27 قازان, 2017

جازۋ مادەنيەتىنىڭ جاڭا بەلەسى

423 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باع­دار­لامالىق ماقالاسى اياسىندا كوتەرىلگەن كوكەيكەستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – لاتىن الىپ­بيىنە كوشۋ حالىق اراسىندا ءتۇرلى پىكىر تۋعىزۋدا. «قوعام دايىن با؟», دەگەن سۇ­راقتىڭ توڭىرەگىندە ويلانا كەلىپ, 26 جىل­دىق جۇمىس تاجىريبەم بارىسىندا ءوزىم پىكىر الىسقان جاستاردىڭ ويىن جەتكىزۋدى ءجون كوردىم. 

جازۋ مادەنيەتىنىڭ جاڭا بەلەسى

ەلباسى باعدارلامالىق ماقالاسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ – تارلان تاريحتىڭ, جاسامپاز بۇگىنگى كۇن مەن جارقىن بو­لاشاقتىڭ كوكجيەكتەرىن ۇيلەسىمدى    س­اباقتاستىراتىن ۇلت جادىنىڭ تۇعىر­ناماسى» دەگەن بولاتىن. ماقالادا تۇتاس قوعامنىڭ جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋدىڭ بىرنەشە باعىتى ۇسىنىلدى. ال لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – تاياۋ جىلداردىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە كورىنىس تاپقان. 

تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, 1929 جىلعى 7 تامىزدا كسرو ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى مەن كسرو حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ پرەزيديۋمى لاتىنداندىرىلعان جاڭا ءالىپبي – ء«بىرتۇتاس تۇركى ءالفاۆيتىن» ەنگىزۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداپ, ول 1940 جىلعا دەيىن قولدانىلىپ, كيريلليتساعا كوشكەن بولاتىنبىز. دەمەك, ءبىز وتكەنىمىزدى قايتا ەسكە الىپ, جاڭعىرۋعا بەت بۇردىق. 

بۇل جەردەگى مەنىڭ ايتپاعىم, اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى لاتىن الىپبيىنە كوشۋدى توسىرقاي, جاتىرقاي, جالتاقتاي قارسى السا, جاستاردىڭ لاتىن الىپبيىنە دەگەن كوزقاراسى مۇلدەم بولەك. بۇدان 5-6 جىل بۇرىن بالالاردىڭ لاتىن ارپىمەن جازاتىنىن كورىپ, العاشىندا تاڭعالىس بىلدىرگەنمىن, بىرتىندەپ مەن دە سولاردىڭ لەگىنە ىلەسىپ, ولاردىڭ جازعانىنا جاۋاپ بەرۋگە ماشىقتاندىم.

بۇل جەردەگى باستى ماسەلە – سانامىز جاڭعىرۋى كەرەك, قانداي جاڭالىق بولسىن تىكسىنە قارسى الۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. «بىزگە لاتىن ءالفاۆيتىنىڭ قاجەتى بار ما؟», دەپ جاستاردىڭ ورتاسىنا بارىپ سۇراڭىزشى ولاردىڭ بارلىعى دا سىزگە «قاجەت» دەپ جاۋاپ بەرەدى. ولاي دەۋىمنىڭ سەبەبى, جاستارمەن جۇمىس جاساعاسىن ولاردىڭ ومىرىنە لاتىن ءالفاۆيتىنىڭ ەتەنە ەنىپ كەتكەنىن كەز كەلگەن پەداگوگ بىلەدى. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, ءتىپتى ساباقتى ناشار وقيتىن وقۋشىنىڭ ءوزى قۇربىلارىنا جازعان حابارلامالارىن لاتىن الىپبيىمەن جازىپ وتىرادى.

ياعني بالالار جاڭالىقتى تەز قابىلدايدى. بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە ولار جاڭالىقتى تەز, قۋانا, جاتىرقاماي قارسى الدى. ەندەشە اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ قورقۋىنا ەش نەگىز جوق. كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى, دامۋىندا ەڭ ءبىرىنشى «ادامي كاپيتالعا» ءمان بەرەتىنىن ەسكەرسەك, بالالارىمىزعا جاعداي جاسايتىن رەفورمادان قورىقپاۋىمىز كەرەك. تاريحقا شەگىنسەك, ەجەلگى ەگيپەتتە 750 يەروگليف بولىپتى, ونى دا جاتقا بىلگەندەر بولعان. الىنبايتىن قامال جوق, ءبىز ءبارىن دە مەڭگەرەمىز, كۇنى بۇگىننەن سارىۋايىمعا سالىنىپ, بولاشاققا سەنىمسىزدىكپەن قاراۋ دۇرىس ەمەس دەگەن ويدامىن.

 

 

ورىنتاي بيمانوۆا,
اتىراۋ وڭىرلىك «رۋحاني جاڭعىرۋ» 
جوبالىق كەڭسەسىنىڭ باس مەنەدجەرى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىك پەن تاريح

تاعزىم • بۇگىن, 21:32

قاتار تورىندەگى قازاق رۋحى

مادەنيەت • بۇگىن, 19:12