ءبىزدىڭ اۋداندىق گازەتتىڭ دە ءوز تاريحىندا لاتىنشا شىققانىن, بۇگىندە بۇل باسىلىمنىڭ مۋزەيىمىزدە ساقتاۋلى تۇرعانىن ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى. تەلەديدارعا قۇلاق تۇرسەڭىز, مەرزىمدىك باسپاسوزگە نازار سالساڭىز لاتىنعا كوشۋدىڭ دالەلسىز قاجەتتىگى تۋرالى ويعا كوبىرەك بەرىلەسىز. ەندى وسى ماسەلەنىڭ ناقتى بايىبىنا ەش داۋ-شۋسىز, بارىنشا ادىلدىك تۇرعىسىندا ءۇڭىلىپ كورەيىكشى. جاڭا ارىپكە اۋىسۋدىڭ قانداي ارگۋمەنتتەرى بار؟
ءبىرىنشىسى – وزگە ەلدەردىڭ باسىم بولىگى ءدال وسى جازبانى قولدانىپ جۇرگەن الەمدىك قوعامداستىققا قازاقستان دا جاقىنداسادى. راسىندا دا ەگەر كارتا مەن ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە ۇڭىلسەڭىز – قىتاي مەن ءۇندىستاننان, اراب الەمى مەن وڭتۇستىك – شىعىس ازيا ەلدەرىنەن وزگە ەلدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى لاتىن ءالىپبيىن پايدالانىپ ءجۇر. ەگەر اعىلشىن ءتىلىنىڭ حالىقارالىق قاتىناس ءتىلى ەكەنىن ەسكەرسەك, وندا جەر بەتىندەگى حالىقتىڭ باسىم بولىگىنىڭ لاتىن ءارپىن تۇسىنەتىنىن, وقي الاتىنىن ايتۋىمىزعا بولادى. ءبىز ءۇشىن ونىڭ ءمانى نەدە؟ اعىلشىن, يسپان, فرانتسۋز, نەمىس جانە كوپتەگەن وزگە تىلدەردە سويلەيتىن شەتەلدىكتەردىڭ باسىم بولىگىنە قازاق ءتىلىن تۇسىنۋگە, وقۋعا جەڭىل تيەدى. ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىقتارعا دا كەلەشەكتە اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋ, وسى تىلدە جازۋ, وقۋ, سويلەۋ وڭايعا تۇسەدى. عىلىم مەن تەحنولوگيا, مادەنيەت جانە وزگە سالانىڭ نەگىزگى قۇجاتتارىنىڭ ءبارى, ەرەجەلەر, نۇسقاۋلىقتار, توپتامالار اۋەلگى كەزەكتە اعىلشىن تىلىندە جازىلعان, تەك كەيىن عانا وزگە تىلدەرگە اۋدارىلعان. مىسالى, جۇزدەگەن مىڭ ءدارىنىڭ حالىقارالىق اتاۋىنىڭ جازۋى لاتىنشا بەرىلەدى. لاتىنشا وقىپ-جازاتىندارعا ونى تۇپنۇسقا الىپبيىندە وقۋ وڭايعا تۇسەدى.
تاعى ءبىر ايتاتىن جايت, لاتىنعا كوشۋگە قارسىلار كەلەشەكتە ەلدىڭ قازاق ءتىلدى جانە ورىس ءتىلدى توپقا جىكتەلىپ كەتۋىنەن قاۋىپتەنەدى. دەگەنمەن بۇل ارگۋمەنت ەمەس, ويتكەنى ورىس تىلىندە وقىپ جازاتىندار ءۇشىن ەشتەڭە وزگەرمەيدى. قازاق ءتىلدى ازاماتتارعا كەلسەك, بۇكىل تاۋقىمەت وزدەرىنە تۇسەتىن بولسا دا, ولاردىڭ باسىم بولىگى لاتىنعا كوشۋدى ىقىلاسپەن قۇپتادى. ءسوز جوق, جاڭالىق ەنگىزىلىمىنىڭ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجى شىعىنىن تالاپ ەتەتىنى انىق. ايتسە دە لاتىن ءارپى بىرتىندەپ ەنگىزىلەتىن بولادى. بۇل قۇجاتتار, كورنەكى جازۋ, ءمور جانە باسقالارى كيريلليتسامەن جازىلۋى سەبەبىنەن ءوز كۇشىن جوعالتپايدى دەگەن ءسوز. ياعني ءوزىنىڭ تابيعي توزىعى جەتكەنشە الدە ادەتتەگى تارتىپپەن اۋىستىرۋ قاجەتتىگىنە دەيىن قىزمەتىن جالعاستىرا بەرەدى.
قازاقستانعا قوسا الەم ەكونو-ميكاسىنداعى داعدارىستى جاعدايعا بايلانىستى بەيمەزگىل قادامعا باراتىنىمىزدى ايتۋشىلار دا تابىلادى. دەگەنمەن ازەربايجان, وزبەكستان زاماننىڭ بۇدان قيىن ۋاعىندا بۇل ىسكە باتىل قادام جاسادى. يگى باستاما ولاردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا ەشقانداي اسەر ەتكەن جوق. ۋاقىت اعىمىمەن جاڭا كىتاپ-جۋرنالدىڭ ءبارى بىرتىندەپ لاتىنعا كوشىرىلەتىنى تۇسىنىكتى. مەنىڭشە, قازاق ادەبيەتىنىڭ بۇكىل باي قازىناسى بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە ءوز جازۋىن وزگەرتە بەرەدى. مىسالى, ابايدى كيريلليتسامەن وقۋعا نيەتتى قازاق جەتى-سەگىز جىلدىڭ ىشىندە, ازىرشە اينالىمنان مۇلدە جويىلعانشا, ءالى-اق كيريلليتسامەن جازىلعان ءبىرسىپىرا كىتاپتى تاۋىسىپ ۇلگەرە الادى. بۇدان بولەك, مەنىڭ ءوز بايقاۋىم بويىنشا, قازاقشا سويلەيتىن ازاماتتار قازاق ءماتىنىن كيريلليتسادان لاتىنشا وقۋعا جىلدام بەيىمدەلەتىن بولادى. مەكتەپتە اعىلشىن ءتىلىن وقىپ جۇرگەن جاستارعا كەلسەك, ولار جايىندا الاڭداۋعا ەش نەگىز جوق.
جاقتاستار مەن قارسىلاستاردىڭ وسى ماسەلەگە قاتىستى داۋ-دامايىن تۇيىندەي كەلە, ساياسي باعىتتا دا, تاجىريبەلىك نەگىزدە دە لاتىننىڭ ارتىقشىلىعىن كوبىرەك سەزىنەمىن.
ءلاززات تۇگەلباەۆا,
بوگەنباي باتىر اتىنداعى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى
اقمولا وبلىسى,
ەرەيمەنتاۋ اۋدانى
