جاڭا ءبىلىم ورداسى اشىلدى

مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ جولدا­رىن ەلباسى جىل سايىن حالىققا ارناعان جولداۋىندا جاريا ەتەتىنى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە 2007 جىلى 28 اقپانداعى “جاڭا الەمدەگى – جاڭا قازاقستان” اتتى جولداۋىندا “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باع­دار­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپ­سىر­عان بولاتىن. مەكتەپ جەتىسپەۋ­شى­لىگى قاتتى بايقالىپ وتىرعان وڭ­تۇس­تىك وڭىردە وسى باعدارلاما ايا­سىندا 40-تان استام ءبىلىم ۇياسى سا­لىندى, ونداعان اۋرۋحانا بوي كوتە­رىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە. جۋىردا عانا ماقتاارال اۋدانى, ەڭبەكشى ەلدى مەكەنىندە جاڭا عا­سىردىڭ تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن مەكتەپ عيماراتى سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. تۇرعىندارى وتە تىعىز ورنالاسقان, مەكتەپ تاپشىلىعى اسا سەزىلىپ تۇرعان ءوڭىر ەدى. حالىق­تىڭ قۋانىشىنا اينالعان وسى ءساۋ­لەتتى ءبىلىم ورداسىنىڭ بوي كوتەرۋى “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باع­دار­لاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. تولەبەك قوسمامبەتوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى. حالىق تىلەگى قاشاندا نازاردا كەشە ەلىمىزدىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيسترلىگىندە “نۇر وتان” حالىق­تىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ استانا قالالىق فيليالى قوعام­دىق قابىلداۋ ءبولىمىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. بۇل جيىننىڭ باس­تى ماقساتى – الەۋمەتتىڭ تالاپ-تىلەگىنە مەملەكەتتىك تۇرعىدا ۇنقاتۋ. كوشپەلى وتىرىس كەزىندە العاش­قى بولىپ ءسوز العان “نۇر وتان” حدپ “بىرلىك” فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تالعات تۇلعاەۆ مۇنداي “كوشپەلى” باستامانىڭ العاش رەت جۇزەگە اسى­رى­لىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. “نۇر وتاننىڭ” نەگىزگى كوزدەگەنى – ول حالىقپەن بىرگە بولۋ, ونىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق ءتۇرۋ. سوندىقتان بۇل تاجىريبەنىڭ ماڭىزى زور”, دەدى ت.تۇلعاەۆ. وتىرىس كەزىندە اڭعارعانىمىز, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ءXىى كەزەك­تەن تىس سەزىندە ەلباسى, پارتيا ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقتى تولعاندىرعان ماسەلەلەرگە تىڭعىلىقتى جاۋاپ بەرۋدىڭ ءپار­مەندى جۇيەسىن قۇرۋ كەرەك دەگەن تاپسىرماسىنا سايكەس, جۇيەلى جۇ­مىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانى بولدى. ماسەلەن, ءى توقسان ىشىندە پارتيا­نىڭ ورتالىق اپپاراتىنىڭ قوعام­دىق قابىلداۋ بولىمىنە 1530 ۇسى­نىس-تىلەك تۇسكەن ەكەن. “بۇل حا­لىق­تىڭ پارتياعا دەگەن سەنىمىن كور­سەتەدى. سوندىقتان حالىققا بەلسەندى كومەك كورسەتۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ كەرەك. كوشپەلى وتىرىستىڭ كوزدەگەنى دە وسى”, دەدى پارتيا وكىلدەرى. ولاردىڭ اي­تۋىن­شا, اتالعان شارانىڭ ماقساتى – پارتيا مۇشەلەرىنىڭ, جالپى حا­لىق­تىڭ جانە جەكە مەملەكەتتىك قىز­مەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق ماسەلەلەرىن قاراس­تىرۋ, حالىقتى تولعاندىرعان ماسە­لەلەرگە ءۇنسىز قالماۋ, ازاماتتاردىڭ جان-جاقتى اقپاراتتاندىرىلۋىن جانە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن جوعارىلاتۋ. بۇل كۇنگى كوشپەلى جيىن كە­زىندە استانا قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى كوشى-قون پوليتسياسى باسقارماسىنىڭ, “ەسىل” اۋدانى­نىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتا­لىعىنىڭ, استانا قالالىق سالىق دەپارتامەنتى مەن تۇرعىن ءۇي باس­قار­ماسىنىڭ, “جيلسترويبانك” اق-تىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, جيىنعا كەلگەندەردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. سونداي-اق, وتىرىس بارى­سىندا پارتيا مەن مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىق پەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى قىزمەت­كەرلەرىن تولعاندىرعان ماسەلەلەردى تىڭداپ, ولاردىڭ ۇسىنىس-تىلەك­تەرى­مەن تانىستى. ءلايلا ەدىلقىزى. يراننىڭ باس كونسۋلدىعى اشىلدى سوڭعى جىلدارى ءوزارا قارىم-قاتىناسىمىز قالىپتاسا باستاعان يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ باس كونسۋلدىعى اقتاۋدا اشىلدى. بۇرىن اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز ساۋدا پورتى يراننىڭ پورتتارىمەن عانا ىسكەرلىك باي­لانىستا  بولعان ەدى. ەندى  ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتى ەلباسى ن.نازار­باەۆ ساتتىلىك تىلەپ ىسكە قوسقان جاڭاوزەن – گورگان تەمىر جولىنىڭ قۇرىلىسى كىرىكتىرە ءتۇستى. سونداي-اق, جاقىن كۇندەرى ەكى ەل اراسىندا اۋە قاتىناسى دا جولعا قويىلماقشى. سالتاناتتى ساتتە قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەگەن اقتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ پەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى حوسسەين فاراحي جوعارىدا ايتىلعانداي, دوستىققا دانەكەر بولاتىن كوپتەگەن يگى ىستەردىڭ ۇيىتقىسى وسى باس كونسۋلدىق بولاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى. دوستىق دانەكەرى دەسە دەگەندەي, وسىعان دەيىن اقتاۋدا ءازىربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس كونسۋلدىعى اشىلىپ, بۇل كۇندەرى تەڭىزدەگى كورشىلەرىمىزبەن اراداعى ىسكەرلىك بايلانىستىڭ بيىك بەلەستەرگە كوتەرىلە تۇسكەندىگىنە كوپشىلىك كۋا بولۋدا. جولامان بوشالاق, ماڭعىستاۋ وبلىسى. پوليتسەيلەر پاتەرلى بولدى شىعىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىزدە قىل­­­­مىستىق احۋال جونىنەن الدىڭعى ورىن­داردىڭ ءبىرىن الادى. الايدا سوڭعى بىرەر جىلدا قىلمىستىڭ الدىن-الۋ, ءتۇرلى جەدەل شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىندەرگە الەۋ­مەت­تىك جاعدايلاردى جاقسارتۋ ناتيجەسىندە قىل­مىس دەڭگەيىنىڭ تومەندەگەنى بايقا­لا­دى. ماسەلەن, 2005 جىلى وبلىستا 19 مىڭ قىل­مىس تىركەلسە, بىلتىر ول 13 پايىزعا تومەن­دەپ, 16 600 قىلمىس جاسالعان. ءوت­كەن جىلى قارجى داعدارىسىنا قاراماس­تان ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ءبىراز قارجى ءبولىنىپتى. 89 مەكتەپ ينسپەكتورى, 24 ۋچاس­كەلىك, 146 پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەت­كەر­لەرى­نىڭ قوسىمشا شتاتى ەنگىزىلىپ, 36 اۆتو­كولىك, ەكى مىڭعا جۋىق كيىم-كەشەك الىندى. تىنىشتىق قورعاۋ سالاسىنداعى قىرا­عى قىزمەتتە تۇرعاندار تاعى ءبىر قۋانىشقا كەنەلدى. قالانىڭ سول جاعالاۋىندا ءتورت قاباتتى, قىزىل كىرپىشتەن اسەم ورىلگەن 60 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ بارلىعىنا پولي­تسەي­لەر يە بولدى. سالتاناتتى جيىندى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ اشتى. – جاڭا جىل سىزدەرگە قۋانىش, باقىت اكەلسىن. مىنە, 60 ادامعا پاتەرلەردىڭ كىل­تىن تاپسىرعالى تۇرمىز. وبلىستىق بيۋد­جەت بۇل ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا 198 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولدى. مۇنىڭ الدىندا دا پوليتسەيلەرگە كولىكتەر, قىزمەت جابدىق­تارى بولىنگەن. ەندەشە الداعى ۋاقىتتا قىلمىس ازايىپ, تۇرعىنداردىڭ الاڭسىز دەمالۋلارىنا جاعداي جاسايىق, ­– دەدى وبلىس اكىمى. بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆ پەن وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ميليتسيا گەنەرال-مايورى قال­مۇحان­بەت قاسىموۆ ءبىر توپ ۇزدىكتەرگە پاتەر كىلتتەرىن سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا وسكەمەن قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسى كادر جانە تاربيە جۇمىسى ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى پوليتسيا مايورى ەرجان بۇلانباەۆ, پاترۋلدىك پوليتسيا باتالونى كومان­ديرىنىڭ ورىنباسارى پوليتسيا مايورى جان­بولات سانباەۆ, سول جاعالاۋ پوليتسيا ءبولىمىنىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ەرلى-زايىپتى