بۇل يگىلىكتى ىسكە ەلىمىز ىرگەسىن بەكىتىپ, ەڭسەسىن تىكتەگەن سوڭ اشىلعان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت تە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. جوعارى ءبىلىم بەرۋدى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ, ونى ۇلتتىق برەندكە اينالدىرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان ءبىلىم ورداسىن – بۇل كۇندەرى وتانىمىزداعى جوعارى دارەجەلى ءبىلىم مەكەمەسى دەۋگە تولىق بولادى. اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىنان ءوز وتانىمىز عانا ەمەس, وزگە جۇرتتار دا حاباردار. مۇنداي زاماناۋي ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم بەرىلىپ قانا قويمايدى, زەرتتەۋ جۇمىستارى دا قاتار جۇرگىزىلىپ, تەوريا مەن تاجىريبە ۇشتاستىرىلىپ, ۇشقىر ۋاقىتتىڭ تالابى ءتاستۇيىن ورىندالۋى باستى ماقساتقا اينالعان. ەلدىڭ وركەن جايىپ, قۋات قارىمىن نىعايتۋدا, حالقىمىزدىڭ تۇرمىس قارەكەتىن وڭالتۋدا ەسكى سۇرلەۋدە قالىپ قويماي, جاڭاشىلدىقپەن, ناقتىلاي تۇسسەك, يندۋستريالىق يننوۆاتسيالىق تاسىلمەن جۇمىس ىستەۋ دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا باستايتىنى تۇسىنىكتى. مۇنىڭ ءبارىن وزگەلەردەن ۇيرەنە وتىرىپ, ءوز توپىراعىمىزدا ءبۇر جارعىزىپ, ونى ءبىلىم مەن تاربيە ىسىندە جۇيەلى تۇردە ويلاستىرساق, ۇتىلمايتىنىمىز بەلگىلى.
تاۋەلسىز ەلدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن جوعارى وقۋ ورنىن ءوز مەملەكەتىمىزدەن دە اشۋ جونىندەگى باستامانى پرەزيدەنت 2006 جىلى كوتەرىپ: ء«بىزدىڭ ەلوردادا بىرەگەي اكادەميالىق ورتانى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەت قۇرۋ قاجەت», دەگەن بولاتىن. سودان كەيىن ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلىسى باستالىپ, قىسقا مەرزىمدە الىپ كەشەن بوي كوتەردى. ءسويتىپ, 2010 جىلى ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اشىلۋ ءراسىمى جوعارى دارەجەدە ءوتتى. سول سالتاناتتا استانامىزدا دۇنيەجۇزىندە تەڭدەسى جوق, قازاقستانداعى تۇڭعىش حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت اشىلعانىن ايتىپ, «ەندى قازاقستان جاستارىن «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق جانە مەديتسينالىق ماماندىقتارعا وقىتۋ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ موينىندا بولماق. سەبەبى, جاڭا وقۋ ورنىندا الەمنىڭ ۇزدىك پروفەسسورلارى ساباق وتكىزەتىن بولادى. بۇل ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەندەر بىزدە دە, شەتەلدە دە قولدانىلاتىن ديپلوم الىپ شىعادى. بۇل – جاقسى جاڭالىق, جاستار وسىعان ۇمتىلۋلارى ءتيىس. مەن ۋنيۆەرسيتەتتى مەنىڭ اتىممەن اتاۋعا كەلىسىم بەردىم. سوندىقتان, مەنى ۇياتقا قالدىرماڭدار!», دەگەن ەدى.
العاشقى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتە بالامالى ەنەرگەتيكالىق زەرتتەۋلەر, ءبىلىم بەرۋ ساياساتى, ءوڭىر تۋرالى عىلىمدار ورتالىعى اشىلعانىن ايتا كەتەيىك. كەيىن نارىق زامانىنا قاجەت ماماندىقتار اشىلىپ, وعان تالپىنعان جاستار جۇزدەپ ەمەس, مىڭداپ سانالدى. بۇرىن «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا باكالاۆر دايىنداۋ الىس-جاقىن شەتەلدەردە ىسكە اسىرىلىپ كەلسە, ەندى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە ازىرلەۋگە قول جەتىپ وتىر. بۇل قىرۋار قارجىنىڭ ۇنەمدەلۋىنە مۇمكىندىك بەردى. ءار جىل سايىن تالاپكەرلەرگە 500-700 ارالىعىندا مەملەكەتتىك گرانتتار ءبولىنىپ, تالانتتى جاستاردىڭ تەگىن وقۋىنا جول اشىلعانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە ءتيىستىمىز.
