بۇگىنگە دەيىن ەلىمىز حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ماقساتىندا «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردى. بۇل قۇجات بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءوزىن-ءوزى اقتادى دەۋگە بولادى. ەندى بىلتىرعى قاڭتار ايىنان باستاپ, پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى بەكىتىلدى. 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان باعدارلامالىق قۇجات ەل تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى ءارى ورنىقتى جۇيەسىن دامىتۋدى كوزدەيدى.
البەتتە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ پايدالى تۇستارى كوپ. مىسالى, سوڭعى ون جىلدا قولعا الىنعان شارالاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان مەديتسيناسى ءبىرتالاي جەتىستىككە جەتتى. سالا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ادامداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسى 6 جىلعا ۇزاردى, جالپى ادام ءولىمى 27 پايىزعا قىسقاردى. انا ءولىمى – 4 ەسەگە, ءسابي ءولىمى 1,6 ەسەگە ازايدى. ال قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارى – 20 پايىزعا, تۋبەركۋلەزدەن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 5 ەسەگە تومەندەدى. بۇل – دەنساۋلىق سالاسىنىڭ جالپى جاعدايىن سيپاتتايتىن ماڭىزدى كورسەتكىشتەر. ەندىگى مىندەت – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ودان ءارى نىعايتىپ, سالانىڭ جاعدايىن مەيلىنشە ساۋىقتىرا ءتۇسۋ. مەديتسينادا قوردالانىپ قالعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ قازىرگى زامانعا بەيىمدەلگەن نەبىر وڭتايلى تاسىلدەرىن قاراستىرۋ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلە. وسى ماقساتتا الدىڭعى باعدارلامالاردىڭ جالعاسى رەتىندە «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى دۇنيەگە كەلدى. بۇل قۇجات دەنساۋلىق پروبلەمالارىن شەشۋدىڭ 7 ماڭىزدى باعىتىن قامتيدى. نەگىزگى مىندەتى – قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتا وتىرىپ, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالارعا كوڭىل ءبولۋ. سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, سالانىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى.
جالپى, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جانە ەلباسىنىڭ باسقا دا جولداۋلارىندا ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان باستى مەجە – الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ەكەنى اتاپ كورسەتىلگەن. «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى وسى سالانىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جوسپارلى دامۋىنا نەگىز بولماق. مۇنداي ستراتەگيالىق ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرى مەن قازاقستاننىڭ دامۋى اراسىنداعى الشاقتىقتاردى جويۋ قاجەت. وسىعان وراي مەملەكەت مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن جاقسارتۋعا, قولدا بار رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان ەىدۇ ەلدەرىنىڭ ستاندارتتارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. باعدارلامادا ايتىلعان ماقسات-مىندەتتەر ساتىمەن ورىندالىپ جاتسا, 2020 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسى 73 جاسقا جەتپەك.
سونىمەن, «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى نىساناسىنا العان جەتى نەگىزگى باعىت قانداي؟
ونىڭ ءبىرىنشىسى – حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋدىڭ نەگىزى رەتىندە قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ. بۇل دەگەنىڭىز – حالىقتىڭ ساناسىنا دەنساۋلىقتىڭ قادىرىن ۇعىنۋدى ءسىڭىرىپ, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ. حالىقارالىق ۇزدىك تاجىريبەلەرگە سۇيەنسەك, مەديتسينانى دامىتۋدىڭ باستى جولى قوعامدىق دەنساۋلىق قىزمەتىن قالىپتاستىرۋ ەكەن. ونىڭ مىندەتى – سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق, ەكولوگيالىق, ۆەتەرينارلىق قىزمەت مەكەمەلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, حالىقتىڭ دەنساۋلىق تۋرالى ۇعىمىن كەڭەيتۋ, ءتيىستى كەڭەستەر بەرۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ جانە وسىنداي جۇيەلى جۇمىستار نەگىزىندە ەلدىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ.
ال ەكىنشى باعىت – مەديتسينالىق-سانيتارلىق امبۋلاتوريالىق كومەكتى جاڭعىرتۋ ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىن پاتسيەنتتىڭ اينالاسىنا توپتاستىرۋ. سونىڭ اياسىندا العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ امبەباپتىعى ارتىپ, وتباسىلىق دارىگەرلەردىڭ ءرولى كۇشەيەدى. مىسالى, ءبىر وتباسىلىق دارىگەر سول وتباسى مۇشەلەرىنىڭ دەنساۋلىعىنا ءومىر بويى باقىلاۋ جاساعان بولسا, وندا ولاردىڭ قانداي اۋرۋلارمەن اۋىرعانىن, قانداي سىرقاتقا بەيىم ەكەنىن, اعزاسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى قانداي ەكەنىن جاقسى بىلەدى. دەمەك, ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ, بالالاردىڭ سوزىلمالى اۋرۋلارىن ەمدەۋ جانە وڭالتۋ شارالارى دەر كەزىندە جۇرگىزىلىپ, بۇل دا ادامنىڭ تەزىرەك ساۋىعىپ, ۇزاق ءومىر سۇرۋىنە سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز.
بۇل باعىت بويىنشا جەدەل مەديتسينالىق جاردەم جۇيەسى دە وڭتايلانىپ, دارىگەرلەردىڭ قاعازباستىلىعىن ازايتۋعا دەن قويىلماق.
