋىنىڭ سىرى دا وسىندا جاتىر عوي. – توقتا, توقتا, سەن سەرى دەگەن ءسوزدى بىرنەشە مارتە قايتالادىڭ. سەر ءسوزىنىڭ ءتۇپ-توركىنى سىزدەردەن شىققان بولىپ جۇرمەسىن. – مۇمكىن, كىم ءبىلىپتى؟.. – سەن, سۇڭعات, داۋىسىڭدى كۇتپەپسىڭ. ءتاڭىرىنىڭ بەرگەن ولشەۋسىز سىيىن تارك ەتىپسىڭ. – ونى قايدان سەزدىڭىز؟ مەن مۇنداي جاناشىر ءسوزدى ەستىمەگەلى قاشان؟.. – ويتكەنى, سەن مەنىڭ تۇسىمە ءجيى كىرەسىڭ, ۇدايى كوڭىلسىز جۇرەسىڭ. داۋىسىڭ تارعىلدانىپ, جارىقشاقتانىپ شىعادى. – ونىڭىز راس. مەن باسىما قونعان باقتى قويماي ءجۇرىپ مەزگىلسىز ۇشىرىپ العان بەيباقپىن عوي. – الگىندە بۇلبۇل تۋرالى تەككە ايتتىق پا؟ قۇس اتاۋلىنىڭ ىشىندەگى ەڭ قابىلەتتىسى, پوليگلوتى بۇلبۇل دەگەن ءسوز  بۇل. ادەتتە ارالداردا, قاپىرىق جەرلەردە ءومىر سۇرگەن بۇلبۇلدىڭ داۋىسى ايتارلىقتاي سازدى بولا بەرمەيدى. ولارعا دا باپ كەرەك. دەمەك, ولار دا ادام-ءانشى سەكىلدى. بۇلبۇل – قۇستاردىڭ ىشىندەگى “شىعارماشىلىق” جاعىنان جەتىلگەنى. ال سەن ادامسىڭ عوي, ءوزىڭدى-ءوزىڭ نەگە ايامادىڭ؟ ەلسىزدە, ارالدا نەعىپ ءجۇرسىڭ؟ – ارالدا دەيسىز بە؟ شىنىندا دا مەن ارالدا جۇرگەندەيمىن عوي. باياعى سالاۋات باتىردىڭ “اينالامدى ورماندار, سۋلار قورشاعان” دەپ زارلايتىنىنداي, مەن را­سىندا دا ارالدا قالعاندايمىن. ويپىر­ماي, سونىڭ ءبارىن سەزگەن جۇرەگىڭىز قانداي ۇلى, سەنور لۋچانو. لۋچانو, ايتىڭىزشى, بىلايعى جۇرت ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدى ساۋىق-سايرانمەن وتەدى دەپ ويلايدى. قايداعى سايران, تۇنىپ تۇرعان تاعدىر عوي بۇل. – سەزەمىن, سۇڭعات, سەزەمىن. كوڭىل كىلتىمدى تاپ باستىڭ-اۋ. قۇدايدىڭ بىزگە بەرگەن ارتىقشىلىعى دا وسى عوي. مەن سەنىڭ ەلۋ جىلدىعىڭا بارا المادىم. ويتكەنى, مەنى دە ءبىر دەرت اينالدىرىپ ءجۇر. – سابىر ەتىڭىز, لۋچانو, سابىر. ءسىز تەك يتالياعا ەمەس, الەمگە كەرەكسىز. ەلۋ جىلدىعىم بولماسا دا, الپىس جىلدىعىما ارنايى شاقىرامىن. ويتكەنى, ەلۋ جىل­دىعىمدا مەن ەلكەزبە بولىپ كەتتىم عوي. – ايتتىم عوي, انە, ساعان بىردەڭە بولعان. وسىنداي تالانتتى بۇل جۇرت نەگە توبەسىنە كوتەرمەدى. ول مۇمكىن ەمەس. مەن دە ايتامىن-اۋ. كەزىندە ءبىزدىڭ اتاقتى پاگانيني دە ەلكەزبە بولعان. ءتىپتى ولەتىن كەزىندە ءبىر قاداق جەر دە تابىلماعان. قۇداي وندايدان ساقتاسىن. – ايتايىن, لۋچانو, ايتايىن, ءبارى دە وزىمنەن. ءوزىمنىڭ قىرسىق مىنەزىمنەن ءبارى. ايتايىن دەپ ايتپايسىڭ-اۋ. بىردە مىناداي وقيعا بولدى. سول ەلۋ جىلدىقتى اتاماي-اق قويايىن دەپ ەدىم, ءبىر اعامىز “ەلۋىڭدە ەلەنبەسەڭ, الپىسىڭدا اتاۋسىز قالاسىڭ” دەدى. ءبىز سوزگە توقتاعان حالىق­پىز. بۇل حالىقتى وسىرەتىن دە, وشىرەتىن دە ءسوز. سونىمەن قالاي بولدى دەڭىزشى؟ – ءيا, قالاي بولدى؟ – پەندەمىز عوي, قانشا قاننەن-قاپەر­سىز جۇرسەم دە ءبىر كۇنى الگى اعامىزدىڭ سوزىنەن كەيىن كوڭىلىم نىلدەي بۇزىلسىن. جيعان-تەرگەن ەشتەڭەم جوق. اتاعىم دارداي, بىراق ءوزىم تىر جالاڭاش, تاقىر كەدەيمىن. سودان ءسوزىمدى جەرگە تاستامايدى دەگەن ءبىر اعامىزعا جولىعۋدى ويلادىم. ءوتىپ كەتكەن ەشتەڭەم جوق. شىنىمدى ايتسام, الگى كىسىگە بەتىممەن جەر سىزىپ باردىم. بارۋىن بارىپ, شارۋامدى ايتۋعا قاتتى قوبالجىدىم. ىشىمنەن ويلاپ قارا­سام, ايتاتىن ءوتىنىشىم سۇمدىق. الگىنىڭ ءبارى ورىندالسا ءتىپتى كەرەمەت بولعالى تۇر. مەنىڭ باقىتىما وراي ول كىسى ورنىندا بولماي شىقتى. ەكى كۇننەن كەيىن كەلەدى دەدى. سونداعى قۋانعانىم-اي! ءبىراز ۋاقىت جاياۋ ءجۇردىم. جول-جونەكەي بىرەۋلەر “مىناۋ ءالى ءتىرى ەكەن عوي” دەگەندەي, ءبىر ءتۇرلى اياۋشىلىق ءبىلدىرىپ امانداسادى. سودان ۇزاق-ۇزاق ويعا كەتتىم. “وسى مەنىڭ ەلۋ جىلدىعىمدى اتاپ وتەتىندەي ەلگە نە ەڭبەگىم ءسىڭىپتى. ەڭبەگىم سىڭسە دە مەن سول ەلدەن نەگە بىردەڭە دامەتىپ, مىندەتسۋىم كەرەك. ىستەسەم ءوزىم ءۇشىن, بالا-شاعام ءۇشىن, باۋىرلارىم ءۇشىن ىستەدىم, ءارى-بەرىدەن سوڭ ءولىپ قالماس ءۇشىن, قاتارىم­نان قالماس ءۇشىن نامىسقا تىرىستىم. قوي الاڭداماي جۇمىسىمدى ىستەيىن, رەتى كەلىپ جاتسا, بۇيىرعانى بولار. ءبىرلى-جارىم ادامعا ءشاي-ءپاي بەرەرمىز” دەپ ويلادىم دا بىردەن توقتادىم. ءسويتىپ الگى ازاپتان, دەرتتەن, “مەرەيتوي” اۋرۋىنان ءوزىمدى اراشالاپ العانىما كادىمگىدەي قۋانىپ, ءتىپتى ەڭسەم كوتەرىلىپ قالدى. ءتىپتى بىرەۋدەن قارىزىمنان قۇتىلعانداي بولدىم. ەندى مۇنى اتاپ ءوتۋ كەرەك قوي. ءسويتتىم دە, ءسىز جاقسى كورەتىن ماكاروننان ەكى-ءۇش كيلو­سىن, ءبىر-ەكى جارتى الدىم دا قالانىڭ سىر­تىندا بىرەۋدىڭ مالىن كۇزەتەتىن ەدىم, سول لاشىعىما تەزىرەك جەتىپ الۋدى ويلا­دىم. ءبارى دە الگى ءبىر تاۋىپ ايتىلعان قۋ ءسوزدىڭ كەسىرى عوي. ءبىزدىڭ قازاقتى ولتىرەتىن ءسوز ەكەنىنە سوندا تاعى ءبىر مارتە كوزىم جەتتى. – قازاقتى عانا ەمەس, الەمدى ۇستاپ تۇرعان ءسوز, وسەك قوي. بۇل وسەك دەگەنىڭ دىبىستان دا تەز بە دەپ ويلايمىن. مەن دە ەلۋ جىلدىعىمدى بالەندەي دۇركىرەتىپ وتكىزبەدىم. ءوزىم قارسى بولدىم. الگى ءوزىڭدى شاقىرىپ كەلتىرە الماعان ءريمنىڭ تۇبىندەگى مودەرن دەگەن قالاشىقتا ءبىر فازەندامىز بار ەدى عوي. سوعان باردىق تا سۇيىكتى ادۋدام ەكەۋمىز ماكارون ءپىسىرىپ, الاڭسىز جەدىك-اۋ. – ماكاروندى جاقسى كورەتىنىڭىزدى بىلەم عوي. ۆيسكيگە دە مۇز قوسپاي ءبىر تارتارىڭىز بار