بولاشاق ماماندار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 8 مەكتەبىندە وقىتىلادى. جوعارى بيزنەس مەكتەبى – بيزنەس باسقارۋ ماگيسترىن; جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەكتەبى – ءبىلىم بەرۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترىن; ءبىلىم بەرۋ عىلىمدارىنىڭ فيلوسوفيا دوكتورىن (PhD); جوعارى مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبى – مەملەكەتتىك ساياسات ماگيسترىن; گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتىك عىلىمدار مەكتەبى – انتروپولوگيا, تاريح, الەم تىلدەرى, ادەبيەت جانە مادەنيەت, ساياساتتانۋ جانە حالىقارالىق قاتىناستار, الەۋمەتتانۋ, ەكونوميكا, عىلىم جانە تەحنولوگيا مەكتەبى – بيولوگيا عىلىمدارى, ينفورماتيكا, ماتەماتيكا, روبوتتەحنيكا جانە مەحاترونيكا, فيزيكا, حيميا; ينجەنەريا مەكتەبى – مەحانيكالىق ينجەنەريا, حيميالىق ينجەنەريا, ازاماتتىق قۇرىلىس, ەلەكترونيكالىق جانە ەلەكتروندىق ينجەنەريا ماماندىقتارىن دايىندايدى. قازىر وسى ماماندىقتار بويىنشا دايىندالعان جاس ماماندار ازات ەلىمىزدىڭ وركەنيەت جولىنا ۇمتىلىسىنا ءبىلىم بىلىكتەرىمەن ءوز ۇلەستەرىن قوسا باستاعانىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى.
وسى ارادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتى جاساۋ – بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ كوبىنىڭ, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا عالامدىق جۇيە قۇرۋشى ىقپال جاسايتىن ماڭىزدى ۇلتتىق جوبا. استانانىڭ جاڭا ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي تاجىريبەنى, ەڭ مىقتى حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ مودەلىن, قازاقستاندىق ۇقساستىقتى ۇشتاستىراتىن ۇلتتىق برەند رەتىندە جاسالۋى كەرەك. ارىپتەستەر عىلىمي باعدارلامانى, ءبىزدىڭ وقىتۋشىلاردىڭ ساپاسىن باقىلاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا كومەك كورسەتۋى ءتيىس. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماماندىقتارىن ەكونوميكانىڭ باسىمدىعىنا قاراي انىقتاۋ كەرەك. قازاقستاندا دامىپ جاتقان سالالار ءۇشىن مىقتى ينجەنەرلىك كادرلارىن دايىنداۋى ءتيىس. بىرقاتار ماماندىقتار جاڭا باعىتتاردىڭ عىلىمي كادرلارىن دايىنداۋعا باعىتتالۋى ءتيىس, ول گەنەتيكا, بيوحيميا, بيوفيزيكا. بۇل ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءار ستۋدەنتىنە بولاشاق مانسابىن ناقتى كوز الدىنا ەلەستەتۋى قاجەت», دەگەن بايلامى ويعا ورالادى. وسى سوزدەردىڭ استارىنا ۇڭىلەر بولساق, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قادامىن اشا كەلىپ, الداعى ۋاقىتتا وزگەنىڭ جەتەگىندە كەتە بەرمەي, ولاردان ۇيرەنە وتىرىپ, ءوز باعىتىمىزدى انىقتاۋ ابىرويىن مەڭزەپ وتىر. بۇل وسى كۇندەرى بىرتە-بىرتە شەشىمىن تاۋىپ, زامانعا ساي مامان دايىنداۋ ىسكە اسىرىلۋ ۇستىندە.
از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەل جاستارىنىڭ اڭسارىنا, اتا-انالاردىڭ ماقساتىن ۇشتاۋعا نەگىز قالاعان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت بالاپانداي باۋلىپ, قىران قانات ەتىپ شىعارعان تۇلەكتەرىن ءۇش جىلدان بەرى ۇزدىكسىز ۇشىرىپ كەلەدى. وقۋ ورنىن بىتىرگەن ازاماتتارعا ديپلوم تاپسىرۋ راسىمىنە قاتىسۋدى ەلباسى داستۇرگە اينالدىرىپ, ءوزىنىڭ ارتقان سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسىرمەگەن جاستارعا اعىنان جارىلىپ ءسات-ساپار تىلەپ كەلە جاتقانى دا بەلگىلى. بيىلعى سالتاناتتا مەملەكەت باسشىسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جەتى جىلداعى جەتىستىگىنە كوڭىلى تولاتىنىن اتاپ ايتىپ, ءبىلىم ستراتەگياسىن جەتىلدىرە بەرۋدى تاپسىردى.
