بۇل راس. بىراق باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن ەلباسىنىڭ العا قويعان ماقسات-مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا جۇمىلا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. «ەل بۇگىنشىل, مەنىكى – ەرتەڭ ءۇشىن» دەگەن ەكەن احمەت بايتۇرسىن ۇلى. قازىر قولعا الىپ جاتقان دۇنيەنىڭ ءبارى ءبىز ءۇشىن ەمەس, كەمەل كەلەشەك جولىندا جاسالىپ جاتقان اۋقىمدى ءىس.
لاتىن ءالىپبيى – الەمدە كەڭىنەن تاراعان گرافيكا. ءتىپتى ءوز مەملەكەتتىك ءالىپبيى بار ەلدەر دە شەت تىلدەرىن ۇيرەنگەندە, عىلىم مەن تەحنيكا, مەديتسينا سالالارىن يگەرگەندە لاتىن ءارپىن ۇيرەنۋدى جانە قولدانۋدى قاجەت ەتەدى. وسى جاعىنان العاندا ونى حالىقارالىق ءالىپبي دەسە دە بولادى. الەمدەگى حالقى ەڭ كوپ قىتاي مەن قارىشتاپ دامىعان جاپونيا ءوز وقۋشىلارىنا بەيىمدەلگەن لاتىن ءارپىن ۇيرەتەدى ەكەن. ارينە عالامتور مەن حالىقارالىق جەدەلحات ءارپى دە لاتىن تىلىندە ەكەنى بەلگىلى. لاتىن قارپى كورشى رەسەي ەلىندە دە كەڭىنەن تاراعان. سوناۋ ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىن 700-جىلدارى پايدا بولعان لاتىن ءالىپبيى الەمگە كەڭ تاراعان ۇلگى. ءبىزدىڭ ەلىمىز دە لاتىن قارپىن قولدانۋدىڭ ازداعان جىلدار بولسا دا تاريحي تاجىريبەسىنەن وتكەنى بەلگىلى (1929-1940). بۇدان كەيىن لاتىن قارپى قوعامدىق ومىردەن جوعالىپ كەتكەن جوق.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىندا, تەرمينولوگيادا, مەديتسينا سالاسىندا بۇل قارىپ كەڭىنەن قولدانىلدى. ال تاۋەلسىزدىك الىپ, الەمدىك قاۋىمداستىققا تەڭ مۇشە بولعان ءبىزدىڭ قازاقستاندا لاتىن ءتىلى بۇرىنعىدان دا كوپ قولدانىلا باستادى. شەتەلدىك تاۋارلار, قۇجاتتارداعى جازۋلار, مەكەمە, دەمالىس ورىندارىنىڭ اتاۋلارى وسى لاتىن جازۋى جايلى اڭگىمەگە دەيىن-اق لاتىن ارپىمەن جازىلا باستادى. الىسقا بارماي اتىراۋ قالاسىنىڭ ۋربونيمدەرىن, ونيمدەرىن الىپ قارايتىن بولساق, بۇعان كوز جەتكىزۋگە بولادى. اتاپ ايتساق, شەتەلدىك جانە جەرگىلىكتى «Caspian offshore», «Vita dent», «Moody International», «Aguatropik» سياقتى مەكەمە اتاۋلارى لاتىن ارپىمەن جازىلعان.
لاتىنعا كوشۋدىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى جەرى بۇكىل تورتكۇل دۇنيەگە تارىداي شاشىلعان قازاقتاردىڭ ءبىر جازۋدى قولدانۋ مۇمكىندىگى. ءبىز ونىڭ وسى جاعىنان تيىمدىلىگىن قازىردىڭ وزىندە شەتەلدىك قازاقتاردىڭ باسپاسوزگە بەرگەن سۇحباتتارىنان كورىپ وتىرمىز. سەبەبى ءوز تۋعان وتانىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراتىن قازاقتار كيريلليتسانى پايدالانسا, ەۋروپاداعى قازاقتار, تۇركيا, كورشىلەس وزبەك ەلىندەگى قازاقتار لاتىن ءارپىن, قىتاي قازاقتارى ءالى كۇنگە توتەشە اراب گرافيكاسىن قولدانادى.
دەمەك لاتىن جازۋىنا كوشۋ الەمدەگى قازاقتاردىڭ ۇلت رەتىندەگى بىرەگەيلىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا زور ىقپال ەتەدى. ورتاق جازۋ ارقىلى شەتەلدىك قازاقتار ءوز ۇلتىنىڭ تىلىندە, ءوز وتانىنان كۇندەلىكتى اقپاراتتى جانە لاتىن قارپىمەن جازىلعان ادەبي جانە باسقا دا تۋىندىلارمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الار ەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا الەمدەگى قازاقتار انا تىلىندەگى ورتاق كەڭىستىككە يە بولادى. بۇل قازاق ءتىلىن بىلەتىن جانە ونى بىلگىسى كەلەتىن قازاق ۇلتىنىڭ وكىلى ءۇشىن الەمنىڭ قاي بۇرىشىندا جۇرسە دە, قازىرگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا وڭاي ءارى ءتيىمدى ىسكە اساتىن مۇمكىندىك بولادى. سونىمەن قاتار الەمدەگى تىلدىك, اقپاراتتىق كەڭىستىككە كىرۋگە دە ونىڭ ىقپالى زور بولماقشى.
حالقىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنا نەگىز بولۋعا ءتيىستى كورسەتىلگەن قادامداردىڭ قاتارىنا مەملەكەتتىك ءتىل جازۋىن لاتىن جازۋىنا كوشىرۋ قاجەتتىگى قويىلىپ, ناقتى ۋاقىت پەن مىندەتتەردىڭ ايقىندالۋى دا ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتۋدان تۋىنداپ وتىرعاندىعى ءسوزسىز. ۇلتتىق سانا ءۇشىن ماڭىزدىلىعى, تاريحي قاجەتتىلىگى تۇرعىسىنان بۇل ءتىلدىڭ عانا ەمەس, الەمدەگى قازاق ۇلتىنىڭ تەك بۇگىنى عانا ەمەس, الداعى بولاشاعى ءۇشىن دە باستى ماسەلە – جاڭا ۇلتتىق الىپبيگە كوشۋ تۋرالى ايتىلىپ, قوعامدىق ورتادا زور قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعانى. سەبەبى بۇل سۇراق ۇلتتىق زيالى قاۋىمنىڭ اراسىندا ءپىسىپ-جەتىلگەن ماسەلە بولسا, بۇگىندەگى انىق ماسەلە – جاھاندانۋ جاعدايىنداعى قازىرگى قازاق جازۋىنا, ونىڭ ەملەسىنە زامان تالاپ ەتىپ وتىرعان جاڭعىرتۋدىڭ قاجەتتىگى.
ءالىپبي اۋىستىرۋ, بۇل – ۇلتىمىزدىڭ تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى بەتبۇرىس بولىپ تابىلادى. سوندىقتان وسىنداي جاۋاپتى قادامعا اركىم جانە بارشانىڭ اتسالىسقانى ابزال. لاتىن گرافيكاسىن ۇيرەنىپ الۋ اسا قيىندىق تۋعىزا قويادى دەپ ويلامايمىن. ويتكەنى الەم قابىلداپ وتىرعان ءالىپبيدىڭ جاتتىعى بايقالا قويماۋى كەرەك.
جۇمازيا ابدراحمانوۆا,
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان
پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