ەدى. داۋرەن-اي, دەسەڭشى! سۇڭعات كەبەرسىگەن ەرنىن ءبىر-ەكى جالادى دا, جۇتىنىپ قويدى. – بىلەم, بىلەم, سەنىڭ اتاقتى “لا-سكا­لا­نىڭ” ساحناسىن لاشىققا اۋىستىرعا­نىڭا جانىم جۇدەيدى. قايتەسىڭ ەندى, تاعدىر. سەن بىلەسىڭ بە, ءبىزدىڭ يتاليان­داردا “پىسكەن جەمىستىڭ شىرىنى مول بولادى” دەگەن ءسوز بار. مەن ەلۋگە كەلگەن­دە ەسىرىپ, جەلىك ءبىتىپ, ءوزىمنىڭ حاتشىم نيكولەتكە ۇيلەندىم. ساقالىمىز اعارعان­مەن ءالى سايتانىمىز قالماعان عوي. مەنىڭ ءبىر تۇيسىنگەنىم, ەركەك ادام وسى جاسىندا ايەل باقىتىن ايرىقشا سەزىنەدى ەكەن. ال جاستىق شاعىڭ قۇر سەلتەڭمەن وتەدى. بىراق سەن ەكەۋمىز قالامىز تاريحتا. سەنىڭ يتاليان وپەرالارىن تۇتاس جاتقا ايتاتىن قابىلەتىڭدى مەن ءالى كۇنگە باسقا ۇلتتىڭ وكىلىنىڭ بويىنان كەزدەستىرگەن جوقپىن. سەن ءالى ءزاۋلىم سارايدا تۇراسىڭ. كوتەر ەڭسەڭدى, شالقاقتاپ ءجۇر باياعىداي. ساعان سول جاراسادى. جاۋىزدىق ويلاۋشىلار بول­ماسا, بۇل قوعام باياعىدا جايناپ كەت­­پەس پە ەدى. سالەري 39 وپەرا جازدى, موتسارت 19 وپەرا جازدى. كىم قالدى تاريحتا؟ دۇنيەنىڭ ەكى شەتىندە جۇرگەن ەكەۋمىزدى جولىقتىرعان تاعدىرعا ريزامىن. سەنىمەن سىرلاس بولعان سول ءبىر كوركەم كۇندەر مەنىڭ جارتى عۇمىرىما جەتەتىن اسەر قالدىردى. مەن ول كۇندەردى ۇمىتپايمىن. امان بول, اسىلىم! – توقتا, توقتاڭىزشى, لۋچانو! سەنور لۋچانو! – ۋاي, مەنىڭ مەزگىلسىز سۇرى قاشقان سۇلۋ دا سىرباز سالتاناتتى ءومىرىم, قايدا ۇزاپ باراسىڭ, قايدا باستاپ باراسىڭ؟! جو-جوق, ونەردى ايتپايمىن, تەكتى ونەردى ايىپ­تامايمىن. مەن ساعان تەك قانا قارىز­دارمىن, سەنىڭ الدىڭدا تەك قانا كىشىك­پىن. سەنىڭ الاپات, اسقاق رۋحىڭدى تومەندەتسەم, سەنىڭ اققۋلار جۇزگەن ايدىن كولىڭدى, تۇنىعىڭدى لايلاسام, لاعىنەت اتسىن مەنى. بىراق مەن ساعان بار جانىم­مەن, تانىممەن ادال بولدىم. سەن كوركەمسىڭ, سەن اسەمسىڭ, ادامزاتتىڭ بار سۇلۋ قاسيەتى سەنىڭ بويىڭدا. سەن بولماساڭ مىنا الاكوز ادامدار, اشكوز تىمىرسىق دۇنيە قايتەر ەدى, ايتشى قايتەر ەدى. سەن عوي, مىنا كوڭىلى جابىرقاۋ جۇرتتىڭ ساناسىنا ساۋلە شاشىپ كەلە جاتقان. سەن بولماساڭ مەن كىم ەدىم, ايتشى, كىم ەدىم؟ سەن بولماساڭ مىنا دۇنيە ديدارىنا داق تۇسەر ەدى. دۇنيە تەك قانا دۇرمەككە, جىنويناققا اينالار ەدى. سەنىڭ بويىڭ­داعى ساف التىنداي قاسيەتتەر, اقسۇيەكتىك, بەكزاتتىقتىڭ ارقاسى عوي مەنىڭ ءالى كۇنگە ءتىرى بەيباق بولىپ جۇرگەنىم. شەشەمدى ساعىندىم. ەگەر ماعان بىرەۋ “ساعىنىش” دەگەن نە دەسە, مەن سول ادامدى دەرەۋ قولىنان ۇستاپ, جەتەكتەپ بارىپ شەشەمدى كورسەتەر ەدىم. قايتەيىن, ول دا جوق ەندى. مەنىڭ ءومىرىم سارعايعان