جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى نۇرتاي ساليح ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەكسىنىڭ جوباسىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جاڭا كەدەن كودەكسىنە سايكەستەندىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن.
«مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنتتىڭ التىنشى شاقىرىلىمىنداعى ءۇشىنشى سەسسياسىندا «كەدەن كودەكسىنىڭ» قابىلدانۋىن جانە ونىڭ ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ وتكەن بولاتىن. سوندىقتان دا ءبىز بۇگىن ەۋرازەو كەدەن كودەكسىنىڭ اياسىندا ۇلتتىق كەدەن زاڭناماسىنىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتۋگە جول اشاتىن سىلتەمەلىك نورمالاردى ىسكە اسىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەدى ول.
ال بايانداماشى ا.جۇماعۇلوۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا الاڭىندا وداقتىڭ جاڭا كەدەن كودەكسىنىڭ جوباسى ازىرلەنگەن.
«جۇمىس مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس – قاۋىمداستىق وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلدى. نەگىزگى ماقسات – بيزنەسكە اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتۋ. وسى باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستار ناتيجەسىندە, قازاقستان تاراپى ەۋرازەو كەدەن كودەكسىنە 552 تۇزەتۋ جولدادى. بۇل بارلىق تۇزەتۋلەردىڭ 38 پايىزىن قۇرايدى جانە ءبىز ۇسىنعان تۇزەتۋلەردىڭ 65% قابىلداندى», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى.
وسى ورايدا ءبىر ەسكەرتە كەتەتىن جايت, كەلەر جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن جاڭا كەدەن كودەكسى – وداقتىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىنىڭ نەگىزگى قۇجاتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ول كەدەن وداعىنىڭ قولدانىستاعى كەدەن كودەكسىن جانە بىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدەردى اۋىستىرادى دەپ جوسپارلانعان. سونداي-اق, كەدەندىك رەتتەۋ جونىندەگى نەگىزگى تاسىلدەردىڭ قايتا قارالۋىنا بايلانىستى وداق كودەكسى ايتارلىقتاي قايتا وڭدەلدى.
بۇگىندە ۇلتتىق زاڭنامانىڭ قۇزىرەتىنە 350-دەن استام سىلتەمە نورما بەرىلگەندىكتەن, ا.جۇماعۇلوۆ قولدانىستاعى «كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەكستى ۇلتتىق كەدەن زاڭناماسىنا سايكەس كەلتىرۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلعانىن العا تارتتى.
«اسىرەسە, كەدەن كودەكسى جوباسىنىڭ قۇرىلىمى كەدەندىك وپەراتسيالاردى جاساۋ لوگيكاسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ قالىپتاستىرىلدى. ياعني, كەدەندىك رەتتەۋدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا ءتاسىلى – كەدەندەگى بيزنەس پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ بولعاندىقتان, ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋ قىزمەتى كەڭىنەن ەنگىزىلۋدە. قاعازدا دەكلاراتسيالاۋ جەكەلەگەن جاعدايلاردا, مىسالى, تەحنيكالىق اقاۋلار كەزىندە عانا قالادى. سول سياقتى «بىرىڭعاي تەرەزە» تەتىگى كوزدەلگەن. ول جەردە كەدەن ورگاندارى قۇجاتتاردى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنەن العان جاعدايدا دەكلارانتتان ارتىق قاعاز سۇرالمايدى. وسى ەكى ەرەجەنى ىسكە اسىرۋ تاۋارلاردى اۆتوماتتى تۇردە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى بايانداماشى.
زاڭ جوباسىندا اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا باسا نازار اۋدارۋدان باسقا, سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلارعا ءوز شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن بىرقاتار مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعانى دا ايتىلدى. ماسەلەن, كەدەندىك باجدار بويىنشا تولەۋدى كەيىنگە قالدىرۋ. بۇل جەردە مەملەكەت دەكلارانتقا پايىزدىق تولەۋدى ءبىر ايعا كەيىنگە قالدىرۋدى پايدالانۋ قۇقىعىن بەرەدى. جەكەلەگەن جاعدايلاردا پايىزداردى تولەمەي, التى ايعا دەيىن ءبولىپ تولەۋ ۇسىنىلادى. مۇنداي مۇمكىندىكتەر, اسىرەسە: حالىقارالىق شارتتار شەڭبەرىندە جەتكىزىلىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە; اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن, ەگىن جۇمىسىنىڭ ماتەريالدارىن, اسىل تۇقىمدى جانۋارلاردى اكەلۋ كەزىندە; تابيعي ءزىلزالا, تەحنولوگيالىق اپات نەمەسە وزگە دە ەڭسەرىلمەيتىن كۇش جاعدايلارى ناتيجەسىندە تولەۋشىگە زالال كەلتىرىلگەن كەزدە ۇسىنىلادى.
نەگىزگى باياندامادان سوڭ دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىنا قاتىستى ساۋالدار جولدادى. ونىڭ ءبىرى – ۇلتتىق كەدەن كودەكسى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كودەكسىنىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدىلىگى جايىندا بولسا, ەندى بىرىندە – ينتەگراتسيالىق ينستيتۋتتار اياسىندا ازىرلەنەتىن باسىمدىققا يە قۇجاتتاردا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. سونداي-اق, حالىق قالاۋلىلارى بايانداماشىعا ءتىل تەرمينولوگياسىنىڭ تازالىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا حالىقارالىق شەڭبەردە بەكىتىلگەن «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق» ءسوزىن قىسقارتىپ, «وداقتاس مەملەكەتتەر» دەپ پايدالانۋعا بولمايتىندىعىن دا ەسكەرتتى. سان سالالى ساۋالدارعا جاۋاپتارىن العان دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىنىڭ تولىقتىراتىن تۇستارى بار ەكەندىگىن انىقتاپ, جۇمىس توبىنىڭ الداعى وتىرىستارىندا قايتا تالقىلايتىن بولىپ شەشىم قابىلدادى.
ايتا كەتەيىك, كوميتەت وتىرىسىنا «اۋىل» مەن «بىرلىك» ساياسي پارتيالارىنىڭ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ماماندارى, قاۋىمداستىقتار مەن قوعامدىق بىرلەستىك وكىلدەرى سىندى كاسىبى كەدەندىك قىزمەتپەن تىكەلەي بايلانىستى ءتۇرلى سالانىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتىسىپ, زاڭ جوباسىنىڭ تالقىلانۋىنا بەلسەندى اتسالىستى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
