تاعىلىم الۋ, بىلىمگە ۇمتىلۋ – كىتاپتا. ال الەۋمەتتىك جەلىلەر, عالامتور, قالتا تەلەفون, سمارتفون قاپتاعان بۇگىنگى كەزدە بالا كىتاپ وقي ما؟ وقيدى, بولماسا وقىمايدى دەپ تۇجىرىم جاساۋ – شىندىققا قيانات. كىتاپ وقيتىن بالالار بار. ولار باستاۋىش سىنىپتان-اق ەرتەگى, اڭگىمە جيناقتارىن وقۋعا داعدىلانعان وقۋشىلار. وكىنىشكە قاراي, قارشادايىنان كىتاپتى سەرىك ەتكەن, ودان سۋسىنداعان بالالار از.
بالانىڭ كىتاپقا ۇيىرسەكتىگى وتباسىنان, اتا-انا تاربيەسىنەن باستاۋ الۋى ءتيىس. قاجەت بولسا, بالانى كىتاپ وقۋعا ماجبۇرلەۋ كەرەك. وزدەرى جاس اكە-شەشە تۇنگى ۇيقى الدىندا بالاسىنا ەرتەگى وقي ما؟!. كوكىرەگى وياۋ, كوزى قاراقتى اتا-اجەسى عانا وقىر.
جاستايىنان وقىپ داعدىلانعان بالادان ەرتەڭگى كۇنى ينتەللەكتۋال جاقسى مامان شىعارى اقيقات. دەرەك كوزدەرىنە سۇيەنسەك, باستاۋىش سىنىپتان كىتاپ وقىپ ۇيرەنگەن بالا ەرجەتكەندە ۇلكەندى سىيلايتىن, مادەنيەتتى, وتانشىل, پاتريوت ازامات بولاتىن كورىنەدى. ولار جانە شىلىم, ەسىرتكى, اراق-شاراپ سياقتى دەرتكە, جامان ادەتتەرگە جۋىمايدى ەكەن.
كىتاپ دۇكەندەرىنەن كورشى رەسەي ەلىنىڭ ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ قالالارىنان شىققان, ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋلارمەن كەرەمەت بەزەندىرىلگەن بالالارعا ارنالعان كىتاپتاردى كورىپ, ۇلكەندەردىڭ ءوزى قىزىعادى. بىزدە دە جاقسى كىتاپتار جوق ەمەس. بىراق, وكىنىشكە قاراي, وتە از. ال مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ باعدارلاماسى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن شىعاتىن كىتاپتاردىڭ تيراجى نەبارى 2 مىڭ دانا بولۋى سەبەپتى, تەك استانا, الماتى قالالارى مەن وبلىستارداعى كىتاپحانالارعا عانا تەگىن تاراتىلادى. ياعني, ساتىلىمعا, كىتاپ دۇكەندەرىنە تۇسپەيدى.
رەسپۋبليكالىق گازەت-جۋرنالدار مەن راديو-تەلەديداردان كەيىنگى ۋاقىتتا: «بالالار ادەبيەتى قۇلدىراپ بارادى, شىعىپ جاتقان كىتاپتارداعى ولەڭ, مىسال-اڭگىمەلەردىڭ دەنى «ەدەندى جۋ», «ساباقتى جاقسى وقى», ء«تارتىپتى بول», «كوك ءشوپتى جۇلما», «جالقاۋ بولما» سىندى قۇرعاق ۇگىت-ناسيحات تۇرىنەن اسپاي جاتىر دەپ جازادى. بۇل سوزگە مەن دە قوسىلام. ايتتى-ايتپادى, ءبىز – بالالار تاقىرىبىنا قالام تارتىپ جۇرگەن قالامگەرلەر بالا جانىن مولدىرلىككە, ادامگەرشىلىككە, ىزگىلىككە, وتانشىلدىققا, ۇلتجاندىلىققا تاربيەلەيتىن جاقسى شىعارمالار جازا الماي ءجۇرمىز. جاقسى كىتاپ قاشاندا وقىلادى جانە سۇرانىسقا يە بولادى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىن.
