وسى ورايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ايتىلعان «ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ سانامىز ىسىمىزدەن وزىپ ءجۇرۋى, ياعني ودان بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋى ءتيىس», دەگەن تۇجىرىمى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ وركەندەپ دامۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ, تەر توگىپ جۇرگەن عىلىم دارابوزدارىنا قاراتىلا ايتىلعانداي كورىنەدى. قوعام جاڭارۋىندا زور قۇبىلىستاردى تۋدىراتىن, تىڭ جاڭالىقتارعا, ەرەكشە سەرپىندەرگە جول اشاتىن بىرەگەي سالا عىلىم ەكەنى بەلگىلى. ولاي بولسا, جاقسى ىستەردىڭ جارشىسى – عالىمداردىڭ الدا ءجۇرۋى زاڭدى. الايدا, بۇل باعىتتاعى ىرگەلى ىزدەنىستەرمەن قاتار شەشىمىن تاباتىن تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ دە بارىن اشىق ايتۋىمىز كەرەك. وسىدان ەكى جىل بۇرىن بەلگىلى عالىم, اكادەميك اقساقالىمىز تورەگەلدى شارمانوۆ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە «عىلىمداعى ارزان اتاققۇمارلىق اۋرۋى» جايلى ماسەلە كوتەرىپ, «بولاشاقتا وپىق جەگىزبەس ءۇشىن قوعامدا قازىرگى قالىپتاسقان ءجونسىز-جوسىقسىز مىنەز-ق ۇلىقتى, زياندى ارەكەتتەردى جويۋ جولىندا قوعامدىق كۇشتەردى جۇمىلدىرعانىمىز ءجون», دەگەن ساليقالى ويلار ايتقان بولاتىن. جاسىراتىنى جوق, بۇرىندارى اكادەميك اتاعىن يەلەنگەن تۇلعالار عىلىمدا ايشىقتى ءىز قالدىرىپ, ءوز سالاسىنىڭ دامۋىنا قوماقتى ۇلەس قوسىپ, ىلۋدە بىرەۋ عانا قول جەتكىزەتىن قۇرمەت-اتاقتى يەلەنسە, قازىر ازىن-اۋلاق عىلىمي ەڭبەكپەن-اق «اكادەميك» اتانىپ جۇرگەندەردەن اياق الىپ جۇرە المايتىنىمىز ويلاندىرماي قويمايدى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە ۇستازدارىمىز عىلىم تۋرالى تولعانعاندا ەرتەگى تىڭداپ وتىرعانداي ەلىتەتىنبىز. ء«بىلىم جانە ەڭبەك» جۋرنالىندا قازاقتان شىققان اكادەميكتەر تۋرالى ىزدەپ ءجۇرىپ وقىپ, سولارعا ەلىكتەۋگە تىرىساتىنبىز. ءبىزدىڭ بۋىن اكادەميك دەگەن اتاقتى ەرەكشە باعالاپ ءوستى. الايدا, ومىردە ءبارى «اناۋ ايتقانداي» ەمەس ەكەنىن حاكىم اباي «ارامزا بولماي اتاق جوق, الدامشى بولماي باق قايدا؟» دەپ كەلىستىرە سيپاتتاعان كەسەلدەن قوعامىمىز تولىق ايىقتى دەپ ايتۋ قيىن. «ەڭ قۇدىرەتتى قۇشتارلىق – اتاققۇمارلىق. مەنى وسى قۇشتارلىقتان قۇتقارار بولسا, قالعاندارىنان مەن ءوزىم-اق قۇتىلامىن» دەگەن ەكەن اعىلشىن دراماتۋرگى ريچارد شەريدان. «اقىماقتىق پەن اتاققۇمارلىق – ايىرىلماس دوستار» دەپتى ونىڭ زامانداسى پەر دە بومارشە. مىنە, عىلىم جولىن قۋعاندار الدىمەن وسى دەرتتەردەن ادا بولۋى كەرەك. بىردە ءبىر ارىپتەسىم «مەنى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا وتكىزبەدى» دەپ رەنجىپ وتىر.
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرىسىز, باسقا اكادەميانىڭ مۇشەسىسىز, ونىڭ نە قاجەتى بار سىزگە؟» دەپ قالجىڭداسام, «كەرەك قوي» دەيدى كۇمىلجىپ. تاعى ءبىر ارىپتەسىم جارناسىن تولىق تولەپ, بەلگىلى سالانىڭ اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەلىگىنە وتكەنىنە ريزا بولعانى سونشالىق, «اكادەميك اتانعانىن» ۇلان-اسىر تويمەن اتاپ وتكەنى بار.
اتاققۇمارلىقتىڭ تاعى ءبىر دەرتى – جالعان سويلەپ, ارزان ۇپاي جيناۋ. ماماندىعى كەلمەسە دە لاۋازىمىن پايدالانىپ, اركىمگە عىلىمي جەتەكشى بولىپ, «مەن بالەنباي شاكىرت دايىندادىم» نەمەسە بىرەۋدىڭ ەڭبەگىنە قوسارلانا اۆتور بولىپ, «سونشالىقتى كىتاپ جازدىم» دەپ كوپىرە سويلەپ, كۇپسىنە ماقتاناتىندار, وقۋلىق پەن مونوگرافيا-نى ايىرا المايتىن «جازعىشتار», باسقانىڭ قولجازباسىن ۇرلاپ, بولماسا كوز مايىن تاۋىسىپ جازعان ەڭبەگىن كوشىرىپ الۋعا بەت-اۋىزى بۇلك ەتپەيتىن «جيەندەر» كوبەيدى.
سەنساتسيا ىزدەپ, جالعان اقپارات بەرەتىندەردى دە كەزىكتىرىپ ءجۇرمىز. ءبىر اكادەميك اعامىز ءوز سالاسى بويىنشا كۇردەلەنىپ قالعان ماسەلەلەردى شەشۋگە اتسالىسۋدىڭ ورنىنا باسقا عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى اينالىساتىن پروبلەمالاردى «مەنشىكتەپ» العان. جانە دە ءوز «جاڭالىعىن» جارنامالاۋعا كەلگەندە جيىن, مىنبەر بوساتپايدى. وسىندايدا جانى تازا, نيەتى ادال, مىنەزى قاراپايىم عالىمدار ويعا ورالادى. قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن 18 جىل بويى باسقارىپ, ونىڭ الدىندا تالاي لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارعان حايدار ارىستانبەكوۆ اعامىز «قىزمەتىن پايدالاندى» دەگەن سوزدەن قاشىپ, عىلىم كانديداتى دارەجەسىن قاناعات تۇتتى. ودان ابىرويى كەمىگەن جوق, «حالىقتىڭ حاماڭى» بولىپ قالدى. قىزىلجار وڭىرىنە تانىمال اقساقال, كەزىندە وبلىس دەڭگەيىندە باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان جاقسىلىق ىسقاقوۆ «كانديداتىق ديسسەرتاتسيا جازىپ بەرىپ قورعاتايىق» دەگەن «شاپقىنشىلارعا» تىيىم سالعان. «تىكەلەي ءوزىم اينالىسپاعان سوڭ ونداي اتاق ماعان قانداي ابىروي اپەرەدى؟» دەپ باس تارتقان.
مىنە, وسىنداي تۇلعالاردى ماقتان ەتىپ, كىشىپەيىل, پاراساتتى قاسيەتتەرىن جاس بۋىنعا ۇلگى ەتۋىمىز كەمشىن بولىپ تۇرعان سياقتى.
ءايىپ ىسقاق,
بيولوگيا
عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور
