− ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمداعى سەسسيالار تاقىرىبىنىڭ ءبىرى: «سيريا داعدارىسى: سوعىس ءورتى سونە مە؟». 60-تان استام ەلدەن كەلەتىن ساياساتكەرلەر مەن جۋرناليستەردىڭ, ەكونوميستەردىڭ پىكىرى استانا پروتسەسىنە قانداي ۇلەس قوسا الادى؟
− سيرياداعى قاقتىعىس تەك تاياۋ شىعىستى عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيە ءجۇزىن تولعاندىرىپ وتىر. بۇرىنعى قاقتىعىستارعا قاراعاندا, بۇل جەردە حالىقارالىق تەرروريزم بەلەڭ الىپ بارادى. تەك ازامات سوعىسىنىڭ بولۋى ەمەس, سول جەردەگى قاقتىعىسقا كوپتەگەن ەلدەر ازاماتتارىنىڭ قاتىسۋى جاعدايدى ودان بەتەر ۋشىقتىرىپ جىبەردى. كەيبىر ىقپالدى كۇشتەردىڭ ءوز مۇددەسىن قورعاۋى سالدارىنان سوعىستان سوقتاسى شىعىپ, بوسقىندار ەلىنە اينالدى. سيرياداعى قاقتىعىستى بەيبىت جولمەن شەشۋ ماسەلەسىنە ەلباسىنىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتى نەگىزىندە قازاقستان بىتىمگەر رەتىندە بارىن سالىپ جاتىر. ونىڭ ايقىن كورىنىسى − استانا پروتسەسى. وسىعان دەيىن بىرنەشە كەلىسسوز ءوتتى. وندا قول جەتكىزگەن باستى ناتيجە − سيرياداعى قاۋىپسىز اۋماقتاردا وق اتىلماۋى. جەنەۆا, لوزاننا قالالارىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بولىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعالاردى بەيبىت جولمەن شەشۋ وتىرىستارى وتەتىن, ەندى ول قۇرمەتتى ميسسيا استاناعا بۇيىردى. مۇنى ەلىمىزدىڭ جەتكەن جەتىستىگى دەپ ايتۋعا بولادى.
بۇل مەديا-فورۋمعا وزگە ەلدەردىڭ ساياساتكەرلەرى مەن جۋرناليستەرى, سيريا وكىلدەرى دە قاتىسادى. «سيريانىڭ كوز جاسى» ءفيلمىن تۇسىرگەن شاحيدا تولەگەنوۆا دەگەن ارىپتەسىمىز بار. ول دا سيرياداعى بولىپ جاتقان قاقتىعىستىڭ زاردابىن ءوز شىعارماسىندا كورسەتۋى ءتيىس. قازىرگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قاتتى دامىدى دەسەك تە, سيرياداعى قاقتىعىستى رەسەي, يا باتىستىق باق-تىڭ كوزقاراسىمەن قارايتىنىمىز راس. ال بۇل مەديا-فورۋمدا تىكەلەي ءوزىمىز ساراپشىلاردىڭ اۋزىنان تىڭداپ, ءوز كوزقاراسىمىزدى قالىپتاستىرا الامىز.
− اقش-تاعى «جۋرناليستەردى قورعاۋ كوميتەتىنىڭ» مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, 2015 جىلى 69 جۋرناليست ءوزىنىڭ كاسىبي قىزمەتىنە بايلانىستى قازا تاۋىپتى. سيرياداعى قاندى قىرعىننىڭ ورتاسىنا بارىپ, حالىققا شىنايى اقپارات جەتكىزەمىن دەگەن 13 جۋرناليست وپات بولعان. بۇل فورۋمدا جۋرناليستەردىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى ء سوز بولا ما؟
− ارينە, بۇل فورۋم اشىق دەبات تۇرىندە وتەدى. قاتىساتىن سپيكەرلەردىڭ ءبارى كاسىبي, بەدەلدى ماماندار. سوندىقتان بۇل تاقىرىپتى اتتاپ وتۋلەرى دە ەش مۇمكىن ەمەس. بۇل تاقىرىپتى فورۋمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى بولادى دەپ ويلايمىن.
− سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە ءوتىپ جاتقان ەكسپو كورمەسى دە مەديا-فورۋمنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارىنىڭ بىرىنە اينالاتىن بولار؟
− بۇل جەردە ايتا كەتۋ كەرەك, ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم جىلدا كوكتەمدە وتەتىن. بيىل ەكسپو حالىقارالىق كورمەسى اياسىندا ءوتىپ جاتىر. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى: جاسىل ەكونوميكانىڭ قۋاتى» اتتى ارنايى سەسسيا ۇيىمداستىرىلادى. قازىر جاڭعىرتپالى قۋات كوزدەرىنە سۇرانىس تۋىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, تەحنولوگيا مەن تەحنيكانىڭ دامۋى كوپتەگەن جاڭالىقتار الىپ كەلۋدە. اۋادان سۋ جاساۋ دەگەن جاڭالىق تا بار. ءوز ەلىمىزدە جاڭعىرتپالى قۋات كوزدەرىن دامىتساق, ءداستۇرلى شيكىزات كوزدەرىنە تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلار ەدىك. بۇل ماسەلە بويىنشا سپيكەرلەر مىندەتتى تۇردە ءوز ويلارىن ايتادى. دەباتتارعا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ۇندىستاندىق راندجەر پاچاۋري قاتىسادى. ءۇندىستان ەكونوميكاسى جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزۋ جاعىنان العا شىعىپ كەلەدى.
– بيىل بۇل فورۋم 14-رەت ءوتىپ جاتىر. بۇل ءبىزدىڭ مەديا-الەمگە قانداي پايدا بەرەدى؟
– جاھاندانۋ پروتسەسى شالعايداعى ارال تۇرعىندارىن دا جۇتىپ جاتىر. قازىر ءبارىمىز عىلىم مەن تەحنيكانىڭ قىزىعىن كورىپ وتىرمىز. وسى تۇرعىدان الار بولساق, عالامدىق مەديا قازىر شەكارا تانىمايدى. سوندىقتان الەمدىك وقيعالاردان وتاندىق جۋرناليستيكا شەت قالا المادى. ويتكەنى, ەلىمىز الەمنىڭ ءبىر قۇرامداس بولىگى. وسى سەبەپتى الەمدىك وقيعالاردىڭ بارىنە ءبىزدىڭ قاتىسىمىز بار.
− ىستەرىڭىزگە ساتتىلىك تىلەيمىز اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
