ء«تىرى جۇرسەم قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن» دەگەن ءاليحان بوكەيحاننىڭ ومىرلىك ۇستانىمى ادال نيەتتى, ەلجاندى الاش ازاماتتارىنىڭ بارىنە ورتاق ماقسات بولعاندىعى ايان. بۇگىندە ارامىزدا جۇرگەن, ۇلت مۇددەسىن جوعارى قوياتىن ازاماتتارىمىز سول كەشەگى حالىقتىڭ تاۋەلسىز بولاشاعى جولىندا جانىن پيدا ەتكەن قايراتكەرلەردىڭ جالعاسى بولىپ تابىلادى. وسى رەتتە ەلىمىزگە بەلگىلى عالىم, تانىمال قوعام قايراتكەرى, مەملەكەتشىل ارلى ازامات راحمان الشان ۇلىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى حالىققا قىزمەت ەتۋدىڭ ونەگەلى ۇلگىسى بولىپ تابىلادى.
الاڭسىز بالالىقتىڭ بال داۋرەنىندە 14 جاسار راحمان الشان ۇلى كەنەتتەن اكەسىنەن ايىرىلدى. ەندى كوپ بالالى وتباسىندا باس كوتەرەر ءوزى بولدى. ءبيبىحاديشا اناسىنا جانى اشىپ, مەكتەپتەگى ۇلگەرىمى وتە جاقسى بولسا دا, سول كەزدەگى بيلىكتىڭ اۋىل جاستارىن ەڭبەككە تارتۋ ساياساتىنىڭ اسەرى ءبىر جاعىنان, ەكىنشى جاعىنان, وندىرىسكە ەرتە ارالاسىپ باۋىرلارىنا باس-كوز بولۋ ماقساتىندا ول ءوزى تۇراتىن اۋدان ورتالىعى كوكتەرەكتە اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ ۋچيليششەسىنىڭ مەحانيزاتورلار دايارلايتىن بولىمىنە قۇجاتتارىن تاپسىرۋعا كەلەدى. سونداعى ۋچيليششە ديرەكتورى تاسبولات ىڭكاربەكوۆ راحماننىڭ بۇل شەشىمى اسىعىس ەكەندىگىن ءتۇسىندىرىپ, قيىن دا بولسا مەكتەپتەگى وقۋىن ۇزبەۋىن جانە ونى ءارى قاراي جوعارى وقۋ ورنىندا جالعاستىرۋىن قاتاڭ ەسكەرتەدى. جەتىمدىكتىڭ اششى ءدامىن تارتا ءجۇرىپ ول قاتارىنىڭ الدى بولۋعا تىرىستى, 11 جىلدىق مەكتەپتى ۇزدىك اياقتادى.
سول كەزدەگى س.م.كيروۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ مۇعالىمدەر ۇجىمى وتە ءبىلىمدى ۇستازداردان تۇراتىن. ولاردىڭ اراسىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ وداقتىڭ ءىرى قالالارىنان جەر اۋدارىلعان بەلگىلى ادامدار بولدى. ۇستازدار قازاق بالالارىنىڭ تەرەڭ ءبىلىم الۋىنا, سانالى, مادەنيەتتى ازامات بولىپ وسۋىنە كۇش سالدى. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن ەرەكشە جاعداي, تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتقاندا مەكتەپكە ءوزىنىڭ تۇلەگى, «حالىق قاھارمانى» قايرات رىسقۇلبەكوۆتىڭ اتى بەرىلۋى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
وتباسىنىڭ, وزىنەن كەيىنگى باۋىرلارىنىڭ جاعدايىن ويلاعان راحمان مەكتەپتەن كەيىن ەكى جىل ەڭبەك ەتىپ جانە وتان الدىنداعى اسكەري بورىشىن وتەگەن سوڭ 1969 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلوسوفيالىق-ەكونوميكالىق فاكۋلتەتىنە ساياسي ەكونوميا ماماندىعى بويىنشا وقۋعا ءتۇستى. تۋعان ولكەنىڭ قاتال تابيعاتىندا شىڭدالعان, اسكەردىڭ جانە ەڭبەكتىڭ تالاپشىل تاربيەسىنەن وتكەن, جوعارى ءبىلىمنىڭ پارقىن جەتە تۇسىنگەن جاسقا وقۋ قيىنعا سوقپادى. ونىڭ ۇستىنە اۋىل مەكتەبىندە مۇعالىم, شۋ قانت زاۋىتىندا جۇمىسشى, كەڭەس ارمياسىندا قاتارداعى جاۋىنگەر بولىپ جۇرگەندە قوعامدىق ىستەرگە ۇدايى ارالاستى, ءوندىرىس جاستارىنىڭ, اسكەري بولىمشەنىڭ كومسومول جەتەكشىسى بولىپ سايلاندى. ۋنيۆەرسيتەتتە دە وقۋدى قوعامدىق جۇمىستارمەن قاتار الىپ ءجۇردى. العاشقىدا فاكۋلتەت دەڭگەيىندە كومسومول كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلانىپ, ۇزدىك ۇلگەرىمى مەن قوعامدىق بەلسەندىلىگى ارقاسىندا قىسقا ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەت جاستارى اراسىندا ۇلكەن ابىرويعا يە بولدى. كارل ماركس اتىنداعى ستيپەنديانىڭ يەگەرى, ستۋدەنتتىك قۇرىلىس وتريادتارىنىڭ كومانديرى, «تىڭ جەرلەردى يگەرگەنى ءۇشىن» كسرو مەدالىنىڭ, قازاق كسر-ءى جوعارى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىنىڭ يەگەرى بولعان رەسپۋبليكا بويىنشا ساناۋلى جاستاردىڭ ءبىرى دە ءبىزدىڭ وسى راحمان ەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ 812-ءشى قورىنىڭ 28-ءشى ساقتاۋ بىرلىگىندە قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى راحمان الشانوۆتىڭ جەكە ءىسى 1977 جىلدان بەرى مەملەكەتتىك ساقتاۋدا. قازاقستان لكجو الماتى وبلىستىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ءشامشا بەركىمباەۆانىڭ ۇسىنىسىنا سايكەس 1974 جىلدىڭ 26 ناۋرىزىندا كومسومولدىڭ رەسپۋبليكالىق ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن 5-ءشى كۋرس ستۋدەنتى راحمان الشانوۆ قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ بەكىتىلدى. قازاقستان كومسومولىنىڭ ءحىىى سەزىندە ورتالىق كوميتەتتىڭ مۇشەسى بولىپ سايلاندى. سول ۋاقىتتان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن راحمان الشانوۆتىڭ حالقى ءۇشىن جاساعان قىزمەتى وتانسۇيگىش جاستار ءۇشىن ومىرلىك ونەگە. جارتى عاسىر بويى شارشاماي-تالماي, ەلى ءۇشىن ەسەلى ەڭبەك ەتۋ باقىتىنا قول جەتكىزگەن قوعام قايراتكەرى, ۇستاز, عالىم الشانوۆ جەتپىس جاستىڭ بەلەسىنە مول تابىستارمەن كەلىپ وتىر.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ تانىمال ارداگەرى, پروفەسسور ر.الشانوۆ ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ اشىلعان, جاقىندا شيرەك عاسىرلىق مەرەيتويىن تويلاعالى وتىرعان مەملەكەتتىك ەمەس «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرۋشىسى جانە رەكتورى, قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ جانە يسلام مەملەكەتتەرى ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, كوپتەگەن قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى جانە وتاندىق جانە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى.
قوعامدىق ىستەردىڭ بەل ورتاسىنان تابىلاتىن راحمان الشانوۆ ەكى رەت قاتارىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات بولعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ الماتى قالاسى بويىنشا سايلاۋالدى قوعامدىق شتابىنىڭ توراعاسى ءارى سەنىمدى وكىلى بولدى. اردا ازاماتتىڭ قوعام مەن مەملەكەت الدىنداعى قىزمەتى تومەندەگىشە تارماقتالادى: الماتى قالالىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» پارتياسى الماتى قالالىق فيليالى ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى جانە دە كوپتەگەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ۇيتقىسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ القا مۇشەسى رەتىندە پروفەسسور الشانوۆتىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا قوسقان ۇلەسى دە كەلەشەك زەرتتەۋشىلەردىڭ تاقىرىبىنا اينالارى ءسوزسىز. پەشەنەسىنە قوعامدىق فورماتسيا دامۋىنىڭ كۇرت وزگەرۋى جازىلعان تۇلعالاردىڭ ەڭبەك جولى مەن قىزمەت باسپالداقتارى قازاقستاننىڭ دەربەس مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋىنا سايادى. بۇگىنگى اڭگىمەگە وزەك بولىپ وتىرعان كەيىپكەرىمىزدىڭ ءومىر جولى قازاقستانداعى كەڭەستىك بيلىك جانە تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرلانۋى كەزەڭدەرىمەن تىعىز بايلانىستى. ازاماتتىق ۇستانىمىنىڭ قالىپتاسۋى, قايراتكەرلىك قارىمىنىڭ تولىسۋى كەڭەستىك كەزەڭگە ءدوپ كەلدى. ەلىمىز ەگەمەندىگىن جاريالاپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزىن قالاۋدىڭ تاريحي ساتىلارى جاساقتالعان تۇستا رەسپۋبليكا دامۋىنىڭ جاڭا جولىن تاڭداۋ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاستى. ەلدەگى جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ كەلەلى, كەمشىن تۇستارىن سارالاۋ, رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىنىڭ نەگىزدەرىن جاڭاشا تارتىپتە, حالىقارالىق دەڭگەيدە دامۋى ىسپەتتەس سان الۋان ماڭىزدى جۇمىستاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا ءوز ۇلەسىن قوستى. مەملەكەت جانە قوعام تاراپىنان راحمان الشان ۇلىنىڭ ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, وعان كسرو-نىڭ «حالىقتار دوستىعى» وردەنى, قازاقستاننىڭ «پاراسات» وردەنى, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» قۇرمەتتى اتاعى جانە كوپتەگەن قوعامدىق ماراپاتتار بەرىلدى.
ازاماتتىڭ اجارى العان جارىنىڭ ادالدىعى مەن تەكتىلىگىنە تىعىز بايلانىستى. ەردىڭ سەنىمدى سەرىگى, اقىلدى جار تابۋدا دا راحمان الشان ۇلىنىڭ جولى بولدى. شىرايلى شاڭىراق, ۇلگىلى وتباسى قۇرۋدىڭ نەگىزگى ىرگەتاسىن راحمان الشان ۇلى جۇبايى مارقۇم اليدا تۇيمەبايقىزى اشىمباەۆامەن بىرگە قالادى. ەكەۋى دە ەكونوميكا عىلىمى سالاسىندا بىرلەسە قوماقتى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءتيىمدى جولدارىن تابا بىلگەن اتاقتى عالىمدار. وسى جۇپتىڭ اسەمدىگى مەن ومىردەگى جاراسىمدىلىعى, الىس-جاقىنعا قايىرىمدىلىعى مەن مەيىرىمى تالاي جاننىڭ جادىندا ساقتالىنىپ قالدى. ىنتىماعى جاراسقان, ىزەتتى جۇپتان ەكى ۇل, ءبىر قىز ءونىپ, ءوسىپ, ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپتى. ۇلكەن ۇلى دانيار راحمان ۇلى اشىمباەۆ بەلگىلى ساياساتتانۋشى, «كتو ەست كتو ۆ كازاحستانە» ومىرباياندىق ەنتسيكلوپەديانىڭ اۆتورى ءارى نەگىزىن قالاۋشىسى. كىشى ۇلى ايدار بولسا تەڭىز قۇقىعى سالاسىنداعى مامان, بەلگىلى زاڭگەر. قىزى جاننات دارىندى كينوپروديۋسسەر, اتاقتى لوندون كينومەكتەبىنىڭ تۇلەگى, ونەر ماگيسترى.
راحمان الشان ۇلىنىڭ ومىردەگى جەتىستىكتەرى تالماي ىزدەنۋ مەن ۇلتتىق مۇددە جولىندا حالقىنا جانكەشتىلىكپەن قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن كورىنىسى. بويىنداعى بار كۇش-قايراتىن, ءبىلىمىن تولىقتاي مەملەكەت ماقساتىنا ارناعان راحمان الشانوۆتىڭ تۋعان جەرى – قويناۋى كەڭ مويىنقۇم سەكسەۋىل توعايلارىمەن الەمگە ايگىلى. قىسى-جازى كوگىندە ارى كەتسە 5-6 كۇن بۇلت تۇراتىن شولەيت ولكەنىڭ جەر اپشىسىن قۋىرعان اپتاپ ىستىعىن بويىنا جيىپ, تامىرىن تەرەڭنەن تارتىپ نىعىز بولىپ وسەتىن جاس سەكسەۋىلدى جىگەر دەپ اتايدى. جىگەر جانعاندا القىزىل شوعى وت بولىپ, بار جيعان قىزۋىن توڭىرەگىنە تاراتىپ ۇزاققا دەيىن سونبەي مازداپ جانادى. جەرىنە قاراي ەرى! الاشتىڭ ارداقتى ۇلى راحمان الشانوۆتى جەتى بەلەسىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, جىگەرلى جالىنىڭىزدىڭ مازداعان شوعى الاۋلاپ, ەل ەرتەڭى جولىنداعى قىزمەتىڭىز بەرەكەلى بولسىن دەگىمىز كەلەدى.
بوريس جاپاروۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
الماتى