ايبەك پەن ايگۇل مۋسينوۆتار جانە تاعى باسقالار بار. پاتەر كىلتتەرىنە يە بولعان تىنىشتىق ساقشىلارى وبلىس اكىمىنە العىستارىن ايتتى. وڭداسىن ەلۋباي. اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءتيىمدى اقتوبە وبلىستىق مەملەكەتتىك سانيتار­لىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قۇرالاي ءالجانوۆا وڭىردەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا وسى سالادا وتكەن جىلى قول جەتكىزىلگەن تابىستار مەن الداعى ۋاقىتتا نازاردا ۇستالاتىن وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالدى. ونىڭ مالىمدەۋىن­شە, وبلىستا جۇقپالى, كارانتيندىك, اسا قاۋىپتى پارا­زيتارلىق اۋرۋلار بويىنشا جاعداي قالىپتى كورىنەدى. ەلدى مەكەندەر­دە, ۇجىم­داردا, مەديتسينالىق مەكەمەلەردە توپتىق ينفەكتسيالىق اۋرۋلارعا شالدىعۋ جانە تاماقتان ۋلانۋ بولماپتى. سونداي-اق پو­ليو­ميەليت, قىزىلشا, ءىش سۇزەگى, كوكجوتەل, قىزامىق, سىرەسپە, وبا, تۇينەمە تۋليارەميا, بورتپە سۇزەگى, ا(ن1N1)تۇماۋى تىركەلمەپتى. سالمونەللەز, مەنينگوكوككتى مەنينگيت, “ا” جانە “ۆ” ۆيرۋستى گەپاتيت اۋرۋلارىنا شالدىعۋ اناعۇرلىم تومەندەگەن. ەسەسىنە, وبلىستا جەدەل ىشەك اۋرۋلارى, روتاۆيرۋستى ەنتەريت,”س” ۆيرۋستى گەپاتيتى, ەپيدەميا­لىق پاروتيت, جرۆي, تۇماۋمەن سىرقاتتانۋ ءوسىپ كەتكەن. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءسوز العان مارات وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاق­ستان مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسي­تەتى­نىڭ پروفەسسورلارى, وسى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, ەمدەۋ, سونداي-اق, رەسەيدىڭ كورشىلەس وبلىستارىندا ەپيدەميالىق قاۋىپتى جاعداي بولا قالسا ءوزارا تىعىز بايلانىستا ارەكەت ەتۋ ماسەلەلەرى ءجايلى جان-جاقتى اڭگىمەلەپ, وزدەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى. ارىپتەسىمىزدىڭ “شاكارىمى” قايتا جارىق كوردى دالا دانىشپانى اتانعان شاكارىم قاجىنىڭ 150 جىلدىق تورقالى تويىنا وراي ارىپتەسىمىز داۋلەت سەيسەن ۇلىنىڭ ء“شا­كارىم” اتتى دەرەكتى كىتابى اس­تا­نا­داعى “فوليانت” باسپاسىنان جارىق كور­گەن ەدى. سودان بەرگى جەردە اتال­مىش كىتاپ تۋرالى ءتۇرلى دەڭگەي­دەگى وننان استام باسىلىم­دا جىلى لەبىز ءبىلدىرى­لىپ, اۆتور قازاق­ستان جۋر­نا­ليس­تەر وداعى مەن وبلىس اكىمى سىي­لىعىن يەلەن­گەن بولاتىن. ونىڭ سىرتىندا داۋلەت سەيسەن ۇلى ءشا­­كارىم اتىنداعى سەمەي مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ قۇرمەت­تى پروفەس­سورى اتانعان-دى. مۇ­نىڭ ءبىر سەبەبى سول, بۇل ەڭبەك باسپاعا وسى جوعارى وقۋ ورنى جانىنداعى شاكارىمتانۋ عىلى­مي-زەرتتەۋ ورتالىعىندا جان-جاقتى تالقى­لانىپ, دايىندالعان ەدى. ەندى, مىنە ارىپتەسىمىزدىڭ ءما­دە­نيەت جانە اقپارات ءمينيسترلى­گىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى ادەبيەت ءتىزىمى­نە ەنگىزىلگەن وسى ەڭبەگى الماتى­داعى “قازاقستان” باسپاسى­نان ەكىن­شى قايتارا جارىق كورىپ وتىر. ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, كىتاپ­تىڭ ەكىنشى باسىلىمىندا قايسى­بىر دەرەكتەر ناقتىلانا تۇسكەن. عۇلاما اقىننىڭ جاڭادان تابىل­عان ءۇشىنشى سۋرەتى مەن ونىڭ قالاي تابىل­عان­دىعى ءجو­نىن­دە سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ رەك­تورى, پروفەس­سور ەر­لان سى­دىقوۆ­تىڭ “ەگەمەندە” جاريا­لانعان ما­قا­لاسى دا كىتاپتىڭ جاڭا نۇسقاسى­نا ەنگىزىلىپ ۇلگەرىلگەن. سو­نى­مەن بىرگە, اۆتور كەلىسىمىمەن باس­پا تارا­پى­نان دا اقىن ومىرىنە قا­تىس­­تى بۇرىن كوپ ايتىلماي كەلگەن دەرەك­تەر ەنگىزىل­گەن. سونداي-اق, اقىن­نىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارىنىڭ سۋرەت­تەرى دە كەڭىنەن توپتاستىرىل­عان. ءسويتىپ, ارىپتەسىمىزدىڭ اتال­عان باسپانىڭ “عيبراتتى عۇمىر” سە­ريا­سىمەن تاعى دا ەكى مىڭ دانا­مەن جارىق كورگەن شاكارىم سىن­دى عۇلاما تۋرالى عۇمىر­نامالىق دەرەكتى حيكاياتى ءوز وقىرمان­دارىنا جول تارتتى. “ەگەمەن-اقپارات”.