بالالار ادەبيەتى – كۇردەلى شىعارماشىلىق الەمى. ۇلكەندەرگە ارناپ جازۋ ءبىر باسقا, ال مۇندا ءسىز دۇنيەگە ەڭ الدىمەن بالانىڭ كوزقاراسىمەن قاراۋىڭىز كەرەك. بالا بولىپ ويلاپ, بالا تىلىندە سويلەۋىڭىز كەرەك! سول ءۇشىن دە بالالارعا ارناپ جازاتىن قالامگەرلەر ساۋساقپەن سانارلىق.
ءاسىلى, بالالار جازۋشىسى بولىپ قالىپتاسپايدى, بالالار جازۋشىسى بولىپ تۋادى. وعان مەملەكەت تاراپىنان قامقورلىق كەرەك. ويتكەنى, قازاقتىڭ كوركەم ادەبيەتى – قازاقتىڭ رۋحى, جانى, قانى!.. ءتىل ۇيرەنۋدىڭ ۇلكەن مەكتەبى!.. ادەبيەت – ادامتانۋدى عانا ەمەس, ادام بولىپ قالۋدى ۇيرەتەتىن ۇلى ونەر. دوستوەۆسكي ءبىر سوزىندە: «مەن ادام بولىپ قالعىم كەلگەندىكتەن, ءومىرىمدى ادەبيەتكە ارنادىم», دەگەن ەكەن...
ايتكەنمەن, اۋىزدى قۇر شوپپەن سۇرتە بەرۋگە بولماس. كەيىنگى جىلدارى «ارۋنا», «فوليانت», «الماتى كىتاپ», «شيكۋلي ي ك», «بالاۋسا», «بالالار ادەبيەتى» باسپالارىنان بالا تالعامىنا جاۋاپ بەرەتىن ادەمى كىتاپتار از بولسا دا شىعىپ جاتىر. 2015 جىلدان باستاپ «اتامۇرا» باسپاسى م.الىمباەۆ, ت.ايبەرگەنوۆ, و.اسقار, ە.ەلۋباەۆ, س.قالي ۇلى, ب.جاقىپ, ت.ب. تانىمال بالالار قالامگەرلەرىنىڭ كىتاپتارىن شىعاردى. بۇل ءۇردىس جالعاسىن تابادى دەپ ويلايمىز.
ءبىر كوڭىلگە قونىمسىز جاعداي, بىزدە بالالارعا ارنالعان كىتاپتار جاس ەرەكشەلىگىن ساقتامايدى. بۇرىن بالالارعا قاتىستى كوركەم ادەبيەتتى ارنايى اشىلعان «جالىن», كەيىنىرەك «بالاۋسا» باسپاسى شىعارىپ تۇردى. ول كەزدە بۇل باسپالاردا قاستەك بايانباي, ەرمەك وتەتىلەۋوۆ, قارجاۋباي ومار ۇلى, بايبوتا سەرىكباەۆ سياقتى مامان رەداكتورلار قىزمەت ىستەيتىن. ولار شىعارمالاردىڭ قىر-سىرىن جاقسى بىلەتىن. وزدەرى ولەڭ, اڭگىمە, ەرتەگى, حيكايات جازىپ, ەلگە تانىمال اقىن-جازۋشىلار بولعاندىقتان, وقىرمانعا, اسىرەسە, بالالارعا باسپادان شيكىلى-پىسىلى ونىمدەردى جىبەرمەۋگە كۇش سالاتىن. كەز كەلگەن قالامگەردىڭ كەز كەلگەن شىعارماسى جاناشىر قولدان وتكەننەن كەيىن كىتاپ بولىپ باسىلاتىن. شىعارماشىلىق كەڭەستەر وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن. بالالارعا ارنالعان كىتاپتار مەن كىتاپشالارعا سۋرەت سالاتىن, ونى بەزەندىرەتىن سۋرەتشىلەردىڭ دە باسپادا شىعارماشىلىق كەڭەسى بولاتىن. وسىنداي جۇدىرىقتاي جۇمىلعان ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى, بيىك تالعام كوبىنەسە ءوز جەمىسىن بەرىپ جاتاتىن.
دۇرىسىندا, بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرى, ويلاۋ-قابىلداۋ قابىلەتتەرى قاتاڭ ەسكەرىلىپ, كىتاپتار جۇيەلى تۇردە, سەريا-سەريا بويىنشا, مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا دەپ, باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا دەپ, ورتا سىنىپ, جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا دەپ شىعارىلۋى كەرەك.
