05 قىركۇيەك، 2017

جاستىققا ءتان جاراسىم كەرەك

236 رەت كورسەتىلدى

مەن جاستاردى جاقسى كورەمىن. تانيتىنىم بار، تانىمايتىنىم بار، ايتەۋىر، سىرتتارىنان كوز سالىپ، جازعاندارىنا، ايتقان ويلارىنا قاراپ تىلەۋلەس بولىپ، قاراداي ۇناتىپ، جانىما جاقىن بالاپ جۇرەمىن.

 

رەتى كەلسە كوڭىلىمدى ءبىلدىرىپ، قول­دا­ۋىمدى كورسەتەمىن، قۋانا وتىرىپ، قوشەمەتىممەن قانات ءبىتىرىپ، ءوز پا­يىمىممەن ءبولىسىپ، تالاپتى دا تالانتتى جاستىڭ بەتى قايتپاي، ۇلتىنا بەرەرىن ەسەلەي تۇسسە ەكەن دەيمىن. ال كەيدە الدە ءبىر تاجىريبەسىزدىكتەن جا­­ساعان، جاستىعىمەن ويلانباي ايتىپ قالعانىن كورسەم دەر ۋاعىندا جوندەپ جىبەرگىم كەلەدى. ونى ءتۇسىنىپ قابىلداسا، كادىمگىدەي وزىمە ريزا بولىپ قالامىن.

جاسقا ورشىلدىك تە، ماكسيماليستىك تە، ءتىپتى قاتەلەسۋ دە ءتان. ونىڭ جاسقا ءتان جاراستىلىعى بار. ومىرلىك تاجىريبە، كورىپ، ءبىلىپ، وي ءتۇيۋ، ەسەيۋ سوندايدان باستالادى. سوندىقتان دا مەن ارالاساتىن ادامدار اراسىندا جاسقا دەگەن شەكتەۋ جوق. وزىمنەن ۇلكەندەردىڭ بويلارىنداعى بىلىگىن جيىپ، جان دۇ­نيەمدى بايىتىپ، كورگەندەرىنەن كوڭى­لىمنىڭ كوكجيەگىن كەڭىتىپ، ولاردىڭ بىرىنە ءبىرىنىڭ قادىرىنىڭ وتكەنىن كورىپ ساباق الۋ ءبىر مەكتەپ بولسا، كىشىلەر بويىنداعى البىرتتىقتان، جاستىقتىڭ زور قۋاتىنان جانىڭا وزگەشە ءبىر جاقسى نۇر قۇيىلىپ جاتادى.

بىراق، بۇگىنگى كەي جاستان ەرنەۋىنەن اسىپ توگىلىپ جاتقان مەنمەندىكتى كور­گەندە قاپا بولامىن. تولماي جا­تىپ تولدىم، بولماي جاتىپ بولدىم دەپ وزدەرىنە كوڭىلدەرى قاتتى تولىپ، تۇس­تاستارى تۇگىل ۇلكەندەرگە مەن­سىنبەي كوز تاستايدى. «ەشكىم ەمەس» دەپ وزىمەن قاتارلاسقا باعا بەرگەندە شىمىرىكپەيدى. راس، ەگەر شىعارماشىلىققا جۋىعان ادامنىڭ كوڭىلىندە ءوز «مەنى» بولماسا، ونىڭ دەڭگەيىن ءوزى باعامداماسا ول جولعا ءتۇسىپ تە كەرەك ەمەس. بىراق «ەشكىم ەمەس» دەپ ايتىپ وتىرعان ادامنىڭ ءوزىنىڭ دەڭگەيى قانشالىقتى؟ ونى دا بىرەۋ «ەشكىم ەمەس» دەيتىن دارەجەدە ەمەس پە؟

قازىرگى قوعامدا سان ءتۇرلى جول بار دا، سان ءتۇرلى ونى جاقتاعان دا، دات­تاعان دا وي بار. ال سوندا ءومىر كورمەگەن جاستىڭ سوعان تورەلىك ايتۋى قانشالىقتى دۇرىس؟ ءبىر ءسات كىدىرىپ، وسىعان مەنىڭ بىردەڭە دەۋىمە بولا ما، الدىمدا قانشاما ۇلكەندەر بار، سول سالانىڭ جىلىگىن شاعىپ، مايىن ءىشىپ جۇرگەن عالىمدار بار، ءوز ماماندارى بار، سولاردىڭ ايتقاندارىن، جازعاندارىن كورەيىن، مەنىڭ پىكىر اي­تۋىم ارتىق بولار دەپ ويلاۋ قا­تە مە؟ قوي، جازعانىممەن قىرىن كە­تىپ، ءوزىمنىڭ اداسقانىممەن قويماي وزگە­لەردى دە «شوشقانىڭ ىزىنە» سالىپ جىبەرمەيىن دەپ نەگە ويلانبايدى ەكەن؟ الدە سول، مەنىڭ جازعانىم مەن ايتقان ويىم دۇپ-دۇرىس دەگەن باياعى «مەندى» تاعى دا جەڭىسكە يەلەندىرىپ جازا بەرگەن ءجون بە؟

كەيدە، «شىراعىم، جاستىعىڭا سا­لىپ ءۇستىرت ويلاپ جازعانىڭمەن قوعام­عا زيانىڭدى تيگىزىپ الما» دەگەن جا­ناشىرلىعىڭدى تۇسىنبەي قالىپ جاتادى. باياعىدا «قويان سويسا دا قاساپشى سويسىن» دەگەندى ەستيتىنبىز. سەبەبى «قوياننىڭ بويىن كورىپ قالجاسىنان ءتۇڭىل» دەگەن بىزدەن ۇلكەندەر قوياندى مىسە تۇتپايتىن. قازىر «شىمشىق بولسا دا قاساپشى سويسىن» دەيتىن بولىپتى. شىمشىقتىڭ جانىندا قوياننىڭ كوپ-كورىم ەتى بار. ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ء«ومىر مەكتەبى» اتتى كىتابىندا كۇندە اۋلانعان ءبىر قوياننىڭ ەتىنەن ءبالىش جاسالىپ، قويان ەتىنىڭ ەكى ءۇيلى جاندى قىستان الىپ شىققانى جازىلعان ەدى. شىمشىق ەتىندە ونداي كۇش قايدا؟! بايىبىنا جەتپەۋ دەگەن وسى ماقالدىڭ ءوزىن وزگەرتۋدەن اڭعارىلىپ قالعانداي ما؟

قازاق ەگەر «قوي اسىعى دەمەڭىز، قو­لا­يىڭا جاقسا ساقا تۇت، جاسى كىشى دەمەڭىز، اقىلى اسسا اعا تۇت» دەگەن. ولاي ەتپەسە، بالابي بيلىك ايتىپ، اتقوسشى بولىپ بارىپ قونتايشىنى سوزدەن جەڭىپ توقتاتقان قازىبەك بيگە ءسوز تيمەس ەدى. بىراق ول زاماندا دا قازىبەك سىندى دۇلدۇلدەر سيرەك شى­عىپ، القالى جيىندى اۋزىنا قارا­تىپ توپ باستاپ، ورتاعا ويلاندىرار ءسوز تاس­تايتىن. مەيماناسى تاسىعان جاۋدىڭ وزىنە قاسقايىپ  تالاپ قويىپ، ەلدىگىن ءبىلدىرىپ، تەمىردى ەرىتەر كومىر بولىپ، دەگەنىنە كوندىرىپ، ءوزىنىڭ ەسسىزىنە دە ەس كىرگىزىپ،  جۇمىلدىرىپ جۇرتىن، اعايىنىن الدىرمايتىن. ال قوياندى شىمشىققا اينالدىرىپ جۇرگەن زاماندا ەكىنىڭ ءبىرى بالابيگە، ەكىنىڭ ءبىرى قازىبەككە اينالىپ كەتتى دەي المايمىز. البىرتتىقپەن ايتىلعان ءسوز ارتىق كەتسە اينالاسىن ويىپ تۇسەتىنىن ەستەن شىعارماي، زاردابىنىڭ كوپكە تيۋىنەن ساقتانۋدى كەيىنگىلەر ەستە ۇستاسا ەكەن دەيسىڭ.

جاستار، ەرتەڭگى ءومىر سىزدەردىكى. ازعانتاي ءسۇتتى وتقا قويىپ قاراۋسىز قالدىرشى، تاسىپ، تۇبىندە تامشى عانا قالۋى كادىك. سىزدەردىڭ بويلارىڭىزداعى «مەنمەندىك» تە وسى تاسيىن دەپ تۇرعان ءسۇت ءتارىزدى. دەر كەزىندە وتىن باسىپ، شىپ-شىرعاسىن شىعارماي، اپپاق ءسۇتتى يگىلىلىككە جاراتاسىز با، الدە ويران-اسىر ەتىپ توگىپ، تۇبىندەگى تامشىسىمەن عانا قالاسىز با، ءوز ەركىڭىز. توگىلگەن سۇتتەن وتكىر ءيىس شىعادى، اۋا تازارتىپ جەلدەتپەسەڭ شىقپايتىن ول يىستەن كىمگە قانداي پايدا بار؟ سول  سەبەپتى كەۋدەدەگى وتتى دا بايقاپ جاعۋ كەرەك.

انار تولەۋحانقىزى،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

اسىل اعانىڭ شاراپاتى

رۋحانيات • كەشە

قۇيماقۇلاق

رۋحانيات • 26 قازان، 2021

قوعامنىڭ بىتەۋ جاراسى

قوعام • 26 قازان، 2021

گاز باعاسى نەگە قىمبات؟

ايماقتار • 26 قازان، 2021

فرانتسيا تىزگىنى ءۇشىن تايتالاس

ساياسات • 26 قازان، 2021

ەربوسىن ۇلىن اۋىر سىناق كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • 26 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار