ەقىۇ مەن ەۋرووداق ارىپتەستىكتى نىعايتپاق

سەيسەنبى كۇنى ۆەنادا ەۋروپا­داعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاس­تىق جونىندەگى ۇيىمنىڭ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ ارنايى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. ەقىۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ وكىلدەرى الدىندا ەۋروپا وداعىنا 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دىعىندا توراعالىق ەتەتىن يسپانيا كورولدىگىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ميگەل انحەل مورا­تينوس ءسوز سويلەدى. ادەتتە بەيسەنبى سايىن بولاتىن ءماجىلىس وسى جولى جوعارى مەيمان قۇرمەتىنە كەزەكتەن تىس شاقىرىل­دى. سوڭعى جىلدارى قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا ەۋروپا وداعىنا توراعالىق ەتەتىن ءاربىر ەل ءوز قىز­مەتىن ەقىۇ-عا كەلىپ, باسىمدىق­تارىن جاريالاۋدان باستايدى. ونىڭ سەبەبى ەۋرووداق پەن ەقىۇ-نىڭ تىعىز بايلانىستا جانە كوپ­تەگەن بىرلەسكەن جوبالاردىڭ بولۋىن­دا جاتىر. ەۋرووداق – ەقىۇ-نىڭ اسا ءىرى ارىپتەسى. ەقىۇ-عا قاتىسۋشى 56 مەملەكەتتىڭ 27-ءسى ەۋرووداق مۇشەلەرى بولىپ تابىلا­دى. ەقىۇ-نىڭ جيىنتىق بيۋدجە­تىنىڭ 70 پايىزى جانە ەرىكتى جار­نالاردىڭ 55 پايىزى ەۋرووداق مۇشەلەرى ەسەبىنەن قالىپتاسادى. ياعني, ۇيىمداعى سالماعى مەن ءرولى وراسان. ال مينيستر موراتينوسقا كەلە­تىن بولساق, ۆەنانىڭ حوفبۋرگ سارايى وعان بەيتانىس مەكەن ەمەس. وسىدان ءدال ءۇش جىل بۇرىن يسپا­نيانىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى باستالعان كەزدە موراتينوس مىرزا ەقىۇ شتاب-پاتەرىندە ءوز ەلىنىڭ ۇيىمداعى باسىمدىقتارىن جاريا­لاعان بولاتىن. سول 2007 جىلدىڭ قاراشاسىندا يسپان توراعالىعىمەن وتكەن ەقىۇ سىرتقى ىستەر مينيس­­ترلەرىنىڭ مادريدتەگى كەڭەسىندە قازاقستاننىڭ ۇيىمعا توراعالىعى بويىنشا تاريحي شەشىم قابىل­دانعان ەدى. ال بۇگىنگى يسپانيانىڭ ەۋرو­وداققا توراعالىعى وداقتاعى جاڭا­رۋ كەزەڭىنە تۇسپا-تۇس كەلدى. ەۋرو­وداقتىڭ شەشىم قابىلداۋ تەتىكتە­رىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان, ءارى وداقتىڭ تۇراقتى پرەزيدەنتى مەن سىرتقى ساياسات باسشىسىن تاعايىن­داۋدى كوزدەيتىن ليسسابون كەلىسىمى جۋىردا عانا كۇشىنە ەندى. وسى جاڭالىقتاردى ىسكە قوسۋ يسپان توراعالىعىنىڭ مىندەتىنە كىرەتىن بولادى. سوندىقتان دا بولار يس­پان­دىقتار ءوز توراعالىعىنا “ەۋ­روپانى جاڭارتۋ” ۇرانىن تاڭداپ الدى. تۇراقتى كەڭەس ماجىلىسىندە سويلەگەن م.موراتينوس قازاقستان­دى ەقىۇ توراعالىعىمەن قۇتتىق­تادى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل وقيعا قازاقستان مەن ۇيىم الدىندا وراسان تاريحي مۇمكىندىك اشادى, سونىمەن قاتار, ەۋرووداق پەن ور­تالىق ازيانى ودان ءارى جاقىن­داستىرۋعا وراسان سەرپىن بەرەدى. تۇراقتى كەڭەس وتىرىسىندا م.موراتينوس كورفۋ ۇدەرىسى ايا­سىن­داعى ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ۇنقاتىسۋ تۋرالى ايرىق­شا توقتالدى.  كورفۋ ۇدەرىسىنىڭ ەقىۇ-دا ورنىققانى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىكتىڭ  جاھاندىق ءارى ءبو­لىن­بەي­تىن سيپاتقا يە بولعانىنىڭ بەل­گىسى بولىپ تابىلادى, دەدى مينيستر. ەۋرووداق قازاقستاننىڭ ەقىۇ ءسامميتىن شاقىرۋ تۋرالى باستاما­سىن قولدايدى, سونىمەن قاتار جو­عا­رى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدى مازمۇندى ەتۋ قاجەت دەگەن ۇستانىمدا. ءوز تاراپىنان م.