قىلمىستىق ساياساتتى جەتىلدىرۋ مەن ىزگىلەندىرۋدەگى ىزدەنىستەر

قۇقىقتىق ساياسات تۇجى­رىم­داماسىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارى اياسىندا قازاقستاننىڭ قىلمىستىق ساياساتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى جوبالار ودان ءارى جالعاسۋدا. بۇل ورايدا “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندەگى شىنايى بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا قانداي اۋقىمدى جۇ­مىس­تار قولعا الىنۋى قاجەت” دەگەن ساۋالدىڭ دا كوپشىلىك كوڭىلىندە تۇراتىندىعى جاسىرىن ەمەس. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ قىل­مىس­تىق-اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىندەگى ادام قۇقىقتارىنىڭ جاي-كۇيىنە شەتەلدىك ساراپشىلار تاراپىنان كەيبىر كەزدەردە تالاپ دەڭگەيىنەن تومەن, انىعىراق ايتقاندا, ءادىل باعا بەرىلمەۋى قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى مەن زاڭگەرلەر جانە عالىمدار تاراپىنان الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىرعاندىعى جاسىرىن ەمەس. الماتىدا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قىل­مىستىق ساياساتتى ليبەرال­دان­دىرۋ بولاشاعى” اتتى دوڭگەلەك ۇستەلدە, مىنە, وسى جانە وزگە دە ماسەلەلەر كەڭىنەن تالقىلاندى. دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا قاتىسقان كونستي­تۋ­تسيا­لىق كەڭەستىڭ, جوعارعى سوتتىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ادىلەت مينيس­تر­لىگىنىڭ جانە وزگە دە قۇرى­لىم­داردىڭ, ەقىۇ-نىڭ استاناداعى ورتالىعىنىڭ, بۇۇ-نىڭ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. سالا باس­شىلارىنىڭ پىكىرىنشە, قازاق­ستانداعى قىلمىستىق-اتقارۋ ءجۇ­يەسىنىڭ جاعدايى مەن بولاشاعى قىلمىستىق ساياساتپەن, مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتۇرلى بۋىنىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, قىلمىسپەن كۇرەسۋ جانە قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىن بەلگىلەۋدە تۇجىرىمدامالىق باستامالاردى دامىتۋمەن بايلانىستى ەكەندىگى ءسوزسىز. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى نيكولاي بەلورۋكوۆ ءوز سوزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىم­دا­ماسىنداعى ماڭىزدى مىندەتتەرى تۋرالى ايتا كەلىپ, ەلىمىزدەگى قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىنىڭ بۇگىنگى احۋالىنا دا توقتالدى: دەگەنمەن, بۇگىنگى تاڭدا سوت­تال­عانداردىڭ قاتارى وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا كوپتەۋ. الايدا مۇنىڭ ءوزى, – دەدى ول, ۇكىم شىعارعان سوتتاردىڭ بارلىعى بىردەي قاتىگەز دەگەندى اڭعارتپايدى. سوندىقتان دا كەلەشەكتە بۇل پروبلەمالارعا تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى جۇمىستارىن جەتىلدىرۋدى شۇعىل تۇردە قولعا الۋدىڭ پايداسى مول بولماق. سوتتالعانداردىڭ ءوز وتباسىمەن بايلانىسىن, قارىم-قاتىناسىن قالىپقا كەلتىرۋ, تۇزەتۋ مەكەمەلەرىندە ەلەكتروندىق باقىلاۋ جۇيەسىن ورناتۋ جانە بۇل باعىتتاعى وزگە دە ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلۋى بۇگىنگە دەيىن كۇردەلەنگەن كوپ ءتۇيىننىڭ شەشىمىن تاباتىندىعى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. اتاپ ايتارلىعى, مۇندا ويلاپ قاراعان ادامعا, سونشاما قيىن, كۇردەلى ەشتەڭە دە جوق, ەڭ وزەكتىسى, ناقتى جۇمىستى ىسكە اسىرسا بولدى, ال سالا ماماندارىنىڭ وعان تاجىريبەسى تولىقتاي جەتەدى. “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قىلمىستىق ساياساتتى ليبەرالداندىرۋ بولاشاعى” اتتى دوڭگەلەك ۇستەلدە ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرگەن سالا ماماندارى سوتتالعانداردىڭ الەۋمەتتىك جانە قۇقىقتىق قورعالۋى باعىتىنداعى كەيبىر كەلەڭسىزدىكتەردى دە اشىپ ايتتى. سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا سوتتا ۇكىم شىعارار كەزدە جازانىڭ باسىم ءتۇرى – باس بوستاندىعىنان ايىرۋ بولىپ وتىرعانى دا قىن­جىلارلىق ءجايت ەكەندىگى اقيقات. ادىلەت مينيسترلىگى قىلمىستىق-ات­قارۋ جۇيەسى كوميتەتى توراعاسى, ادىلەت گەنەرال-مايورى مەيرام ايۋباەۆتىڭ پىكىرىنشە, ء“ار ۋاقىتتىڭ ءوز تالابى, ءوز شەشىمى بولاتىندىعى داۋسىز”. – مەنىڭ ويىمشا سوتتىڭ باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا بالاما شارالاردى بەلسەنە قولدانۋى ءۇشىن وسىنداي شارالاردىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپتى بايقاپ كورۋ ينستيتۋتىن دامىتۋ جانە قوعامدىق قاۋىپ تۋدىرمايتىن قىلمىستاردى اكىم­­شىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق ساناتىنا اۋىستىرۋ قاجەت. سونداي-اق ولاردى جاساۋدا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ, جەكەلەگەن قىلمىستىق جا­زالاردى دەڭگەيىنە قاراي ءادىل باعالاعان ءجون, – دەيدى ول. سونىمەن, قىلمىستىق-اتقارۋ ينسپەكتسيالارىن ينستيتۋتتىق دامىتۋمەن بايقاپ كورۋ (پروباتسيا) قىزمەتى قارقىنىن ارتتى­رۋعا جانە ودان ءارى قا­لىپتاستىرۋعا ىقپال ەتپەك. باقىت بالعارينا, الماتى.