ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق سپورتىن دامىتۋ باعىتىندا نەگىزگە العان سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز شەتەلدىك سپورت ارەنالارىندا كەڭىنەن تانىلا باستادى. تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندەگى 26 جىلدىق تاجىريبەدە سپورتتا جەتكەن جەتىستىكتەر از بولعان جوق. مەيلى قاي سالادا بولسىن, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن, سول سەكتورعا ۇكىمەتتىڭ كوزى ءتۇزۋ بولىپ, بارلىق جاعداي جاسالۋى ءتيىس.
وسى جىلدىڭ باسىندا مينيسترلىك باسشىلىعىمەن دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت تۋرالى زاڭنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن بولاتىن. ونىڭ نەگىزىندە سپورت تۇرلەرى سارالاناتىن بولادى. وسىلايشا سپورتتى قارجىلاندىرۋدىڭ ءتيىمدى مەحانيزمى جاسالادى. مەملەكەتتىك باسقارۋشى ورگان, قوعامدىق بىرلەستىكتەر, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتى اراسىندا فۋنكتسيالار ءوزارا بولىنەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان سپورتتى دامىتۋمەن اينالىسسا, ورتالىق ورگان – ستراتەگيالىق تاپسىرمالاردى نەگىزگە الىپ, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قاداعالايدى. جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىن دامىتۋدا ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ ءرولى نىعايادى.
بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى ىلگەرىلەتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىندا كورسەتىلگەن سالاماتتى ۇلتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكا حالقىنىڭ جالپى سانىنان دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورتپەن شۇعىلدانۋشىلار سانىنىڭ تۇراقتى ءوسۋى بايقالادى. مىسالى, 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى 27,4% -دى شامالادى (2012 جىلى – 21,6%, 2013 جىلى – 23,2%, 2014 جىلى – 25,1 جانە 2015 جىلى – 26,3%) .
سونداي-اق سپورت سەكتسيالارىندا دەنە شىنىقتىرۋمەن تۇراقتى تۇردە اينالىسۋعا مەكتەپ وقۋشىلارى كوپتەپ قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورتپەن شۇعىلداناتىندار سانى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا مەكتەپتەردەگى بارلىق وقۋشىلار سانىنان 2,8 ملن وقۋشىدان 2,9%-عا نەمەسە 427,3 مىڭعا ءوستى, بۇل 15,3% (2015 جىلى – 15,1%).
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ تەستىلەرىنە 4 238 779 ادام قاتىسقان. پرەزيدەنتتىك دەڭگەيدى 93 564, ونىڭ ىشىندە 21 763 – اۋىلدىق جەردە جانە ۇلتتىق دەڭگەيدى 185 831 ادام, سونىڭ ىشىندە 57 876-سى اۋىلدىق جەرلەردە ەڭسەرگەن.
رەسپۋبليكادا جىل سايىن بىرقاتار حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق سپورتتىق ءىس-شارالار مەن جارىستار وتەدى, سونداي-اق شەتەلدە ۇيىمداستىرىلاتىن حالىقارالىق جارىستارعا سپورت تۇرلەرىنەن ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردىڭ قاتىسۋى قامتاماسىز ەتىلەدى. مىسالى, 2016 جىلى بىلىكتى جانە جوعارى بىلىكتى سپورتشىلاردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن سپورت تۇرلەرىنەن 451 وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى ءوتتى. سپورت تۇرلەرى بويىنشا ۇلتتىق قۇراما سپورتشىلارى ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 718 حالىقارالىق جارىسقا قاتىستى. رەسپۋبليكادا 485 رەسپۋبليكالىق جارىس جانە 50 حالىقارالىق جارىس ءوتتى. اتالعان حالىقارالىق جارىستاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان سپورتشىلارى بارلىعى 760 مەدال جەڭىپ الدى.
كۇنى كەشە تۇرىكمەنستان استاناسى اشعابادتا جابىق عيماراتتاعى جانە جاۋىنگەرلىك ونەردەن ازيا ويىندارى ءوتتى. ەلباسىنىڭ قولداۋىن سەزىنگەن سپورتشىلار 96 مەدال الىپ, ءتورتىنشى ورىننان كورىندى. ازيا قۇرلىعىنداعى 45 مەملەكەت پەن وكەانيانىڭ 17 ەلىنىڭ سپورتشىلارى قاتىسقان جارىستا 28 التىن, 28 كۇمىس, 40 قولا مەدال الۋ قازاق سپورتى ءۇشىن جاقسى ناتيجە بولدى.