«دەنساۋلىقتىڭ» ءۇشىنشى باعىتى – مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ. وسى ماقساتتا الدىمەن مەديتسينالىق ۇيىمدارداعى بارلىق وندىرىستىك پروتسەستى ستاندارتتاۋدىڭ نەگىزىندە ساپانى باسقارۋ ءتاسىلى جۇزەگە اسىرىلماق. كلينيكالىق پروتسەستەردى ستاندارتتاۋ ءۇشىن نەعۇرلىم ءتيىمدى جانە قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالار مەن مەديتسينا عىلىمىنىڭ جەتىستىكتەرى نەگىزگە الىنادى. بىلتىردىڭ وزىندە ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ 281 كلينيكالىق حاتتاماسى مەن 40 مەديتسينالىق تەحنولوگيانى جانە قىزمەت كورسەتۋدىڭ 8 ستاندارتىن ماقۇلداپتى.
باعدارلامانىڭ ءتورتىنشى باعىتى – ۇلتتىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ساياساتىن جۇرگىزۋ. بۇل رەتتە ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ بويىنشا زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ءارى دارىلىك زاتتاردىڭ حالىققا قولجەتىمدىلىگى, ساپاسى, تيىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگى باستى نازارعا الىنادى.
بەسىنشى باعىت – ىنتىماقتاستىقتى ەنگىزۋ جانە قارجىلىق ورنىقتىلىقتى ارتتىرۋ نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ. مەديتسينا سالاسىنىڭ ورنىقتىلىعى وعان باعىتتالعان قاراجاتتىڭ دەڭگەيىنە دە بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان مەملەكەت وسى سالاعا رەفورما جۇرگىزىپ, بيىلعى شىلدە ايىنان باستاپ, مىندەتتى مەديتسينالىق الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزىپ وتىر. ساقتاندىرۋ قورىنان حالىقتىڭ دا, مەملەكەتتىڭ دە كۇتىپ وتىرعان ءۇمىتى ۇلكەن.
بۇل باعىت سونداي-اق, دەنساۋلىقتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءرولىن ارتتىرۋ دا كوزدەلىپ وتىر. بۇعان قوسا, مەملەكەت دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى كوشباسشىلىقتى جانە زاماناۋي مەنەدجمەنتتى دامىتۋدى قولعا الدى. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۇيىمداردى باسقارۋ تىزگىنىن قولعا العان مەنەدجەرلەر وسى مەكەمەلەردىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, ءوندىرىستى تۇراقتى دامىتۋعا, نارىق تالاپتارىنا ساي بەيىمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن سەنىمدە.
باعدارلامانىڭ التىنشى باعىتى – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ادامي رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. البەتتە, مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردى ساپالى دايىنداۋ جانە ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىسقا ساي مامانداردى دۇرىس ءبولۋ دە – دەنساۋلىق سالاسىن دامىتاتىن نەگىزگى فاكتور. سوندىقتان سالا مينيسترلىگى حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن دارىگەرلەر مەن مەدبيكەلەردى دايارلاۋعا ايرىقشا دايىندىقپەن كەلگەلى وتىر. ول ءۇشىن الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىمەن كەلىسىمشارتتار جاساپ, شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن بىرگە, ستراتەگيالىق جوسپارلار ازىرلەۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. قازىردىڭ وزىندە فين مودەلى نەگىزىندە قاناتقاقتى جوبا قولعا الىنىپ, التى كوللەدجدە وقىتىلىپ جاتىر.
«دەنساۋلىقتىڭ» سوڭعى جەتىنشى باعىتى – مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جانە قازىرگى زامانعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن ودان ءارى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ. مەملەكەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى وڭتايلاندىرۋ شەڭبەرىندە اۋرۋحانالىق سەكتوردا ءتيىمسىز پايدالانىلىپ وتىرعان رەسۋرستاردى بوساتۋ مەن قايتا بولۋگە باستى نازار اۋدارىلماق, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا ەسكىرگەن ستاندارتتار مەن نورماتيۆتەر قولدانىستان الىنادى جانە ەلەكتروندى دەنساۋلىق قۇجاتى بىرىڭعاي بىرىكتىرىلگەن پلاتفورماعا ورنالاستىرىلادى. بۇل قۇجاتتا ادام ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىنگى دەنساۋلىعى تۋرالى مالىمەتتەر تىركەلەدى.
بۇدان وزگە, بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مەديتسينالىق مەكەمەلەردى اقپاراتتىق جۇيەمەن – 50 پايىزعا دەيىن, 2018 جىلى 100 پايىزعا دەيىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر.
مىنە, «دەنساۋلىق» باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن وسىنداي شارالار لەگى مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ارينە, «دەنساۋلىق» باعدارلاماسىندا اتالعان ماقساتتى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋ – مەملەكەتتىڭ يا بولماسا ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ, دارىگەرلەردىڭ عانا قۇزىرەتىندەگى شارۋا ەمەس. ءاربىر ازامات ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ۋاقىتىلى دارىگەرگە كورىنگەندە عانا ناتيجە بولماق. ەندەشە, اركىم دەنساۋلىقتىڭ قادىرىن ەرتە باستان ۇعىنىپ, «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرماۋدىڭ جولىن ىزدەگەنى» ءجون.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
