– ءتىپتى وسىنداي ارنايى توپتارداعى ورىنداردىڭ ءوزى بالالارعا تولىق جەتپەي وتىر, – دەدى «وتباسى ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ ءتورايىمى جاننا جيبراەۆا. –بيىلعى قىركۇيەكتىڭ باسىندا ءبىزدىڭ ورتالىققا اۋتيزم جانە تاعى باسقا دا ويلاۋ قابىلەتىندە اقاۋى بار بالالاردىڭ ءبىر توپ اتا-انالارى ءوتىنىش جاسادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, كومەك سۇراپ شەنەۋنىكتەردىڭ تابالدىرىعىن توزدىرسا كەرەك. ايتقاندارىنىڭ رەتى بار. سەمەيدە سىنىپتاردىڭ جانىنان اشىلعان تۇزەتۋ-ۇيرەتۋ توپتارىنداعى ورىن از, جەتپەيدى. وعان بارلىق مۇگەدەك بالا بارا المايدى. جانە قالا بويىنشا تەك ءۇش جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە عانا وسىنداي توپتار بار. انالارىنىڭ سوزىنشە, ارنايى مامان بولماعاندىقتان, بالالاردى ۇيلەرىندە حات تانىتۋ قيىن.
ءتىپتى دامۋىندا كىشكەنە عانا اقاۋى بار بالا ۇيدە وتىرىپ قالعان سوڭ, ونىڭ ءومىر سۇرۋگە دەگەن قۇلشىنىسى جويىلىپ, اۋرۋى ودان سايىن اسقىنىپ كەتەدى ەكەن. ماماندارمەن, پسيحونەۆرولوگيالىق ديسپانسەر دارىگەرلەرىمەن كەڭەسە كەلە تۇسىنگەنىم, پمپك-نىڭ بالالاردىڭ پسيحيكالىق دامۋىنا انىقتاما بەرەتىن كەيبىر حاتتامالارى مەن شارتتارى سوناۋ كەڭەس كەزىنەن قالعاندىقتان, الدەقايدا ەسكىرىپ كەتكەن. سوندىقتان دا قازىرگى زامان تالابىنا ساي, پسيحولوگيالىق, پەداگوگيكالىق, مەديتسينالىق ستاندارتتار بەكۋى كەرەك.
«وتباسى ورتالىعى» قوعامدىق قورى قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا قالالىق ءبىلىم ءبولىمى مەن پمپك مۇشەلەرىن شاقىرىپ, وسى پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن جينالىس وتكىزەدى. سودان بەرى ەكى ايدىڭ ءجۇزى بولسا دا بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپپاعان. ايتىلعان دۇنيە سول كۇيى قالعانىنا الاڭداعان قوعامدىق ۇيىم ەندى قالاداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ نازارىنا وسىنى تاعى ءبىر مارتە ۇسىنىپ, پمپك مۇشەلەرىن, دارىگەرلەردى ەكىنشى رەت شاقىرىپ, اقىلداستى.
– سەمەيدەگى ءۇش مەملەكەتتىك بالاباقشادا كوز, قۇلاق, ءتىل دامۋىندا كەمىستىگى بار بالالار ءۇشىن تۇزەتۋ توپتارى بار, – دەدى قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باس مامانى عاليا نۇرعاليەۆا.ءۇش جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە وسىنداي توپ بار. بۇدان وزگە بارلىق مەملەكەتتىك بالاباقشالار مەن 28 مەكتەپتە ينكليۋزيۆتى توپ بار, ءار مەكتەپكە ءبىر مۇگەدەك بالا عانا قابىلدانعان. جاقىن ارالىقتا سەمەيدە جاڭا بالاباقشا اشىلادى دەپ كۇتىپ وتىرمىز.
مۇندا دا قوسىمشا تۇزەتۋ توپتارى ىسكە قوسىلادى. قازىر بۇل بالاباقشادا جوندەۋ جۇمىستارىنا وراي نەسيە الۋ, سونداي-اق تۇزەتۋ-ۇيلەستىرۋ توپتارىنا قۇرال-جابدىقتار الۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. سەمەيدە جەكەمەنشىكتەگى اقىلى تۇزەتۋ-تاربيەلەۋ ورتالىعى بار. وندا دا الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى قوسىمشا توپتار اشىلۋى مۇمكىن.
جينالىسقا قاتىسىپ وتىرعان ءبىر اتا-انانىڭ ايتۋىنشا, اقىلى ورتالىقتار مەن بالاباقشاداعى قىزمەت ءتۇرى وتە قىمبات. ايىنا كەيدە 40 مىڭ تەڭگە تولەۋ كەرەك ەكەن. ال پمپك-دان تۇزەتۋ توپتارىنا جولداما الۋ ءتىپتى مۇمكىن ەمەس, كەزەككە تۇرعاندار سانى جەتەرلىك. دەسە دە, مۇگەدەك بالالارعا بالاباقشاعا بارۋعا جولداما تەز بەرەدى, بىراق دەنساۋلىقتارى جوق بالالار ونداي جەرلەرگە بارا بەرمەيدى. ولارعا ارنايى ماماندار كەرەك.
ماسەلەن, دەفەكتولوگ, پسيحولوگ, لوگوپەد جانە پەداگوگ بولۋى كەرەك.
– پمپك ماماندارى ءار بالاعا جەكە نۇسقاۋ بەكىتىپ بەرەدى, تۇزەتۋ ورتالىقتارىندا سوعان وراي باعدارلاما ءار بالاعا جەكە جاسالادى. ءبىز پمپك تالاپتارىنان شىعا المايمىز, – دەگەن عاليا نۇرعاليەۆانىڭ پىكىرىنە جاننا جيبراەۆا «وسىنداي قاتىپ قالعان دوگما شارتتاردان قۇتىلعان ءجون» دەگەن ۇسىنىسىن ايتتى.
– بالالاردىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەيىك, – دەدى جاننا جيبراەۆا. – ولاردى دامىماعان ەكەن دەپ ودان سايىن تۇقىرتا بەرەمىز بە, ولار ماتەماتيكا مەن ءارىپتى تانىپ, وزدەرىنىڭ قۇجاتتارىن وزدەرى قاراي الاتىنداي جاعدايلارى بولۋ كەرەك قوي. ءوزى ءالسىز تۋعان بالانى پمپك حاتتاماسىنا تىركەپ قويامىز, اناۋ بولمايدى, مىناۋ بولمايدى دەپ. پمپك ماماندارى ونداي حاتتامالارىن بالامەن نەبارى ەكى-ءۇش مينۋت سويلەسىپ قانا بەرە سالادى, ومىرباقي جانىندا زەرتتەپ وتىرمايدى. ال ولاردىڭ قاسىندا ءومىربويى وتىراتىن انالارى «قوعام بىزگە نەگە قاتال؟» دەپ اشىنادى.
قالا اكىمدىگى جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى نيكولاي يساەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن بالا تەز ءوسىپ كەتەدى. مۇگەدەك بالالار جاعداي جاسالۋىن ۇزاق توسىپ وتىرا المايدى. جيىن سوڭىندا قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى ءبىلىم ءبولىمى مەن پمپك-عا ۇيدە وتىرىپ قالعان بالالارعا كومەك بەرۋ ءۇشىن جاعدايدى تەزدەتىپ جاساۋدى تاعى دا ءبىر مارتە سۇرادى.
راۋشان نۇعمانبەك,
جۋرناليست
سەمەي
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