ون جىلعا جەتپەگەن ۋاقىت ىشىندە, ياعني, 2015 جىلى – 446 تۇلەك بىتىرسە, 2016 جىلى – 622 جوعارى دارەجەلى ماماندىق يەلەرىنىڭ 444 – باكالاۆر, 178 – ماگيستر, ال 2017 جىلى ديپلوم العانداردىڭ 437 – باكالاۆر, 229 – ماگيستر, 9 دوكتور (PhD) ەكەن.
بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا بەس جىل وقىپ يگەرگەن ماماندىقتىڭ قىزىعىن بەس جىل ەمىن-ەركىن كورۋ قيىنعا سوعىپ بارادى. ۇزدىكسىز ءبىلىم الۋ يدەياسى وسىدان تۋىنداۋدا. سوندىقتان دا, كۇن سايىن بولماسا دا ەرتەڭىڭ ءۇشىن اي سايىن ماماندىعىڭدى جەتىلدىرىپ وتىرماساڭ ءومىر كوشىنە ىلەسۋىڭ ەكىتالاي. بۇل ماسەلەنى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت جان-جاقتى ويلاستىرعان. ونىڭ ءبىر دالەلى, ءداۋىر تالابىنا قاراي, ياعني, تەحنيكا مەن تەحنولوگيانىڭ بۇگىنىن عانا ەمەس, كەلەشەگىنە قاجەت ماماندىق دايىنداۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇل ىستە ءبىلىم ورداسى الەمدەگى 518 حالىقارالىق ۇيىممەن تەرەڭ بايلانىس ورناتقان. عىلىمنىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى بويىنشا ءبىلىمدار 458 وقىتۋشى مەن زەرتتەۋشىنى تارتىپ, مەكەمەدەگى جەتىستىكتەردى حالىقارالىق باسىلىمداردا جاريالاپ وتىرۋدى ىسكە اسىرىپ كەلەدى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت − قازاق ەلىنىڭ وتباسىندا ءبىلىم الىپ, تاربيە ۇيرەنگەن تالانتتارعا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جوعارى ءبىلىم بەرۋدى, قايتالاپ ايتساق, تەگىن اتقارۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرعان بىردەن-ءبىر ءبىلىم ورداسى. ستۋدەنتتەرگە بارلىق جاعداي جاسالعان. ولاردىڭ وقۋ ۇلگىسى دە كوپ جاعدايدا بۇرىنعى سارىنعا كەلە بەرمەيدى, جاڭاشا قالىپتاسقان. ءبىلىم عىلىممەن ۇشتاس جۇرگىزىلىپ – ەكەۋىنىڭ دە ساپاسى جوعارى بولۋى قاتتى قاداعالانادى. سودان دا بولۋ كەرەك, ۋنيۆەرسيتەتتەگى وقۋدى حالىقارالىق ۇيىمدار مويىنداپ, ساراپشىلار وركەنيەتتى ەلدەردەگى بەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىنا قوسقانىنان حاباردارمىز. وسى جەتىستىك اتالمىش وقۋ ورداسىنىڭ ۇلتتىق برەندكە قاراي بەت العانىن كورسەتەدى. ال ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەندەردىڭ تاڭداعان ماماندىعىنا ساي جۇمىسقا ورنالاساتىنىن كورىپ وتىرمىز. ءتىپتى, تۇلەكتەرگە سۇرانىستىڭ جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانى انىق بايقالادى.
قازىر ۋنيۆەرسيتەتتە تياناقتى باعدارلامالار بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋ جاقسى جولعا قويىلعان. مىسالى, بيىل قارجى, قولدانبالى ماتەماتيكا, مولەكۋليارلى مەديتسينا, تاۋ-كەن ءىسى بويىنشا ماگيستر دايىنداۋ جۇزەگە اسىرىلماق. ول بويىنشا تالاپكەرلەر IELTS جانە TOEFL, GRE ءتاسىلى بويىنشا سىناق تاپسىرۋ كەرەك.
سونىمەن, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتەگى جەتىستىكتەر ۋاقىت وتە ەلىمىزدىڭ وزگە جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا جۇزەگە اسادى. سونىڭ ءىزاشارى ماقالاعا ارقاۋ بولىپ وتىرعان ءبىلىم ورداسى ەكەنى ءمالىم. بيىلعى مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ اراسىندا دا بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋعا تالاپتانۋشىلاردىڭ از ەمەس ەكەنى راس. ەندىگى جەردە ولار پاندەر بويىنشا العان بىلىمىمەن بىرگە, اعىلشىن تىلىنە جەتىك بولىپ جاتسا, ءۇمىتى اقتالماي قويمايدى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