ريو-دە-جانەيرودا وتكەن ءحححى جازعى وليمپيا ويىندارى قازاق سپورتشىلارىنىڭ دەڭگەيى ەشكىمنەن كەم تۇسپەيتىنىن بايقاتتى, تورتجىلدىقتىڭ دوداسىنا 41 سپورت تۇرىنەن 207 ەلدىڭ 10 مىڭنان اسا سپورتشىسى قاتىستى. وليمپيا ويىندارىنا قازاقستان قۇراماسىنىڭ ساپىندا 26 سپورت تۇرىنەن 104 سپورتشى قاتىستى. قورىتىندىسىندا قورجىنىمىزعا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 17 مەدال ءتۇستى. قازاقستان جالپىكوماندالىق ەسەپتە 22-ورىنعا تۇراقتادى.
سونداي-اق ريو-دە-جانەيرودا 7-18 قىركۇيەك ارالىعىندا وتكەن XV پاراليمپيادا ويىندارىندا سپورتتىڭ بەس تۇرىنەن ء(جۇزۋ, جەڭىل اتلەتيكا, پاۋەرليفتينگ, ساداقتان اتۋ جانە دزيۋدو) سپورتشىلار ەلىمىزدىڭ نامىسىن قورعادى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت XV پاراليمپيادا ويىندارىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى سپورتشىلار ءبىر التىن (زۋلفيا گابيدۋللينا, 100 م/ ەركىن ستيلدە ءجۇزۋ) جانە 1 كۇمىس مەدال (راۋشان قويشىباەۆا, پاۋەرليفتينگ, 67 كگ دەيىن) جەڭىپ الىپ, 162 قاتىسۋشى ەل اراسىنان 58-ورىنعا تۇراقتادى.
ەلىمىزدە مۇگەدەكتەر سپورتىن دامىتۋ ءۇشىن دە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
2003 جىلى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاراليمپيادا كوميتەتى, 1995 جىلى دەفليمپيكس قازاقستان, «سپەشيال وليمپيكس» قوعامدىق بىرلەستىگى قازاقستاندا 1990 جىلى, سونىمەن قاتار ارباداعى بي جانە پارا-دزيۋدو فەدەراتسياسى قۇرىلعان. سونىمەن قاتار دەنە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى تۇلعالارعا ارنالعان سپورتتىق دايارلاۋ ورتالىعى قىزمەت ىستەيدى.
بۇگىندە ەلىمىزدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان 12 سپورتتىق كلۋب (استانا جانە الماتى قالاسىندا, اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ, جامبىل, باتىس قازاقستان, شىعىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا) جۇمىس ىستەيدى, وندا 5 129 ادام سپورتپەن شۇعىلدانادى, بۇدان باسقا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى تۇلعالارعا ارنالعان 2 مامانداندىرىلعان سپورت مەكتەبى (قاراعاندى جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى), 1 ويىن سپورتى تۇرلەرى جانە مۇگەدەكتەر سپورتى بويىنشا بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى بار. مينيسترلىك جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, سپورتتىق ۇيىمداردىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار ءۇشىن تەگىن بولۋىن قامتاماسىز ەتتى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىستى مەكەمەلەرىندە, «سارىارقا» رەسپۋبليكالىق ۆەلوترەگى رمكق-دا, بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىندا, سونىمەن قاتار «الاتاۋ» قىسقى سپورت تۇرلەرى بويىنشا رەسپۋبليكالىق جوعارى سپورت شەبەرلىگى مەكتەبىندە قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ساباقتارى وتەدى.
بۇل ۇيىمداردا 1 جانە 2-توپتاعى مۇگەدەكتەرگە قىزمەتتەر تەگىن كورسەتىلسە, ال 3-توپتاعى مۇگەدەكتەر 50 % پايىز جەڭىلدىكتى پايدالانا الادى.
2014 جىلعى 3 شىلدەدە قابىلدانعان «دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت تۋرالى» زاڭعا سايكەس, پاراليمپيالىق جانە سۋردليپيالىق ويىنداردىڭ چەمپيوندارى مەن جۇلدەگەرلەرىنە سپورتشىلار مەن ولاردىڭ جاتتىقتىرۋشىلارىنا (كەمىندە 20 جىل ەڭبەك ءوتىلى بولۋى ءتيىس) 24 اەك كولەمىندە اي سايىنعى ماتەريالدىق قامتاماسىز ەتۋ نورمالارى, سونىمەن قاتار پاراليمپيالىق جانە سۋردليپيالىق ويىنداردىڭ چەمپيوندارى مەن جۇلدەگەرلەرىنە تۇرعىن ءۇي بەرۋ نورمالارى كوزدەلگەن.
ستۋدەنتتىك سپورت تا ءبىزدىڭ نازاردان تىس قالىپ جاتقان جوق. ستۋدەنتتىك سپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدىڭ جوو مەن كوللەدجدەرىندە سپورت كلۋبتارىنىڭ جەلىسىن دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ستۋدەنتتىك ليگالار جارىستارىن وتكىزۋ بويىنشا «سۇڭقار» دەنە شىنىقتىرۋ-سپورتتىق بىرلەستىگىنىڭ قىزمەتىن جانداندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا.
