سولتۇستىك كورەيانىڭ قۇيتۇرقى ارەكەتى تۋرالى اقپاراتتى ەڭ اۋەلى جاپونيا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باس حاتشىسى يوسيحيدە سۋگا حابارلاعان بولاتىن. «بۇل ۇشاقتار مەن كەمەلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قاتەر توندىرەتىن وتە زياندى ارەكەت جانە بۇۇ قاۋىپسىزدىك رەزوليۋتسياسىن ورەسكەل بۇزۋ. ءبىز سولتۇستىك كورەيا تاراپىنان جاسالعان مۇنداي باسسىزدىققا جول بەرە المايمىز» – دەدى يوسيحيدە سۋگا ءوز مالىمدەمەسىندە.
ريا نوۆوستي سايتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى كورەي تۇبەگىنەن ۇشىرىلعان زىمىراننىڭ باعىتىن باقىلاعان. بۇل جولعى بالليستيكالىق راكەتا 681 مەتر بيىككە كوتەرىلىپ, 732 كيلومەتر ۇشىپ ءوتىپ, جاپونيا تەڭىزىنە قۇلادى. كحدر-ءدىڭ بۇل قادامى كورشى مەملەكەتتەردى عانا ەمەس, بۇكىل الەمدى اياعىنان تىك تۇرعىزدى. ەندى شە, قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق زىمىراندى ءساتتى سىناقتان وتكىزۋ – دوڭگەلەنگەن دۇنيەنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىن بومبالاۋعا سولتۇستىك كورەيا وقتۇمسىقتارىنىڭ قابىلەتى بار دەگەن ءسوز.
قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق زىمىراننىڭ قۇلاعان جەرى
CNN تاراتقان اقپارات بويىنشا, سولتۇستىك كورەيا باسشىسى بۇكىل اقش تەرريتورياسى نىسانادا تۇرعانىن ايتىپ ءدوڭ ايبات كورسەتكەن. «قارۋ-جاراق مامانىنىڭ ايتۋىنشا بالليستيكالىق زىمىران كولبەۋ تراەكتوريادا ۇشىرىلسا, اقش-تىڭ ماڭىزدى ءارى ۇلكەن قالالارىنا قاۋىپ توندىرەدى. لوس-اندجەلەس, دەنۆەر جانە چيكاگو نىساناعا ىلىككەن, ءتىپتى وقتۇمسىقتار نيۋ-يورك پەن بوستونعا دا جەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى عىلىمدار ۇيىمى مامانى دەۆيد رايت. ونىڭ پىكىرىنشە, بالليستيكالىق زىمىران قانشالىقتى اۋىر وقتۇمسىقتى كوتەرە الاتىنىن ناقتى ايتۋ ازىرگە قيىن. وقتۇمسىق اۋىرلاعان سايىن ۇشۋ قاشىقتىعى ازايادى. ەگەر سولتۇستىك كورەيانىڭ مالىمدەگەنى راس بولسا, پحەنياننىڭ بالليستيكالىق باعدارلاماسىنىڭ قارىمى ويلاعاننان اسىپ تۇسەدى», – دەپ حابارلايدى CNN ارناسى.
كوپ ۇزاماي الەم باسشىلارى سولتۇستىك كورەيانىڭ ارەكەتىن ايىپتاپ, وعان قارسى ارەكەت ەتۋگە شاقىردى. رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي ريابكوۆ كورەيا تۇبەگىندەگى يادرولىق ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا اقش-پەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. ء«بىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە بىرلەسە, ارىپتەستىك تانىتىپ شەشىم تاباتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. ءبىز وسىعان قاتىستى ۆاشينگتونمەن ەكىجاقتى بايلانىسىمىزدى جالعاستىرا بەرەمىز. سەبەبى بۇل وتە ماڭىزدى ءارى قاۋىپتى ماسەلە», – دەدى سەرگەي ريابكوۆ ABC ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ءوز كەزەگىندە سولتۇستىك كورەياعا قاتىستى ماسەلەدە قىتايدىڭ قول قۋسىرىپ وتىرعانىن تاعى كوتەرگەن. BBC اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, اق ءۇي باسشىسى تۆيتتەردەگى پاراقشاسىنا قىتايدان كوڭىلى قالعانىن جازىپتى. «قىتاي ۇكىمەتى كەڭەسشىسى ۆيكتور گاونىڭ ايتۋىنشا, ترامپتىڭ پىكىرىنىڭ پايداسى جوق, سونداي-اق اقش «ەركە بالا» سەكىلدى ارەكەت ەتىپ وتىر. سولتۇستىك كورەيامەن شەكتەسىپ جاتقان ءارى سول ەلدىڭ ەڭ ۇلكەن ەكونوميكالىق ارىپتەسى قىتاي بۇعان دەيىن دە زىمىران سىناقتان وتكىزۋگە قاتىستى ايىپتالىپ, كحدر-مەن بايلانىسىن ۇزۋگە شاقىرىلعان بولاتىن», – دەيدى BBC. اقش-تىڭ بۇۇ-ىنداعى ەلشىسى نيككي حالەي دە قىتايدى بەلسەندى ارەكەت ەتۋگە شاقىردى.
I am very disappointed in China. Our foolish past leaders have allowed them to make hundreds of billions of dollars a year in trade, yet...
— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) July 29, 2017
دەگەنمەن, كحدر-دىڭ قادامىن قىتاي دا قۇپتاعان جوق. سەنبى كۇنى تاراتقان مالىمدەمەدە ولار پحەنيان ۇكىمەتىن كورەيا تۇبەگىندەگى جاعدايدى ۋشىقتىرماۋعا شاقىردى. «سولتۇستىك كورەيانىڭ بالليستيكالىق تەحنولوگيا قولدانىپ زىمىران ۇشىرۋىنا قاتىستى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ناقتى ەرەجەلەرى بار. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى رەزوليۋتسياسىن بۇزاتىن جانە حالىقارالىق قاۋىمداستىققا باعىنبايتىن سولتۇستىك كورەيانىڭ ارەكەتىن قىتاي تاراپى قۇپتامايدى», – دەپ حابارلادى قىتاي سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى وكىلى گەن شۋان.
سولتۇستىك كورەيا قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق راكەتاسىن سىناقتان وتكىزگەننەن كەيىن ىلە-شالا وڭتۇستىك كورەيا مەن اقش بىرلەسە بالليستيكالىق وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن وتكىزدى. ريا نوۆوستي تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, اتالعان شارا كحدر-دىڭ ارەكەتىنە جاۋاپ رەتىندە جاسالعان. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا وڭتۇستىك كورەيا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ «حەنمۋ-2» زىمىرانى مەن اقش ارمياسىنىڭ «جەردەن جەرگە» بالليستيكالىق راكەتاسى قولدانىلعان. سونىمەن قاتار, اقش اكىمشىلىگى دە سولتۇستىك كورەياعا وزدەرىنىڭ قاراجاياۋ ەمەستىگىن كورسەتىپ, ەكى ۆ-1 بومبالاعىش ۇشاعىن كورەيا تۇبەگىنە جىبەردى. بۇدان بولەك اقش تاراپى بالليستيكالىق زىمىرانعا قارسى قورعانىس سىناعىن جاساعانىن حابارلادى. CNN ارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا, THAAD دەپ اتالاتىن قورعانىس جۇيەسى ازىرگە قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق زىمىراندى جويىپ جىبەرۋگە قابىلەتسىز. الايدا اتالعان قورعانىس جۇيەسى ورتا قاشىقتاعى بالليستيكالىق زىمىراندارعا قارسى ءتيىمدى قولدانىلادى.
سولتۇستىك كورەيا بالليستيكالىق زىمىراندارىنىڭ ۇشۋ قاشىقتىعى
The Guardian گازەتى كحدر-دىڭ كەزەكتى مارتە بالليستيكالىق راكەتا ۇشىرۋى اق ءۇي باسشىسى دونالد ترامپتىڭ سىنعا تۇسەتىن كەزى كەلگەنىن كورسەتەدى دەپ ەسەپتەيدى. اتالعان باسىلىم تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, وقتۇمسىقتار نيۋ-يورككە دەيىن جەتۋى ىقتيمال:
«سولتۇستىك كورەيا اقپارات اگەنتتىگى بالليستيكالىق راكەتانىڭ ۇشىرىلۋى اقش-قا «قاتاڭ ەسكەرتۋ» دەپ جازادى. وندا قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق راكەتا 47 مينۋت 12 سەكۋند بويى ۇشىپ, 998 كيلومەتردى باسىپ ءوتىپ, 3724,9 مەتر بيىكتىككە كوتەرىلگەن دەلىنگەن. اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ايتۋىنشا, كيم چەن ىن وسى ارەكەتى ارقىلى سوعىس قاۋپى مەن كۇشەيتىلگەن سانكتسيانى جەلەۋلەتىپ «بارابانىن ۇرعىلاپ بايبالام سالعان» اقش-قا جاسالعان «قاتاڭ ەسكەرتۋ» ەكەنىن بىلدىرەدى».
ال سولتۇستىك كورەيانىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بالليستيكالىق راكەتانى ءساتتى سىناقتان وتكىزۋ ەلدىڭ الەۋەتىن كورسەتەتىن جازادى. «حۆاسون-14» قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق زىمىراندى ەكىنشى مارتە ءساتتى سىناقتان وتكىزۋ ءبىزدىڭ پاريا مەن حالىقتىڭ رەۆوليۋتسيالىق سەنىمىنىڭ ەرەكشە كورسەتىلىمى بولدى. سونداي-اق, امەريكالىق يمپەرياليستتەر تىزەرلەپ كەلىپ كەشىرىم سۇراپ, حالقىمىزدىڭ زيان شەگۋىنە سەبەپ بولعان كورەياعا قاتىستى جاۋلىق ارەكەتى مەن ساياساتىن توقتاتپايىنشا سوققى بەرۋگە ءازىر», – دەلىنگەن «نودون سينمۋن» گازەتى تاراتقان اقپاراتتا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى سولتۇستىك كورەيانىڭ قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق راكەتاسىن سىناقتان وتكىزۋىن قازاقستان تاراپى دا قاتاڭ ايىپتايتىنىن مالىمدەدى. «مۇنداي ارەكەتتەر بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەزوليۋتسياسىن ورەسكەل بۇزىپ, الەمگە قاۋىپ ءتوندىرىپ, شىعىس ازيا مەن عالامدىق دەڭگەيدەگى جاعدايدى كۇردەلەندىرەدى. كحدر-دىڭ جاۋاپسىز ساياساتى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا ارنالعان جاھاندىق ۇردىسكە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. كحدر-ءدى ءوز حالقى مەن بۇكىل ادامزات يگىلىگى ءۇشىن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا شاقىرامىز», – دەلىنگەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تاراتقان مالىمدەمەدە.
شەتەلدىك باسپاسوزگە شولۋ جاساعان اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