موراتينوس سامميت وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ەقىۇ-عا اسا قاجەتتى ساياسي سەرپىن بەرۋ تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى بولادى, دەپ سانايدى. قىرعي-قاباق سوعىس اياقتالعاننان كەيىن جاھاندىق شيەلەنىس ايتارلىقتاي ازايدى, دەگەنمەن, جەكە ايماقتاردا جانجالداردى بولدىرماۋ بويىنشا بىرلەسىپ جۇمىس جاساۋ قاجەت. سونىمەن قاتار, كۇن تارتىبىندە “سوزىلىپ كەتكەن جانجالداردى” رەتتەۋ, لاڭكەستىكپەن كۇرەس, اۋعانستاندى تۇراقتاندىرۋ جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر بار. مينيستر ەقىۇ ەلدەرىن سەنىم شارالارىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ەۋروپاداعى ادەتتەگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت جانە 1999 جىلعى ۆەنا قۇجاتىن جانداندىرۋعا شا­قىردى. سونىمەن بىرگە قاۋىپسىزدىكتى ادام قۇقىعى, زاڭ ۇستەمدىگى, حالىق­تىڭ ءال-اۋقاتى, ەكونوميكا جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەردەن اجىرا­تىپ قاراستىرۋعا بولمايتىنىنا باسا نازار اۋدارتتى. ەۋرووداق باسشىسىنىڭ ايتقان­دارى وتكەن اپتادا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىنە ارناعان ۇندەۋىمەن تىكەلەي تۇيىسەدى. اسىرەسە, قازاقستان توراعالىعىنىڭ ۇستانىمىنا نەگىز بولعان ءتورت “ت” – “تراست” (سەنىم), “تراديشن” ء(داس­تۇر), “ترانسپارەنسي” (اشىقتىق) جانە “تولەرانس” (توزىمدىلىك) قازىرگى حالىقارالىق قاتىناستار ءۇشىن اسا قاجەتى تۇعىرلار بولىپ تابىلادى. حالىقارالىق ۇيىمدار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن جاھاندىق جاڭا قاتەرلەرگە سايكەستەندىرىپ, ارتتىرۋ ماسەلەسى بارشا الەم قاۋىمى ءۇشىن وزەكتى ەكەنى انىق. ماجىلىسكە توراعالىق ەتكەن ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-داعى تۇراقتى وكىلى قايرات ءابدىراحمانوۆ تۇراقتى كەڭەس اتىنان مينيسترگە جاساعان مازمۇندى بايانداماسى ءۇشىن شى­نايى العىسىن ءبىلدىردى. وتكەن اپتا­دا ءوزىنىڭ باعدارلامالىق ءمالىم­دەمەسىندە ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىندا­عى توراعاسى, قازاقستاننىڭ مەملە­كەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ ء“بىز ەقىۇ-نىڭ باسقا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن جانە ينستيتۋتتارمەن ىقپالداستىعىن نىعايتامىز, ولاردىڭ وكىلدەرىن پىكىر الماسۋ­لارعا ءجيى شاقىرىپ وتىراتىن بولامىز”, دەپ ايتقان بولاتىن. موراتينوس قازاقستان توراعا­لىعىنداعى ەقىۇ-دا بايانداما جاساعان العاشقى مەيمان ەكەنىنە ەلشى قۋانىشپەن نازار اۋداردى. ال ەقىۇ-نىڭ ەۋرووداقپەن تىعىز بايلانىس كەستەسى كەلەسى اپ­تادا, 26 قاڭتاردا بريۋسسەل قالا­سىندا جالعاسپاق. وندا مەملەكەت­تىك حاتشى – سىرتقى ىستەر مي­نيسترى قانات ساۋداباەۆ مينيستر­لەر دەڭگەيىندەگى ەقىۇ ۇشتىگى مەن ەۋرووداق بىرلەسكەن وتىرىسىنا قاتىسادى. كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ۇيىم وكىلدەرى ءوز قىزمەتتەرىنىڭ ۇيلەستىرۋ جولدارىن تالقىلايدى. تالقىلانۋى جوسپارلانعان تاقى­رىپتار اراسىندا ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ونىڭ ىشىندە اۋعانستاندى تۇراقتاندىرۋ, “سوزىلىپ كەتكەن جانجالداردىڭ” بەيبىت شەشىمىن تابۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ, ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك ساۋلەتىنىڭ بولاشاعىن انىقتايتىن كورفۋ ۇدەرىسىن ىلگەرىلەتۋ جانە باسقا دا ورتاق قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن ماسەلەلەر بار. تالعات جۇماعۇلوۆ, “ەگەمەن قازاقستان” – ۆەنادان.