2016 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا قاراساق, ەلىمىزدەگى 125 جوو-نىڭ 113-دە سپورت كلۋبتارى جۇمىس ىستەيدى, وندا سپورتپەن ستۋدەنتتەردىڭ جالپى سانىنان 186 مىڭ ستۋدەنت نەمەسە 39% ستۋدەنت شۇعىلدانادى (2015 جىلى – 49%). ستۋدەنتتەر اراسىندا دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى تانىمال ەتۋ جاستاردى ساۋىقتىرۋ جانە ولاردىڭ اراسىندا سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا الماتى قالاسىنداعى ءححVىىى قىسقى ۋنيۆەرسياداداعى ءبىزدىڭ سپورتشىلارىمىزدىڭ تابىستارىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. وعان 25 مەملەكەتتەن 2 مىڭنان استام سپورتشى مەن دەلەگاتسيا قاتىستى.
ءدۇبىرلى دودادا ۇلتتىق قۇراما جالپىكوماندالىق ەسەپتە رەسەيدەن كەيىن 2-ورىنعا تۇراقتادى. ءبىزدىڭ سپورتىشىلار ءۇشىن وسى ۋنيۆەرسيادا 2017 جىلعى جاپونياداعى 8-ءشى قىسقى ازيا ويىندارى مەن 2018 جىلى وڭتۇستىك كورەيادا وتەتىن وليمپيا ويىندارىنا دايىندالۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى بولدى.
ەلىمىزدە وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى اياسىندا مينيسترلىك اۋقىمدى سپورتتىق شارالاردى وتكىزۋگە مۇرىندىق بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. اسىرەسە ۇلتتىق سپورت ەرەكشە ۇلىقتالدى. جامبى اتۋدان, اۋدارىسپاقتان حالىقارالىق تۋرنير, كوكپاردان, توعىزقۇمالاقتان الەم چەمپيوناتى, قازاق كۇرەسىنەن «الەم بارىسى» ۇيىمداستىرىلىپ, ۇلتتىق ونەردىڭ جاناشىرلارىن ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. ءار اپتانىڭ دەمالىس كۇندەرى وبلىستاردىڭ مادەني كۇندەرى اياسىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن كورسەتىلىمدەر ءوتىپ تۇردى. وسىنداي شارالار ارقىلى مينيسترلىكتىڭ ۇلتتىق سپورتقا دەگەن جاناشىرلىعىن بايقاۋعا بولادى. ونىڭ دالەلى – ۇلتتىق جانە ات سپورتى تۇرلەرى ورتالىعىنىڭ اشىلۋى. ونداعى باستى ماقسات – ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن حالىق اراسىندا ناسيحاتتاۋ جانە دامىتۋ.
قازاق سپورتىنىڭ دامۋى بۇگىنگى جەتكەن جەتىستىكتەرمەن توقتاپ قالماق ەمەس. ەندىگى ماقسات – XXIII قىسقى وليمپيا ويىندارى. كورەيانىڭ پحيونچان قالاسىندا وتەتىن وليمپيا ويىندارىنا 80-نەن استام ەلدەن 5000-عا جۋىق سپورتشى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. سپورتتىڭ 15 تۇرىنەن مەدالدىڭ 102 جيىنتىعى ساراپقا سالىنادى. قازاقستان دەلەگاتسياسى وليمپيادادا 9 سپورت ءتۇرى بويىنشا سىنعا تۇسەدى. بياتلون, مانەرلەپ سىرعاناۋ, تاۋ-شاڭعى سپورتى, شورت-ترەك, كونكي تەبۋ سپورتى, شانا سپورتى, شاڭعى جارىسى, تۇعىردان شاڭعىمەن سەكىرۋ, فريستايل بويىنشا سپورتشىلار وليمپياداعا جولداما الۋ جارىستارىنا قاتىسىپ جاتىر. سوچيدە جاقسى ونەر كورسەتتىك, دەسە دە, ءبىزدىڭ الەۋەتىمىز ودان دا مىقتى. سپورتشىلارىمىز كورەيادا وتەتىن اق وليمپيادادا ەل ءۇمىتىن اقتايدى دەپ سەنەمىن.
ەلىمىز سوڭعى ون جىلدا الەمنىڭ جەتەكشى سپورت دەرجاۆالارىنىڭ وتىزدىعىنا ەنگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ەندىگى ماقسات – 2030 جىلى جيىرمالىققا جانە 2050 جىلى وندىققا ەنۋ.
ساكەن مۇسايبەكوۆ,
مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى
