كونفەرەنتسيا بارىسىندا ءبىرىنشى بولىپ ءسوز العان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ كومپانيانى 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, جيىن تاقىرىبىنىڭ ەكسپو-2017 كورمەسىنە ارقاۋ بولعان بولاشاق ەنەرگياسى ترەندىنە ورايلاستىرىلعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «جاھاندانۋ داۋىرىندە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنىڭ ءبىزدىڭ الدىمىزعا قوياتىن مىندەتتەرى كوپ. وسى ورايدا, شەتەلدەردەن كەلگەن مامانداردىڭ ءبىر الاڭدا تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, پىكىر الماسۋى وتە ماڭىزدى», دەي كەلە مينيستر كەشە عانا قۇرىلعان ۇردىستەردىڭ ەرتەڭ قوزعاۋشى كۇشكە اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. «جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋ جىلدامدىعىنا كوز ىلەستىرۋ مۇمكىن بولماي بارادى. جاقىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 139 مەملەكەت بويىنشا 6 ملن اقپاراتتىق مالىمەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, الەمدىك جانە وتاندىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن زەرتتەۋ جۇرگىزدى. ونىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنەتىن بولساق, جاقىندا ەنەرگيا تيىمدىلىگىنىڭ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ءمانى ارتا تۇسپەك. مىسالى, 2050 جىلى الەم بويىنشا ەنەرگيا تۇتىنۋ 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 3 پايىزعا تومەندەيتىنىن ايتۋعا بولادى», دەدى قانات بوزىمباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, 2050 جىلعا دەيىن گاز بەن مۇناي كوزدەرىن تۇتىنۋ الەم بويىنشا ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە جەتەدى. ال قازاقستاندا 2050 جىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن قولدانۋ بيىلعى جىلمەن سالىستىرعاندا 1,3 ەسە كوپ بولماق. وسى رەتتە مينيستر حالىقارالىق ينجەنەرلىك قاۋىمداستىقپەن بايلانىس ورناتا وتىرىپ ەنەرگەتيكا تەحنولوگياسىن ودان ءارى دامىتۋدى قولعا الۋعا بولاتىنىن ايتتى. «ەنەرگيانىڭ قاۋىپسىزدىگى, قولجەتىمدىلىگى مەن ەكولوگياعا قاۋىپ تيگىزبەۋى باستى نازاردا بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, ينتەللەكتۋالدى جۇيەگە, ەنەرگيانى ساقتاۋ مەن تاراتۋعا, الەۋمەتتىك ءومىردى ەكولوگيالىق قاۋىپسىز ەتۋگە قاجەتتى تەحنولوگيالار جاساۋ ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى قولعا العان ءجون», دەي كەلە مينيستر اتالعان جۇمىستاردى اتقارۋ بارىسىندا KEGOس كومپانياسىنىڭ ءرولى زور ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «KEGOس تەك جەلىلىك كومپانيا عانا ەمەس, ول ءبىزدىڭ جەلىلىك وپەراتورىمىز», دەدى مينيستر.
ودان كەيىن ءسوز العان «KEGOس» اق باسقارما توراعاسى باقىتجان قاجيەۆ كومپانيانىڭ 20 جىلدا اتقارعان جۇمىستارى مەن جەتكەن جەتىستىكتەرىنە توقتالدى. «وسى جىلدار ارالىعىندا كومپانيا ۇلكەن بەلەستەردەن ءوتتى. ۇلتتىق ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭارتۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس اتقارىپ, قۋاتى 500-220 كۆ بولاتىن 3 مىڭ كم-دەن استام جەلى سالدى. بۇگىنگى تاڭدا كومپانيامىز جاڭا تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان. سونىمەن قاتار, قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى ەۋروپا وقۋ ورتالىقتارىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن ماماندار», دەي كەلە باسقارما توراعاسى تەحنيكا, ەكونوميكا, قوعامنىڭ دامۋىمەن ەنەرگەتيكا سالاسىنا تالاپتار كوبەيىپ ءارى كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. باقىتجان قاجيەۆتىڭ ايتۋىنشا, بولاشاقتا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ دامۋى ءۇش باعىتتا ءوربيتىن بولادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى دامىپ, ءوندىرىستىڭ ەنەرگيالىق تيىمدىلىگى ارتادى. «قازىر ەكولوگيا الەمنىڭ باستى نازارىندا تۇر. ەنەرگيانى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى دە كوپشىلىكتى الاڭداتادى. سوندىقتان, ەكولوگيالىق قاۋىپ ەلەكتر ەنەرگياسىن دامىتۋ ءۇشىن جاڭا جولداردى تابۋعا يتەرمەلەيدى», دەگەن كومپانيا باسشىسى دامۋدىڭ ەكىنشى باعىتىندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ينتەللەكتۋالدىلىعىنا ءمان بەرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. «باسقارۋدىڭ جاڭا IT-تەحنولوگيالارىنا بايلانىستى ەنەرگەتيكالىق كومپانيالارمەن بايلانىس ورناتاتىن بەلسەندى تۇتىنۋشىلار ارتادى. ياعني, ەلەكتر ەنەرگياسى جۇيەسى كۇردەلەنە تۇسەدى. الەمدىك ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جولىندا وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالىق دامۋ تۇجىرىمداماسى جاسالدى. ول «Smart Grid» دەپ اتالاتىن ينتەللەكتۋالدى ەلەكتر جۇيەسى», دەي كەلە باقىتجان قاجيەۆ قازاقستاننىڭ وتاندىق جۇيەسىندە ينتەللەكتۋالدى سيپاتتاعى ەلەكتر جۇيەسى ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, SCADA ديسپەتچەرلىك باسقارۋ جۇيەسى, كوممەرتسيالىق ەسەپ جۇيەسى, باسقارىلاتىن تۇيىقتاعىش رەاتكورلار جانە ت.ب. ال ەلەكتر ەنەرگياسى دامۋىنىڭ ءۇشىنشى باعىتى – ەلەكتر ەنەرگياسى جۇيەلەرىنىڭ حالىقارالىق ينتەگراتسياسى. وعان مىسال رەتىندە, اقش-تىڭ جەكە شتاتتارىنىڭ ەلەكتر جۇيەلەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ ورتاق جۇيە قۇرعانىن, ونىڭ جالپى قۋاتى مىڭداعان گيگاۆاتتان ارتقانىن ايتا كەتۋگە بولادى. «بۇل باعىتتا حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق بىرلەستىكتەر قۇرۋعا بولادى. بىراق سونداي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تەحنولوگيالىق مىندەتتەر كوپ. سەبەبى, جۇيەلەردىڭ اۋقىمى ارتقان سايىن ونى باسقارۋ دا قيىنداي بەرەدى», دەيدى باسقارما توراعاسى.
وسىعان ۇقساس پىكىردى فرانتسياداعى RTE كومپانياسىنىڭ وكىلى پاسكال بەرتوليني دە ايتتى. ول «يرلانديا, يسپانيا, پورتۋگاليا, يتاليا سەكىلدى ەۋروپانىڭ باسقا دا مەملەكەتتەرىمەن بايلانىسقان. بۇل مەملەكەتتەرمەن بايلانىس ورناتا وتىرىپ, ءبىز بۇكىل ەۋروپا بويىنشا ەنەرگيا الماسا الامىز», دەسە, گرۋزيادان كەلگەن س.زۋمبۋريدزە ءوز ەلىنىڭ جازدا ەلەكتر ەنەرگياسىن گيدرورەسۋرستار ارقاسىندا ەكسپورتقا كوپتەپ شىعارسا, قىستا, كەرىسىنشە, ونىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنا جۇگىنەتىنىن ايتتى. ال «روسسەتي» اق باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتۋحوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان كومپانيادا 11 مەملەكەتتىڭ ەلەكتر جۇيەلەرىمەن بايلانىساتىن 140 جەلى بار. «مەملەكەتتەردىڭ اتالعان سالادا تىعىز بايلانىس ورناتۋى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تەپە-تەڭدىگىنە قول جەتكىزۋگە سەپ بولا الادى. سەبەبى, الداعى 5-7 جىلدا الەم بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ 5 پايىزعا ارتادى دەپ بولجانۋدا», دەيدى كونستانتين پەتۋحوۆ.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا باسقا دا ساراپشىلار بايانداما جاساپ, «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنىڭ دامۋى مەن باسقارۋداعى ۇزدىك تاجىريبەلەر» جانە «جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
