پاۆلودار وبلىسى ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى وندىرىستىك ورتالىقتاردىڭ ءبىرى. بۇگىندە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەس جىلدىعى اياسىندا وڭىردە 35 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ولارعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 1 ترلن تەڭگەدەن استام قاراجاتتى قۇرايدى. سونداي-اق وبلىستاعى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە دە مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ كورسەتىلۋدە. ايماقتا ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2017 جىلى 3 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. وسىنداي تىڭ باستامالاردىڭ ارقاسىندا تەك بيىلدىڭ وزىندە پاۆلودار وڭىرىندە 23 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ساپار بارىسىندا مۇحتار قۇل-مۇحاممەد وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆپەن بىرگە «پاۆلودار» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنا باردى. مۇندا قازىردىڭ وزىندە 6 يننوۆاتسيالىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ تۇر. الداعى ۋاقىتتا تاعى 6 ءوندىرىس ورنى ىسكە قوسىلماق.
ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاعى زاماناۋي ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ ءبىرى «گيسسەنحاۋز» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى. قوسپالى اليۋميني ونىمدەرىن دايىندايتىن زاۋىت تاياۋدا عانا العاشقى قۇيمالارىن شىعاردى. مۇندا سۇيىق اليۋميني قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتىنان تىكەلەي اكەلىنەدى. وعان ارنايى قوسپالار قوسۋ ارقىلى پروفيل, فولگا, اۆتوموبيل ديسكىلەرى سياقتى حالىق كەڭىنەن تۇتىناتىن ءارتۇرلى زاتتار جاساۋعا مۇمكىندىك بار. وسى رەتتە كاسىپورىن اۋماعىندا ديسك دا-يىندايتىن تسەحتىڭ قۇرىلىسى تۋرالى كەلىسىمنىڭ جاسالىپ قويىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ناقتى ايتقاندا, زاۋىتپەن جۇمىس ىستەۋگە رەسەيدىڭ اۆتوموبيل ديسكىلەرىن وندىرەتىن ءىرى كومپانياسى قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر. ويتكەنى وسى جوبا بويىنشا بيزنەس-جوس-پار دايىنداعان رەسەيلىكتەر قارجى ماسەلەسىن جانە تاعى دا باسقا باسىمدىقتاردى ەسكەرىپ, مۇنداي تسەحتى قازاقستاندا سالۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن.
«پاۆلودار» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ورنالاسقان «اگروحيمپروگرەسس» زاۋىتى دا تولىعىمەن قازىرگى زامانعى قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ارقىلى سالىنعان بۇل كاسىپورىندا مينەرالدى تىڭايتقىشتار, وسىمدىكتەردى قورعاۋعا ارنالعان حيميالىق قوسپالار, شەگىرتكەگە قارسى بيولوگيالىق ءدارى-دارمەك جانە ارامشوپتەرگە قارسى قولدانىلاتىن گليفوسات-گەربيتسيد وندىرىلەدى. بۇگىندە كاسىپورىن قازاقستان بويىنشا بارلىق سۇرانىستىڭ 40 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 3,2 ملرد تەڭگە. ال ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى رەتىندە جوعارى ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋىن ايتۋعا بولادى. ياعني زاۋىتتاعى بارلىق تسەح زياندى قالدىقتار مەن حيميالىق بۋلانۋدىڭ 99,99 پايىزىن جوياتىن سۋلى-گازدى رەاكتورلارمەن جابدىقتالعان.
مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە ىسكە قوسىلعان كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى پاۆلودار ءوڭىرىنىڭ وسىنشالىقتى قارقىندى دامۋى ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەكەنىنە نازار اۋداردى. بۇل جونىندە مۇحتار قۇل-مۇحاممەد: «ەلباسىمىزدىڭ ايرىقشا قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە رۋحاني دامۋىندا وراسان زور ورلەۋ ورىن الۋدا. تەك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا وڭىردە 35 ءىرى ونەركاسىپ ورنى اشىلىپ, وعان 1 تريلليون تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا تەك كەيىنگى ەكى جىلدا وبلىسقا 125 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالعان. مۇنداي قارقىندى دامۋ ءوڭىر تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس. وبلىستا بالاباقشا, مەكتەپ ماسەلەسى دە ءبىرجولاتا شەشىلگەن. حالقىمىزعا قازاق عىلىمى مەن ادەبيەتىنىڭ ايتۋلى قايراتكەرلەرىن بەرگەن وڭىردە «رۋحاني جاڭعىرۋ» بويىنشا دا كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە اسۋدا. پاۆلودارلىقتار ەلباسىنىڭ وسى قامقورلىعىن باعالاي ءبىلۋى كەرەك», دەدى.
وبلىستا وڭىردەگى ونەركاسىپ ورىندارىنا مامان دايارلاۋ ءىسى دە جۇيەلى جولعا قويىلعان. پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن پاۆلودار ءتۇستى مەتاللۋرگيا كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن ارنايى كەزدەستى. مۇندا مەتاللۋرگيا سالاسى بويىنشا نارىقتا ەرەكشە سۇرانىسقا يە ماماندىقتار: توكار, سلەسار, ەلەكتروگازبەن دانەكەرلەۋشى, ەلەكترومونتەر, تەحنيك-مەتاللۋرگ سياقتى كاسىبي ماماندار دايارلايدى. وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن تۇلەكتەر «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق, «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق, «قازاقمىس كورپوراتسياسى» اق سياقتى ءىرى كاسىپورىنداردا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك الادى. بۇل جۇمىستار مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا كوللەدج بەن اتالعان كومپانيالار اراسىنداعى كەلىسىم بويىنشا جۇرگىزىلەدى.
كوللەدج ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا مۇحتار ابرار ۇلى ەلىمىزدە قولعا الىنعان لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسى تۋرالى ءسوز قوزعادى. ء«بىز لاتىن قارپىنە كوشۋ ارقىلى اعىلشىن تىلىنە قاراي ينتەگراتسيالانامىز. الەمدىك وركەنيەتكە ۇمتىلامىز. سوندىقتان بۇل ماڭىزدى قادامنىڭ اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن دە وتە ۇلكەن ءمانى بار», دەگەن پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لاتىن ءالىپبيىنىڭ جاستار ءۇشىن قيىندىق تۋدىرمايتىنىنا نازار اۋداردى. ويتكەنى جاس بۋىن لاتىن ارىپتەرىن ينتەرنەت, ۇيالى تەلەفون, كومپيۋتەر سياقتى زاماناۋي تەحنولوگيانى قولدانۋ كەزىندە كەڭىنەن پايدالانادى.
ستۋدەنتتەردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى ءۇشىن بيىل وقۋ كورپۋسى جانىنان قۇنى 580 ملن تەڭگە بولاتىن ستۋدەنتتەر ءۇيى سالىندى. وتكەن وقۋ جىلىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كوللەدج بىتىرگەن 163 تۇلەكتىڭ 97 پايىزى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقانىن دا ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون.
سونىمەن قاتار پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى جانىنداعى عىلىمي ءبولىم – «Margulan center» ورتالىعىندا بولدى. وندا مۇحتار قۇل-مۇحاممەد «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستى. ورتالىقتا XVIII عاسىردا قازاق حاندىعىنىڭ كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى بولعان سۇلتانبەت سۇلتاننىڭ ورداسى قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن. بۇل جۇمىستار ارحيۆتەردەن تابىلعان سۇلتان ورداسىنىڭ تۇپنۇسقا جوباسى بويىنشا جۇرگىزىلىپ, اعاشتان سالىنعانىن اتاپ وتكەن ءجون. سۇلتانبەت سۇلتان جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە قالىڭ قول باستاعان قولباسشى, رەسەي جانە قىتايمەن اراداعى ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە تىكەلەي قاتىسقان مامىلەگەر بولعان. سونداي-اق «رۋحاني جاڭعىرۋدى» جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى «نۇر وتان» پارتياسى پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ جوبالىق كەڭسەسى ورنالاسقان. جاڭادان اشىلعان كەڭسەدە پاۆلودارلىق نۇروتاندىقتار مەن وزگە دە ساراپشىلار باعدارلامانىڭ باسىم باعىتتارىن ورىنداۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن تالقىلاماق.
«نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد پاۆلودار وبلىسىندا ەلباسى باستامالارى مەن ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە رۋحاني جاڭعىرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلى جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, الداعى ۋاقىتتا دا وسى قارقىننان تايماي ەڭبەك ەتۋگە شاقىردى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
