جيىندى وتكىزۋگە بيىلعى جىلدىڭ 4 قىركۇيەگىندەگى پارلامەنت سەسسياسىنىڭ اشىلۋى كەزىندە پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسيانالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋگە بايلانىستى تۋىنداعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە وراي جۇكتەگەن مىندەتتەرى سەبەپ بولدى. «دوڭگەلەك ۇستەل» دەپ اتالعانىمەن, كەڭ اۋقىمدا ۇيىمداستىرىلعان باسقوسۋعا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ, مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, ايماقتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنىڭ, «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ» وكىلدەرى قاتىسىپ, قوعامعا جاڭادان ەنگىزىلىپ جاتقان جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىگىن بىرگە وتىرىپ سارالادى.
ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرىنە ورايلاستىرىلعان جيىندا «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەرتسيالىق ەمەس اق باسقارما ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆا بايانداما جاساپ, «قورعا وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشا قارجى كەلىپ ءتۇستى؟ ول قارجىنى كىم جانە قايدا ساقتايدى؟ قارجى قالاي رەتتەلەدى؟» دەگەن سياقتى حالىقتى تولعاندىرىپ كەلە جاتقان وتكىر ساۋالدارعا ناقتى جاۋاپ بەردى. ە.باحمۋتوۆانىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, قازاقستاندىقتار 15 قىركۇيەككە دەيىن قورعا 8 100 000 000 تەڭگە اۋدارىپ ۇلگەرگەن. ءمامس قورى مەديتسينالىق قىزمەتتى تۇتىنۋشىلاردىڭ سانى مەن تۇسكەن قارجى تۋرالى ءار اپتا سايىن ەسەپ بەرىپ وتىرادى. قازىر ساقتاندىرىلعان مەديتسينا قىزمەتىن پايدالاناتىنداردىڭ سانى 3,9 ميلليونعا جەتكەن. بۇلار جارنا تولەپ وتىرعاندار سانى. بۇل كورسەتكىش ازىرگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ الدىن الا جوبالاعان جوسپارىمەن سايكەس كەلەدى. «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭ بويىنشا قور اكتيۆتەرىنىڭ ساقتالۋىنا مەملەكەت كەپىلدىك بەرەدى. جينالعان قارجى تەك ۇلتتىق بانكتە ساقتالادى جانە وسى بانك ارقىلى باسقارىلادى. ولارمەن سەنىمدى باسقارۋ تۋرالى كەلىسىم شارت جاسالعان» دەدى ە.باحمۋتوۆا.
سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جەكە مەنشىك سەكتوردى دامىتۋ مەن ونىڭ قىزمەتىندەگى كەدەرگىلەردى تومەندەتۋ ماسەلەسىن قايتا رەتتەۋگە بايلانىستى دا بايانداما جاسالىپ, ايماقتان كەلگەن مەديتسينا ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى, وسى سالانىڭ كاسىبي جەتەكشى ماماندارى جەكە مەنشىك كلينيكالار توڭىرەگىندەگى ماسەلەلەردى تالدادى.
مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا 2018 جىلى مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە قىزمەت كورسەتۋ جونىندە ءوتىنىش بەرگەن ۇيىمداردىڭ جارتىسىنا جۋىعى – جەكە مەنشىك كلينيكالار. 2018 جىلى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدەن ۇمىتكەر دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ دەرەكقورىنا بارلىعى 1519 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى ءوتىنىش بەرگەن. ونىڭ 45 پايىزى, ياعني 686-سى جەكە مەنشىك مەديتسينا مەكەمەسى بولىپ تابىلادى. رەفورمانى ءتيىمدى جۇرگىزۋگە بايلانىستى العاش رەت جاسالىپ وتىرعان دەرەكقورعا مەديتسينالىق كومەكتىڭ نەگىزگى كولەمىن كورسەتەتىن جەتكىزۋشىلەر دە, مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ جەكەلەگەن تۇرىمەن اينالىساتىن قوسالقى دەنساۋلىق ۇيىمدارى دا ەنگىزىلىپ وتىر.