ساعىنىشپەن ءوتتى عوي. ساعىنىش دەگەن مەنىڭ جان جارامدى ەمدەر ءبىر جانرىما اينالعالى قاشان. ۋھ, ساحنامدى ساعىندىم! كيە قونعان, قاسيەتتى قارا شالداردىڭ ماڭداي تەرى سىڭگەن, تابانىنىڭ ءىزى قالعان قۇدىرەتتى قارا شاڭىراقتى ساعىندىم! مەن ساحناعا شىققاندا پاتشا ەدىم, ەستيسىڭ بە, ەي, تاعدىر, پاتشا ەدىم عوي. ەستىپ تۇرسىز با, سەنور لۋچانو؟! بىراق ونىڭ بۇل سوڭعى مونولوگىن سەنور لۋچانو ەستىمەدى. سۇڭعات ءوز داۋىسىنان ءوزى سەلت ەتىپ ويانىپ كەتتى. – ارالدا نەعىپ ءجۇرسىڭ دەدى-اۋ ماعان. ارقادا التى جىل ءجۇرىپ, جالعىزدىقپەن جاعالاسقان كۇندەرىمدى ەسكە سالدى-اۋ, جازعان!؟ سۇڭعات وسى ءبىر تاڭعاجايىپ ءتۇستى قانشا جاقسىلىققا جورىسا دا ءبىرتۇرلى مۇڭايىپ وتىرىپ قالدى. اتاقتى پاۆاروتتيمەن وتكەن كۇندەرىن اركىمگە لاقىلداپ ايتا بەرمەيتىن. شىنىندا دا سوناۋ ارقادا  –  ارالدا ءجۇرىپ, ول وسى ءبىر الەمدىك تۇلعانىڭ باقيلىق بولعانىن دا بىلمەپ ەدى. ەڭكىلدەپ جىلادى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە يتالياعا قازاقستاننان ارنايى دەلەگاتسيا بارادى. قازاقستان دەلەگاتسياسى ءساتى ءتۇسىپ اتاقتى ءانشى لۋچانو پاۆاروتتيمەن دە كەزدەسەدى. ءانشى ءسوز اراسىندا قازاقستان دەگەندە ءسال ويلانىپ قالىپ, بىلاي دەپتى. – قازاقستان... ايتپاقشى, ءسىزدىڭ ەلدە ءبىر سۇڭعات دەگەن ءانشى بار ەدى, قازىر ول تىپتەن اتاقتى بولىپ كەتكەن شىعار. يتاليا ونى الاقانىنا سالدى عوي. كىسىنىڭ كوركەمى ەدى. مەنەن سالەم ايتىڭىزدار. الەم­دە اتاقتى ءۇش تەنور بار دەپ ماقتا­نامىز. بىرەۋى –  مەن. ال مەنىڭ اياۋلى دوسىم سۇڭعات ەلىنە اسىقپاعاندا, بالكىم, ءتورتىنشى تەنور بولىپ, ءبارىمىزدى دە باسىپ وزار ما ەدى. سىزدەر ءوزى وزگە ەلدە سۇلتان بول­عاندى قالامايدى ەكەنسىزدەر. سول ءجى­گىتتىڭ “وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا, ءوز ەلىڭ­دە ۇلتان بول” دەگەن ءسوزى ەسىمنەن شىقپايدى. وكىنىشكە وراي, الگى دەلەگاتسيانىڭ ىشىندە سۇڭعاتتى جىعا تانيتىن ءبىر ادام تابىلمادى. مەنەن سالەم ايتىڭىزدار دەگەندە ءپاۆاروتتيدىڭ جانارى جاساۋراپ تۇرىپتى. بالكىم, سۇڭعات نەگە يتاليان بولمادى دەپ وكىندى مە ەكەن. تالانت تالانتتى ىزدەيدى دەگەن وسى شىعار بالكىم. قازاقتىڭ ۇلى ءانشىسى سوڭعى ءتۇسىن كورىپ, اۋرۋحانا توسەگىندە ءجۇرىپ كەتە بار­دى. ومىردەن وسىلاي ءوتۋ ءبىزدىڭ ەلدە ەش­كىمگە تاڭسىق ەمەس. تۇلا بويى ساف التىن نۇردان جارالعان ءانشى كوز جۇمارىندا سۇلۋ ءومىرىم قور بولدى-اۋ دەپ وكسىپ جىبەرىپتى. ونىڭ كوز جاسىن سۇرتكەن مەدبيكە دە ءوزىنىڭ شەكسىز باقىتتى ەكەنىن كوپ جىلدار وتكەن سوڭ بارىپ ءبىلدى. قالي سارسەنباي.