شىنى كەرەك, اۋىلدا اشىلعان زاماناۋي قاساپحانانىڭ ماڭىزى وتە زور. ويتكەنى اۋىلداعى مال باققان شارۋا ەندى ءبىرلى-جارىم مالىن ساۋدالاۋ ءۇشىن قالاعا بارىپ ساندالىپ جۇرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە مال سويۋ بەكەتى جانىندا بولاشاقتا وڭدەۋشى كاسىپورىندار – شۇجىق تسەحى, ەت جانە تەرى ونىمدەرىن وڭدەيتىن قوسالقى شارۋاشىلىقتار قۇرىلۋى مۇمكىن. قاساپحانا شاعىن بولعانىمەن, ءمان-ماڭىزى ۇلكەن بولعاندىقتان, ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باعدات ازباەۆ, زەلەنوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى اسحات شاحاروۆ, «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق باتىس قازاقستان وبلىسى فيليالىنىڭ ديرەكتورى ارىستان ارسلانباەۆ قاتىسىپ, كاسىپ يەلەرىن نىساننىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتادى.
جاڭا مال سويۋ بەكەتى زەلەنوۆ اۋدانىندا بيىل كوكتەمدە قۇرىلعان «نيكولاي ي كو» اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنە تيەسىلى. جەرگىلىكتى شارۋالاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن كووپەراتيۆ قۇرامىندا بۇگىنگى تاڭدا 22 مۇشە بار. وسى 22 شاعىن قوجالىقتىڭ جەتەۋى بيىل «بەرەكە» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنان جالپى كولەمى 36 ملن تەڭگە نەسيە العان. ول قارجىعا 171 باس ءىرى قارا ساتىپ الىپتى. بۇگىندە كووپەراتيۆ مۇشەلەرىندە 300-دەن استام ءىرى قارا مال بار.
– ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ حالىققا جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامىتىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرىنە اينالدىرۋ كەرەكتىگى تۋرالى ايتقان بولاتىن. ەلدەگى قولعا الىنىپ جاتقان يگى باستامالار مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ اياسىندا كوپتەگەن جەتىستىككە قول جەتكىزىپ كەلەمىز. بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋالارعا مەملەكەت تاراپىنان ايتارلىقتاي قولداۋ كورسەتىلۋدە. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس بيىلدان باستاپ بارلىق وڭىردە اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى قۇرىلۋدا. وسى كاسىپورىندار ارقىلى وندىرىلگەن ءسۇت, ەت ونىمدەرىنە دەمەۋقارجى تولەۋ قاراستىرىلعان. بۇگىنگى اشىلعالى وتىرعان مال سويۋ بەكەتى وسى باعىتتاعى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ وڭ ناتيجەسى. وسىنداي اۋقىمدى ءىستى قولعا العان كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنىڭ جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەيمىن, – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى باعدات ازباەۆ.
جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىرعان ءمودۋلدى مال سويۋ بەكەتىنىڭ قۇرىلىسى ەكى اي بۇرىن باستالعان. تەز قۇرالاتىن قابىرعالاردان تۇرعىزىلعان قاساپحانادا تاۋلىگىنە 10 ءىرى قارا سويۋعا بولادى. ەت ساقتايتىن توڭازىتقىشى جانە بار. «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق ۇسىنعان كەپىلسىز نەسيەنىڭ كولەمى – 19 ميلليون تەڭگە. ونىڭ تەڭ جارتىسى, ياعني 9,5 ملن تەڭگەسى مەملەكەتتىك دەمەۋقارجى ەسەبىنەن وتەلەدى. اۋىلداعى شارۋاعا بۇدان ارتىق قانداي قولداۋ كەرەك؟!
– بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت ۇسىنىپ وتىرعان جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر ءبىز سياقتى كووپەراتيۆتەرگە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى. قازىردىڭ وزىندە باستاعان ءىسىمىزدىڭ بولاشاعى زور ەكەنىن بايقاپ وتىرمىز. ويتكەنى ءبىزدىڭ ونىمىمىزگە كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسىنان تاپسىرىس ءتۇسىپ جاتىر. رەسەيلىك كاسىپكەرلەر ءبىزدىڭ اۋدانعا كەلىپ, مالدىڭ باعىلۋى, بورداقىلانۋى مەن سويىلۋ پروتسەسىنىڭ بارلىق ستاندارتقا ساي ەكەندىگىن ءوز كوزىمەن كوردى. ەندى ولار ايىنا 20 تونناعا دەيىن سيىر ەتىنە, 18-20 توننا قوي ەتىنە تاپسىرىس بەرىپ وتىر, – دەيدى «نيكولاي ي كو» اوك توراعاسى نيكولاي سۋپرۋن.