دەرەكقور تۇراقتى تۇردە جاڭارتىلىپ وتىرادى. سوندىقتان بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن بازاعا قوسۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرىپ ۇلگەرمەگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى دە الداعى ۋاقىتتا ءتيىستى قۇجاتىن تاپسىرىپ, دەرەكقورعا قوسىلا الادى. قور كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك پەن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ شەڭبەرىندە پايدا بولعان قىزمەت كولەمىن دەرەكقورعا جاريالايدى.
ازاماتتاردى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە تىركەۋ ناۋقانى – الداعى جىلداعى مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ ۇدەرىسىنىڭ زاڭدى جالعاسى. تۇرعىندار باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن ۇيىمدارعا بيىلعى قىركۇيەك ايىنىڭ 15-ءى مەن قاراشانىڭ 15-ءى ارالىعىندا تىركەلە الادى. تىركەلۋ كەزىندە ازاماتتار ەمحانانى ەركىن تاڭداۋ قۇقىعىن پايدالانا الادى. ال مەديتسينا ۇيىمدارى ءار دارىگەرگە قانشا جۇكتەمە تۇسەتىنىن جانە الداعى جىلى جان باسىنا شاققاندا تۇسەتىن قارجى كولەمىن ايقىنداۋ ءۇشىن وسى ەكى ايدا تىركەلگەن حالىق سانىن ناقتىلاپ الۋى ءتيىس.
مينيستر ە.ءبىرتانوۆ جيىن باستالماس بۇرىن الدىن-الا تىلشىلەرگە بەرگەن سۇحباتىندا, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەنىمەن, مەملەكەت ازاماتتار الدىنداعى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنەن ەشقاشان باس تارتپايتىنىن ايتىپ, كوڭىل دەمدەدى. ويتكەنى اتا زاڭدا ءار ازاماتقا تەگىن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ كەپىلدىگى بەرىلگەن. ءمامس جۇيەسىنە سايكەس بولماسا دا, ءار ازاماتقا تەگىن مەديتسينالىق كومەك بەرۋ جوسپارلانعان. ول: بىرىنشىدەن, جەدەل جاردەم كومەگى, ەكىنشى, يممۋنيزاتسيا جانە قوسىمشا سىرقاتىنا وراي دياگنوستيكا مەن ەمدەۋ. مينيستر ونكولوگيا, تۋبەركۋلەز, پسيحياتريالىق سىرقاتقا شالدىققان ازاماتتار بۇگىن دە, كەلەشەكتە دە مەملەكەت كومەگىنەن تىسقارى قالمايتىنىن جەتكىزدى. ءمامس نەگىزىندە ساقتاندىرىلماعان تۇرعىندارعا ەكى جىلعا دەيىن تەگىن العاشقى امبۋلوتريالىق جاردەم, ءتۇرلى دياگنوستيكالىق كومەك جانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاسىز ەتۋدى دە ۇكىمەت ءوز مىندەتىنە الۋدى جوسپارلاپ وتىر. ءمامس-ءتىڭ نەگىزگى قارجى كوزى جۇمىس بەرۋشى مەكەمەلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەر بولعاندىقتان, العاشقى كەزەڭنىڭ جۇمىسى تولىعىمەن جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. جىل سوڭىنا دەيىن 25 ملرد تەڭگە ساقتاندىرۋ قورىنا كەلىپ ءتۇسۋى ءتيىس. بۇل قارجى تەك ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا باعىتتالادى. ە.ءبىرتانوۆ ەلباسىنىڭ ءمامس-ءتى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى بەرگەن ناقتى تاپسىرمالارى مەن تالاپتارىن ورىنداۋدى باستى مىندەتى رەتىندە بەلگىلەپ, جۇيەنىڭ كەمشىن تۇستارىمەن جۇمىلا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن جەتكىزدى. پرەزيدەنت ايتقانداي, ەلىمىزدە ەكونوميكالىق جاعىنان بەلسەندى, جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان تۇرعىندار سانى باسىم. ولار مەملەكەتتىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, سالىق تولەپ وتىرعاندىقتان, وسى توپتىڭ مۇمكىندىگىنشە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ الەۋەتىن جەتىلدىرۋگە بايلانىستى بارلىق ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر. ازىرگە ناتيجەسىز ەمەس.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
