بۇكىل قازاقتىڭ ۇلت بولىپ ۇيىسىپ, ءبىرتۇتاس حالىق بولىپ جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, دامۋدىڭ جاڭا بيىگىنە اپاراتىن تاعدىرلى تاۋەكەلدىڭ الدىندا تۇرمىز. ءتۇرلى تالكەككە ۇشىراعان اسىلىمىزدىڭ – انا ءتىلىمىزدىڭ تابيعي تازا تۇنىعىنا جەتكىزەتىن لاتىن ارپىنە كوشۋدە ءبىر كىسىدەي جۇمىلاتىن كەز كەلدى. تالكەك ەمەي نەمەنە, كۇشتەپ ەنگىزىلگەن ءبىر عانا جىڭىشكەلىك بەلگىسى () قوسىلىپ, قالا كوشەلەرىندە ءجيى كورىنەتىن «گۋلدەر» ءسوزى مازاق ەتىپ تۇرعانداي بولادى. جاروۆ, جيتومير سياقتى قازاق تىلىندە ج دىبىسىنان باستالاتىن اتاۋ سوزدەردى ورىسشا دجامبۋل دجاباەۆ, دجەزكازگان دەپ جازعانعا دا كوندىك. الماتى قالاسىنىڭ قاق ورتاسىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قالاشىعىنداعى ستۋدەنتتەر عيماراتىنا دجولداسبەكوۆ سارايى دەپ ايعايلاتقان اتاۋدى وقىدىق. مۇنداي مىسالدان ءسۇرىنىپ جىعىلاتىنداي, ايتىلۋى دا, جازىلۋى دا بۇزىلىپ, ەكپىنى شاتاسا باستاعان انا ءتىلىمىز تۋعان توپىراعىندا شەتتەتىلە باستاعانىنا شىدادىق. ۇلت تولقۇجاتى ىسپەتتى اسىل ءتىلىمىزدىڭ توردەن ەسىككە سىرعي بەرمەي, ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭگىلىك ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسىنە كوتەرىلەتىن كەزەڭىن كۇتتىك. مىنە, سول ءسات تۋدى. اۋەزى دە, ءارى دە ەرەكشە, قاينارى گاۋھارداي تازا, سوزدىك قورى اسا باي قازاق ءتىلىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزۋ ءۇشىن ەلباسى لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋگە تاپسىرما بەردى. ەندى وتكەن كەڭەستىك كەزەڭنىڭ سانانى ۋلاعان ەسكى سالتىمەن جارعا جىعاتىن, «مەن, مەن» دەگىزەتىن داۋ-دامايى كوپ ايتىس-تارتىستان اۋلاق بولىپ, ۇلتتىق مۇددە مۇراتىنا جەتەيىك. ۇلتتىق ۇلكەن سىناقتان سۇرىنبەي وتەيىك. حالقىمىز «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەيدى. قازاق ءتىلىنىڭ لاتىنشا ءالىپبيىن قۇراستىرۋشىلارعا قاراپايىم ءتىل جاناشىرلارىنان ءبىر تىلەك – جاڭا ءالىپبي قازاق فونەتيكاسىن ساقتاپ, ەكى سيمۆولدىق ء(ۇش ەمەس) ديگرافتار ەكى-ۇشتەن اسپاسا ەكەن. ويتكەنى لاتىن ارپىنە كوشۋدەگى باستى مەجە – قازاق ءتىلى دىبىس جۇيەسىنىڭ زاڭدىلىقتارىنىڭ بۇزىلماۋىنا قول جەتكىزۋ ەكەنى تۇسىنىكتى.
قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن ارپىنە كوشۋى – مەملەكەتتىك جانە جالپىحالىقتىق دەڭگەيدە اتقارىلاتىن اسا جاۋاپتى ءارى يگىلىكتى سان ءتۇرلى ءىس-شارالاردىڭ باسى بولماق. ەلباسى باس باسىلىمدا جاريالاعان « ۇلى دالا ۇلاعاتتارى» ەڭبەگىنىڭ «تۋعان ءتىلدىڭ تۇعىرى» بولىمىندە «بىزدە ءالى دە بويىمىزدان ارىلماي كەلە جاتقان ءبىر جامان ادەت بار. ول اۋەلى باستاماعا بىردەن ءۇن قوسىپ, دۇركىرەتىپ اكەتەمىز, سوسىن ۋاقىت وتە كەلە ءىستىڭ اياعىن سۇيىلتىپ,... ءىس اياعىن اقساتىپ كەتەتىنىمىز بار. وسى كەمشىلىكتەن ارىلۋ كەرەك...», «مەملەكەتىمىزدىڭ دىڭگەگى – قازاق حالقى. ەل دە, جەر دە – قازاقتىكى. ەل بولۋدىڭ ۇياتى دا ءبىزدىڭ جۇرتتىڭ موينىندا», دەيدى. جۇرەكتەن شىققان ءسوز جۇرەككە جەتەدى. ەلباسى تولعانىسى دايىندىعى 2012 جىلدان باستالىپ شەشۋشى ساتىنە جەتكەن وسىناۋ تاريحي كەزەڭدە بۇكىل ەلدى, عالىمداردى, دەپۋتاتتاردى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى انا ءتىلىمىزدى الەمدىك دامۋدىڭ داڭعىلىنا باستايتىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋدىڭ بۇگە-شىگەسىن بۇگىننەن ويلاستىرىپ, جوعارى بىلىمدىلىك, بىلىكتىلىك, جاۋاپكەرشىلىك بيىگىنەن كورىنۋگە شاقىرىپ تۇرعانداي. مەكتەپتە ءبىرىنشى سىنىپتان ساباق كەستەسىنە ەنگىزىلەتىن 2022 جىلعا قازىردەن-اق جان-جاقتى دايىندىقتىڭ جوسپارى ءتۇزىلىپ, جالپى جۇرتتىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلۋى الدىن الا ويلاستىرىلسا قۇبا-قۇپ. بۇل ورايدا اتقارىلار ءىس ۇلان-عايىر.
لاتىن قارپىندەگى ءالىپبي قابىلدانعاننان كەيىن ءمان-ماڭىزى ەرەكشە ۇلكەن قادام – اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن وقۋلىقتار, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدار كەشەنىن جاساۋ. بۇل انا ءتىلىمىزدىڭ ساف قالپىندا عاسىردان-عاسىرعا, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتۋىنىڭ ماڭگىلىك جەلكەنىنىڭ ۇزىلمەيتىن جەلباۋى بولۋى ءتيىس. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىندا اشىلا باستاعان جاڭا مەكتەپتەرمەن بىرگە ومىرگە كەلگەن ءبىلىم كوزىنىڭ باستاۋى ىسپەتتى «الىپپە» اتاۋىن «ساۋات اشۋ» دەپ الماستىرعانى بەلگىلى. جاڭا الىپبيمەن بىرگە «الىپپە» وقۋلىعى دا, بۇلدىرشىندەردىڭ «الىپپەمەن» قوشتاسۋ مەيرامى دا قايتارىلسا دەيمىز. قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا ءالىپبيىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارى قازاق جانە ورىس ءتىلدى مەكتەپتەرگە قاتار شىعۋى ءتيىس. ورىس تىلىندەگى مەكتەپتەردىڭ ساباق كەستەسىندە قازاق ءتىلى ءپانى بارىن ءبارىمىز بىلەمىز. سونداي-اق بۇل مەكتەپتەر وقۋشىلارىنىڭ 70-80 پايىزى قازاق بالالارى ەكەنىن استە ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. ولاردىڭ انا ءتىلىنىڭ جاڭا ءالىپبيىن قازاق مەكتەپتەرىندەگى قۇرداستارىمەن قاتار مەڭگەرۋىنە مۇمكىندىك جاساعان ابزال. اعىلشىن, تۇرىك ءتىلدى مەكتەپتەردەگى قازاق بالالارىن دا ءبولىپ تاستاي المايمىز. وزبەك, تاجىك, ۇيعىر, تاعى باسقا تىلدەردە وقيتىن كۇندىزگى جانە كەشكى مەكتەپتەر شاكىرتتەرى دە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ جاڭا الىپبيىمەن شىققان وقۋ قۇرالدارىن اسىعا كۇتەتىنى كۇمانسىز. اتا-انالار بالالارىنا كومەكتەسۋگە دايار بولۋى ءۇشىن جالپى كوپشىلىككە, ەرەسەكتەرگە ارنالعان جاڭا ءالىپبي كىتاپتارى مەكتەپ وقۋلىقتارىنان بۇرىن شىعارىلۋى قاجەت. مۇنىمەن بىرگە مۇعالىمدەردى دايارلاۋ ماسەلەسى دە جەدەل قولعا الىنعانى ابزال بولار ەدى.
سايراش ابىشقىزى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
