كارەر قىزىقتارى
يندەر كارەرلەرىنە الىس-جاقىننان ارنايى ات ارىلتىپ كەلىپ جاتقانداردىڭ قاراسى كوپ, اسىرەسە جاستار جاعىنىڭ قىزىعۋشىلىعى مول. تاۋ-تاسىنا شىعىپ, كولگە سەكىرىپ, ونىڭ تۇپ-تۇنىق ءمولدىر سۋىنا سۇڭگۋى, جاعاداعى كوڭىلدى دەمالىستار الەۋمەتتىك جەلىلەردە بەينەفيلم جانە فوتوسۋرەت تۇرىندە دە كەڭىنەن تارالۋدا. ولاردىڭ ىشىندە كازاقستاندا وسىنداي جەر بار ەكەنىنە تاڭدانىستارىن ءبىلدىرىپ, يندەردى شارلاپ ىزدەگەندەر دە كەزدەسەدى.
جاز بويى تاۋ جاعىنا شۇبىرىپ بارا جاتقان كولىكتەردىڭ دە دەنى تۇزدىكولدەن گورى وسى كارەرلەرگە تۇسۋگە بەت العاندار ەدى. جولاۋشىلار جولاي قالاۋىنا ساي كەنىشتەگى ءبىر ەمەس, بىرنەشە كارەرلەرگە ءبولىنىپ كەتەدى. مىسالى, الەۋمەتتىك جەلىدە كەڭ تاراعانداردىڭ ءبىرى №100 كارەرگە ءوزىم دە وتباسىممەن ارنايى بارىپ شومىلدىم. جايىقتاي قاتتى اعىس ىقتىرمايدى, تەرەڭ دە تۇپ-تىنىق ءمولدىر سۋى جانعا جايلى ەكەن. اشقىلتىم سۋ دەنەڭدى باتىرمايدى, شالقالاپ جاتساڭ دا سۋ بەتىنە قالقىپ تۇراسىڭ, جۇزۋگە دە جەڭىل. اسىرەسە جاڭادان ءجۇزىپ ۇيرەنگىسى كەلەتىن جاندارعا تاپتىرماس ورىن ەكەن.
قايدان شىققان كەرەمەت كول؟
ارينە, پىكىر ءارالۋان. ءبىرى كارەرلەر بۇرىن كەن وندىرىلگەن كەنىش, ونىڭ زيانى بولۋى مۇمكىن دەسە, ەندى ءبىرى پايدالى جاعىن عانا ايتادى. وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ يندەر اۋدانى بويىنشا ينسپەكتورى مارات مۇقانوۆتان وسى جايىندا سۇرادىق.
– وتكەن عاسىردىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىندا قازبا بايلىقتى يگەرۋ ماقساتىندا بورات كەنىن ءوندىرۋ ءىسى قولعا الىندى. سودان قالعان كارەرلەر كوپ جانە كوبىندە سۋ بار. سونىڭ ىشىندە №100, 102, 99, 98, 95, 88 سەكىلدى ۇلكەن 8 كارەر بار. كەزىندە ءوزىم دە يندەر كەنىشىندە گەولوگيالىق بارلاۋ ەكسپەديتسياسىندا جۇمىس جاسادىم. كارەر جەر استى سۋلارىمەن بايلانىستا, ۇنەمى بۇلاقتار قۇيىلىپ, سۋى الماسىپ وتىرادى. ايتپەسە باياعىدا بۋلانىپ نەمەسە ءشىرىپ كەتكەن بولار ەدى. كارەرلەردەگى سۋ قۇرامىنىڭ ناقتى زەرتتەلگەن قورىتىندىلارى جوق. سوندىقتان دا كارەرلەرگە سۋعا ءتۇسۋدىڭ پايداسىن, نە زيانىن ايتا المايمىن. بىراق ەلدى دۇرلىكتىرەتىندەي قاۋىپتى رادياتسيا جوق. ايتپەسە ونىڭ ىرگەسىندەگى يندەربور كەنتىنىڭ حالقىنا باياعىدا اۋىر زاردابى تيگەن بولار ەدى. وداق كەزىندە بورات كەنى رەسەيگە تاسىلدى. بوراتتىڭ پايدالانۋ ماقساتى وتە قۇپيا بولاتىن. «قىرعيقاباق سوعىس» جىلدارى بوراتتى زىمىران, ۇشاق جاساۋعا پايدالاناتىندىعى تۋرالى مالىمەتتەر تارادى. سودان دا شىعار حالىق اراسىندا رادياتسيا بولار دەگەن قاۋىپ بارى جاسىرىن ەمەس.
الاڭداۋعا نەگىز جوق
يندەر اۋداندىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى جانسۇلۋ قاجىعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, اۋداندا سۋعا ميكروبيولوگيالىق, حيميالىق جانە اۋاعا راديولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ء«تيىستى نورماسىنان اۋىتقىعان كەزى بولعان جوق. ال كارەرلەردە ناقتى ءوندىرىس ورىندارى جۇمىس جاساپ تۇرماعاندىقتان زەرتتەۋ جۇرگىزىلمەيدى, وعان تاپسىرىس تا جوق. ءارى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى جان-جاقتى سانيتارلىق ساراپتاما جۇرگىزىلمەسە, اۋداندىق دەڭگەيدەگى ساراپتاما ورتالىعىمەن كارەرلەر سۋىنىڭ ادام دەنساۋلىعىنا پايداسى مەن زياندىلىعىن تولىق انىقتاي المايمىز», دەيدى ول.
جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسى, «كەن ورنىن العاش اشۋشى» بەلگىسىنىڭ بىرنەشە مارتە يەگەرى, گەولوگ حاسان قاماشەۆتىڭ دا پىكىرى بار. «كارەر سۋىنا تۇسكەننەن قورقاتىن ەشتەڭە جوق. رادياتسيا مولشەرى كەزىندە بورات كەنىن قازعان ۋاقىتتا دا قالىپتى دەڭگەيدە بولدى. ياعني, رادياتسيانىڭ شكالاسى 40-تان ءارى قاراي رۇقسات ەتىلمەسە, مۇندا كەن قازعان مەزگىلدىڭ وزىندە 17-دەن اسقان ەمەس ءارى بورات سۋدا ەزىلمەيدى. بورات كەنىن قازۋ سوڭعى رەت 1996 جىلى اياقتالدى. ودان بەرى 20 جىل ءوتتى. يندەر تاۋ كەنىشى كارەرلەرىندەگى سۋ قۇرامى بىردەي. كارەر مەن تۇزدىكول جەر استى سۋىمەن بايلانىسىپ جاتىر. بىراق كارەردىڭ سۋىنىڭ قۇرامىنداعى تۇز مولشەرى ليترگە 50-120 گرامم ارالىعىندا بولسا, تۇزدىكولدىڭ سۋى تۇزدىلىعى ليترگە 320 گرامم, ياعني اششىلاۋ. كارەردىڭ قۇرامىندا دا كالي, بروم ەلەمەنتتەرى بار. كەزىندە مۇندا تۇسۋگە رۇقسات ەتىلمەيتىن. سەبەبى كەن الۋ ءۇشىن جارۋ جۇمىستارى ءجۇردى, سۋدان بوراتتى ءسۇزىپ الاتىن الىپ ەكسكاۆاتورلار جۇمىس ىستەپ تۇردى. ارينە اراسىندا كارەرگە ءتۇسىپ جۇرگەن جۇمىسشىلار دا بولدى. سونىڭ ىشىندە ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىنىڭ يەگەرى, يندەر گەولوگيالىق بارلاۋ ەكسپەديتسياسىنىڭ باستىعى, كەن بارلاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, گەولوگ ءا.دوعالوۆتىڭ ءوزى دە كارەرلەرگە ۇنەمى ءتۇسىپ جۇرگەنىنە كۋامىز. ويتكەنى تۇزدىكولدىڭ جاعاسى تىكجار بولىپ كەلەتىندىكتەن, ءتۇسىپ-شىعۋ قيىنعا سوعاتىن ءارى كولگە تۇسكەننەن كەيىن اشىق جەردە ۇنەمى جەل سوعىپ, سالقىن تيگىزىپ الۋىڭىز مۇمكىن. ال مۇندا جان-جاعى ىقتاسىن, قايتا بىرنەشە اي بويى تۇسۋگە بولادى. كادىمگى تەڭىزگە تۇسكەندەي سەزىنەسىڭ», دەدى.
تابيعاتتىڭ سىيى تۋريزمگە تاپتىرماس ورىن
وكىنىشكە قاراي وسى كارەرلەر مەن تۇزدىكولگە جان-جاقتان كەلگەن قوناقتاردان قالعان ءتۇرلى تۇرمىستىق قوقىستار ۋاقىت وزعان سايىن جيناقتالا تۇسۋدە. حالىقتىڭ قالاۋىن توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. تابيعات سىيى تۋريزمگە تاپتىرماس ورىن سەكىلدى. اۋداندىق كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم ءبولىمىنىڭ باسشىسى باعىتجان ساحيپوۆقا حابارلاسقانىمىزدا, كارەردىڭ سۋى الىنىپ, وبلىستىق ساراپتامالىق زەرتحاناعا جولدانعانىن, ال تۇزدىكولدىڭ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ورتالىعىنا ۇسىنىلعانىن, جالپى وڭىرىمىزدەگى بۇل ورىندارعا كوپشىلىكتىڭ قىزىعۋشىلىعى زور بولعانىمەن, تۋريستىك باعىتقا اينالدىرۋعا ينفراقۇرىلىمدىق جەلىلەردەن الىس جاتقانىن ءارى ماۋسىمدىق بولعاندىقتان دا تاۋەكەل ەتۋگە كاسىپكەرلەر شىقپاي وتىرعانىن العا تارتتى. بۇل ساۋالداردى اۋدان اكىمىنىڭ ۋاقىتشا مىندەتىن اتقارۋشى ءاليفوللا بالاحمەتوۆكە دە قويعان ەدىك. ول كارەر تۋرالى ناقتى اقپاراتتاردىڭ بولماي وتىرعاندىعىن ءارى ول جەرگە بارۋعا ەشكىمگە تىيىم سالۋعا دا, وندا شاشىلىپ قالعان قوقىستارىن كۇندەلىكتى جيناپ وتىرۋعا دا مۇمكىندىك جوعىن, بىراق الداعى ۋاقىتتا ارنايى بەلگىلەر قويىلىپ, بۇل باعىتتا جۇمىستار جۇرەتىندىگىن ايتتى.
كارەرلەردىڭ سۋى بۇعان دەيىن گەرمانيانىڭ ساراپتاما ورتالىقتارىندا تەكسەرۋدەن ءساتتى ءوتتى دەگەن بەيرەسمي مالىمەت بار. تابيعاتتىڭ تاماشا سىيىن بۇگىنگى زامانعا بەيىمدەپ قولدانا الساق, تۋريزم نىساندارى از مۇنايلى ايماقتا جاقسى ءبىر جوبا جۇزەگە اسار ەدى.
سالامات بازارباەۆ
اتىراۋ وبلىسى