بالالار ادەبيەتىنىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرمەسە بولمايدى. ويتكەنى, ول جاس ەرەكشەلىكتەرىنە وراي سابيلەر ادەبيەتى, بۇلدىرشىندەر ادەبيەتى, ورتا بۋىن-جاسوسپىرىمدەر ادەبيەتى, جەتكىنشەكتەر ادەبيەتى دەپ بولىنەدى. ماسەلەن, ءالى ءتىلى شىقپاعان سابيلەردىڭ ادەبيەتى ولاردى جان-جانۋارمەن, تابيعات كورىنىستەرىمەن تانىستىرۋدان باستالسا, بۇلدىرشىندەر ادەبيەتىندە ولاردىڭ قابىلداۋىنا لايىقتالعان قىزىقتى, شاعىن سيۋجەتتەر كوركەم تۇردە ايتىلادى. ءار جاستاعى بالالاردىڭ قابىلداۋىنا بايلانىستى ولەڭ-اڭگىمەلەردىڭ سوزدەرى قانشا بۋىننان, سويلەمى قانشا سوزدەن قۇرالاتىندىعىنا دەيىن ەسكەرىلۋى ءتيىس. وسىناۋ قاراپايىم قاعيدانى بىلمەيتىن اۆتوردىڭ جازعاندارى جاس وقىرمانعا تۇسىنىكسىز بولادى.
2015 جىلى الماتىداعى «ەكسكليۋزيۆ كا» باسپاسى جاس جەتكىنشەكتەرگە ارنالعان «باسىرە» اتتى ەكى تومدىق كىتاپ شىعاردى. بۇل جيناقتا ءبىراز جاڭساقتىق كەتكەن. وسى جولدار اۆتورىنىڭ «تاكاپپار ءپىل» اتتى ەرتەگىسىن, سەيىتقۇل وسپانوۆتىڭ, گۇلزات شويبەكوۆانىڭ التى اڭگىمەسىن مارات قۇلديباي ۇلىنىڭ اتىنا جازعان. باسپا باسشىلارىنا تەلەفون شالىپ, قاتەلىكتەرىن ايتقانشا ەشتەڭە بىلمەگەندەي تىم-تىرىس جاتىپ الدى. قايىرا-قايىرا حابارلاسىپ ايتقان سوڭ عانا «تەحنيكالىق جاعدايعا بايلانىستى قاتەلەسىپپىز» دەگەن ماعىنادا «انا ءتىلى», «قازاق ادەبيەتى» اپتالىعى ارقىلى شاعىن حابار بەرىپ, «جۋىپ-شايدى». وعان دا راقمەت!..
زاڭ بويىنشا, اقىن-جازۋشىلاردىڭ جازباشا تۇردەگى كەلىسىمشارتىنسىز شىعارمالارىن باسۋعا ەش باسپانىڭ قۇقىعى جوق. مۇنداي جيەندىك جاساۋ – ۇرلىق! مۇنى كىتاپتى قۇراستىرعان جاۋاپتى رەداكتور جانە باسپاگەرلەر جاقسى بىلەدى دەپ ەسەپتەيمىن...
شاعىن ماقالادا جالپى ادەبيەت, ونىڭ ىشىندە بالالار ادەبيەتىنە قاتىستى قوردالانعان ماسەلەلەردى جان-جاقتى قامتىپ, تۇگەل تولعاپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىز «وسى كەرەك-اۋ» دەگەن كەيبىر جايتتاردى عانا قاعازعا تۇسىردىك...
دانا حالقىمىز «ۇلكەننىڭ جۇزىنە بەرگەنشە, بالانىڭ بىرىنە بەر» دەيدى. ەندەشە, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – بالالارعا ارنالعان مازمۇندى, ءماندى-ماعىنالى, جاس وقىرماننىڭ رۋحىن كوتەرەتىن ءتىلى شۇرايلى, جاقسى كىتاپتارىمىز كوپ بولسىن, اعايىن!
تولىمبەك ابدىرايىم,
بالالار جازۋشىسى
استانا