«نيكولاي ي كو» اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى گەوگرافيالىق جاعىنان وتە قولايلى ايماقتا – ورال قالاسىنا جاقىن ورنالاسقان. ءمودۋلدى مال سويۋ بەكەتى وبلىس ورتالىعىنان 50 شاقىرىم-اق جەردە. سوندىقتان كووپەراتيۆ ءوز ءونىمىن «ورال شۇجىقتارى» قايتا وڭدەۋ كاسىپورنىنا, سونداي-اق ساۋدا جەلىلەرىنە جەتكىزۋدى دە جوسپارلاپ وتىر. كووپەراتيۆ مەنشىگىندە مال ازىعىن دايىندايتىن ەكى سۋ جاڭا تراكتور مەن ءشوپ مايالاعىش سەكىلدى ورتاق تەحنيكالارى دا بار. جاقىن ۋاقىتتا مۇندا تۇراقتى قىزمەتكە ۆەتەرينار, قاساپشىلار جانە باسقا دا جۇمىسشىلار قابىلدانباق.
– ءبىز وتكەن جىلى قوجالىق قۇرىپ, قوي مالىن وسىرۋگە بەت بۇردىق. العاشىندا قولدا بار 50 باس ۇساق مالدى وسىرە باستادىق. بۇگىنگى تاڭدا قوجالىق مەنشىگىندە 350 باس قوي بار. كەيىن وسى باعدارلاما ارقىلى «نيكولاي ي كو» كووپەراتيۆىنە مۇشە بولىپ كىرىپ, تومەنگى پايىزبەن 4 ميلليون تەڭگە نەسيە الۋعا قول جەتكىزدىم. سول قاراجاتقا 19 باس ءىرى قارا مالىن جانە جەم-ءشوپ ساتىپ الدىم. ءبىزدىڭ قوجالىق ەكى ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. كووپەراتيۆ جانىنان اشىلعان مال سويۋ بەكەتى ءبىز سەكىلدى قوجالىق يەلەرىنە تاماشا مۇمكىندىك. ەندىگى ۋاقىتتا ءوز مالدارىمىزدى الىسقا اپارماي-اق وسى جەرگە تاپسىراتىن بولامىز, – دەيدى «ورازبەكوۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى, جوعارىدا اتالعان اوك مۇشەسى مالىك ورازبەكوۆ.
باتىس قازاقستان وبلىسىندا بۇگىندە 1200-دەن استام ۇساق شارۋاشىلىقتى بىرىكتىرگەن 26 كووپەراتيۆ قۇرىلعان.
– ءوڭىردىڭ شەكاراعا جاقىن ورنالاسۋى كووپەراتيۆتەر ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك قوي. مەملەكەت ۇسىنعان نەسيە قارجىنىڭ كومەگىمەن كووپەراتيۆ مۇشەلەرى مال باسىن ارتتىرادى, ءوندىرىس كولەمىن ءىرى تاۋار پارتياسىنا دەيىن جەتكىزەدى, ءسويتىپ ىشكى سۇرانىستى قامتىپ قانا قويماي, سىرتقى نارىققا شىعادى. ۇساق شارۋاشىلىقتاردى بىرىكتىرگەن كووپەراتسيانىڭ شىعىندارى ازايادى, سۋبسيديا جانە جەڭىلدىكتى قارجى الۋ مۇمكىندىگى ارتادى. باتىس قازاقستان وبلىسىندا قوردىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان كووپەراتيۆتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇگىندە ەت باعىتىندا جۇمىس ىستەۋدە, – دەيدى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق باتىس قازاقستان وبلىسى فيليالىنىڭ ديرەكتورى ارىستان ارسلانباەۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ جانە وتاندىق قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى «اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ», «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى اياسىندا جۇرگىزىلۋدە.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
سۋرەتتى تۇسىرگەن
تەمىربولات توقمامبەتوۆ
