وسى جەردە تابيعاتتىڭ ءتول تۋىندىسى دەرلىك ءبىر عاجايىپ تاسويىق بار. بوز سەلەۋلى دالاداعى بۇل قازانشۇڭقىر كوزگە بىردەن كورىنبەيدى. ونى بۇرىننان بىلەتىن بىرەۋ بولماسا, بىلاي ىزدەپ تابۋ وتە قيىن. ءساتىن سالعاندا ونداي ادام ارامىزدا بار ەدى. ول وسى ءوڭىردىڭ ءتىرى شەجىرەشىسى, اڭشى, ەتنوگراف قاسىم اعا تاۋكەنوۆ بولاتىن. ەرەيمەنتاۋدىڭ تويعانكولىنە بالىق اۋلاي بارعانىمىزدا, مىنە, وسى كىسى ءبىزدى سول جۇمباق جەردىڭ تۋرا توبەسىنەن ءتۇسىردى.
شاعىن قويتاستاردىڭ اراسىنداعى بۇل قازانشۇڭقىر جەر بەتىنەن 12-15 مەتر تومەندە ورنالاسىپتى. كوز ولشەمىمىزگە سالىپ كورگەنىمىزدە اتالمىش تاسويىق ۇزىندىعى 120, ەنى 60 مەتردەي اۋماقتى الىپ جاتقان سياقتى. توبەدەن قاراعاندا ول قۇددى ءبىر ماڭ دالاداعى ۇلكەن كوشتەن ءتۇسىپ قالىپ, سول كۇيى ۇمىتىلعان الىپ استاۋدى كوزگە ەلەستەتكەندەي. اينالاسى جاقپارتاستار قورشاعان ونىڭ تابانى باكەنە بۇتا مەن شۇيگىن شوپكە تۇنىپ تۇر. ءتور جاقتاعى يتمۇرىن مەن جابايى قاراقات اراسىندا جىلتىراعان جىلعا دا بايقالادى. «قىستاعى قاسات قاردىڭ قۇدىرەتى-اۋ», – دەپ ويلادىق ىشتەي.
جولباسشىمىز قاسەكەڭ, قاسىم اعانىڭ ايتۋىنشا ەرتەدە بۇل جەر بارىمتاشىلاردىڭ قونالقالىق مەكەنى بولىپتى. بولىمسىز نارسەدەن كەكتەنىپ, داۋلاسقان رۋلار ءبىر-بىرىنە دەگەن ءوشىن ەلدىڭ ورىستەگى مالىن ايداپ كەتۋدەن العان عوي. سونداي كەزدە بارىمتاشى ۇرىلار كورشى اۋىلدىڭ قولدارىنا تۇسكەن جىلقىلارىن وسىندا اكەلىپ, ىزدەرىن جاسىراتىن بولعان. ياعني, ولجا قىلقۇيرىقتاردى ءوزىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان قازانشۇڭقىردىڭ تومەنگى جاعىنداعى قىلتادان ءبىر-بىرلەپ وتكىزىپ الىپ, 5-6 كۇن ءشوبى دە, سۋى دا بار وسىندا باققان. ءسويتىپ, ارتتارىنان شىققان ايعاي-شۋدىڭ اڭىسىن اڭداعان. قۋعىن ابدەن باسىلىپ, ءىز كەسۋشىلەر بەتى باسقا جاققا اۋعاندا ولار جىلقىلاردى مىنا تاسقورادان قايتا شىعارىپ, ءىڭىر قاراڭعىلىعىمەن الىس جولعا اتتاناتىن بولعان. وسىنداي بارىمتا-سىرىمتادان كەيىن سىرت كوزدەن تاسا بۇل قازانشۇڭقىر قىسىراق قاماعان اتالىپ كەتىپتى. اتالمىش ءسوزدىڭ ءمان-ماعىناسىن ءيىسى قازاق بالاسىنا تاپتىشتەپ ءتۇسىندىرىپ جاتۋ ارتىق شىعار دەپ ويلايمىز. قىسقاشا ايتقاندا, قىسىراق ۇيىرگە قوسىلماعاندىقتان قۇلىنداماي قالعان بايتال نە جاس بيە عوي.
ءوزىمىز ءسوز ەتىپ وتىرعان بۇل قازانشۇڭقىردىڭ بۇرىنعى زامانداعى جاعدايى وسىلاي بولسا, كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە ول قىرداعى مالشىلاردى تابيعاتتىڭ ادام كۇتپەگەن قيىندىقتارىنان امان الىپ قالاتىن مەكەن رەتىندە ەل ەسىندە قالىپ قويىپتى. سونىڭ ءبىر مىسالى 60-شى جىلدارعى قارا كۇزدە مۇندا قاتتى داۋىل تۇرىپ, توڭىرەكتەگى كەڭشارلاردىڭ بىرىنەن وتارلى قوي شوپانىمەن بىرگە ۇشتى-كۇيلى جوعالادى. 4-5 كۇننەن كەيىن ەل بۇكىل اۋىلدى دۇرلىكتىرگەن وقيعانىڭ «كەيىپكەرلەرىن» قىستاۋعا قاراي قايتىپ كەلە جاتقان جەرىنەن تابادى. سويتسە, شوپان قاتتى جەلدەن ىققان مالىن قىسىراق قاماعان قازانشۇڭقىرىنا اكەلىپ, جان ساقتاپتى. سودان 2-3 تاۋلىكتەن سوڭ اۋا رايى وزگەرىپ, كۇن جىلىنادى. سول مەزەتتە ول قويلارىن تاسقورادان امان-ەسەن شىعارىپ, اۋىلعا بەت العان ەكەن.
جانبولات اۋپباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى,
ەرەيمەنتاۋ اۋدانى
