دىنارالىق كەلىسىم مەن تۇسىنىستىك

– وزگەلەرمەن ورتاق ءتىل تابىسۋعا ۇمتىلىستىڭ جەمىسى كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتىداعى رەزيدەنتسياسىندا ماسكەۋ جانە بۇكىل رەسەي پاتريارحى كيريللدى قابىلدادى. ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ باسشىسى قازاقستانعا ەلباسىنىڭ شاقىرۋىمەن كەلگەن-ءدى. كەزدەسۋ بارىسىندا تولەرانتتىلىققا, كونفەسسياارالىق جانە ۇلتارالىق كەلىسىمگە قاتىستى ماسەلەلەر تالقىلاندى. – بۇگىندە قازاقستاندا ءدىننىڭ ەش كەدەرگىسىز دامۋى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعداي جاسالعان, – دەپ اتاپ ءوتتى كەزدەسۋدە ن.نازارباەۆ. – دىنگە, ءدىندارلاردىڭ مۇددەسىنە قۇرمەتپەن قاراۋ جانە ولارمەن قالتقىسىز قارىم-قاتىناس جاساۋ – ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ تۇبەگەيلى ساياساتى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋى باسشى­سى­نىڭ قازاقستانعا كەلۋى – الدا­عى ۋاقىتتا ەلىمىزدە تۇراتىن ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ دىنارالىق ىنتىماق­تاس­تىق قاتىناستارىنا, سەنىم­دى­لىگىن, تولەرانتتىلىعىن دامىتۋعا قىزمەت ەتەتىنىن ايتا كەلىپ, مارتەبەلى مەي­ماننىڭ نەبارى ون جىلدىڭ اياسىن­دا تۇرعىزىلعان استانادا بولعانى­نان حاباردار ەكەنىن, ونداعى ور­تالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن عيبا­دات­حانا – ۋسپەن كافەدرالدى سوبو­رى­نىڭ ەلوردادا سالىنۋىن باسى­نان اياعىنا دەيىن قاداعالاپ وتىر­عانىن, مۇنى ەلىمىزگە كەلگەن قو­ناعىمىز بەن پراۆوسلاۆيەلىكتەرگە جاسالعان سىيلىق رەتىندە قابىل­داۋىن, ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىز­دىك العان جىلدارى ەلباسىنىڭ ساياساتىن قولداپ, تۇسىنىستىكپەن قاراعانىنا ريزاشىلىعىن ايتتى. – قازاقستان مەن رەسەي بۇگىندە بىرەگەي مەملەكەتتەر, ويتكەنى, ولار كەڭەس وداعى تاراپ كەتسە دە وسى ۋاقىتقا دەيىن تەك ساياسي, ەكونو­مي­كا­لىق قاتىناستاردى عانا ەمەس, ما­دەني جانە ءدىني, رۋحاني بايل­ا­نىس­تاردى دا ساقتاپ قالدى. سون­دىق­تان ءسىزدىڭ كەلگەنىڭىزگە ريزا­شىلىعىمدى بىلدىرەمىن. وسى ساپا­رىڭىزدا ءبىزدىڭ حالىقتىڭ قوناق­جايلىعىن, قۇرمەتىن جانە سىزگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن سەزىندى دەپ ويلايمىن, – دەدى مەملەكەت باس­شىسى. ءوز كەزەگىندە ماسكەۋ جانە بۇكىل رەسەي پاتريارحى كيريلل قا­زاقستان پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆقا ۇلتارالىق جانە كونفەس­سيا­ارالىق كەلىسىم جۇرگىزىپ وتىر­عانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى, سونداي-اق قازاقستاندىق كوشباس­شى­نىڭ ينتەگراتسيالىق باستاما­لا­رىن جوعارى باعالادى. قازاق­ستان­داعى بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ مەن ەتنوسارالىق كەلىسىم قانداي وڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق جەتىس­تىك­تەرگە جەتكىزگەنىن, سونىمەن قا­تار ەلدە ەتنوسارالىق قاتىناس­تار­دىڭ دامۋىنا جايلى جاعداي جاسا­لىپ وتىرعانىن, وسىنىڭ بارلىعى ەلدەگى تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى ساياسي فاكتورى ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. – مەن استانادا بولىپ, جاڭا سالىنعان ۋسپەن كافەدرالدىق سوبو­رىن كوردىم. قاتتى ۇنادى. مۇنى قازاقستاننىڭ پراۆوسلاۆيەلىكتەرگە دەگەن ىزگى كوزقاراسى مەن قۇرمەتى­نىڭ بەلگىسى دەپ بىلەمىن. ەڭ كونە دىن­دەر سانالاتىن يسلام مەن پرا­ۆو­سلاۆيە اراسىندا ەشقاشان قاقتىعىس بولعان ەمەس. بولمايدى دا. ويتكەنى, ءسىزدىڭ ساليقالى سايا­ساتىڭىزدىڭ ارقاسىندا قازاق­ستان­دا قازىر ءتۇرلى دىندەردى ۇستانا­تىندار تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جا­تىر. بۇل الەم ەلدەرىنە ۇلگى بولار­لىق ۇدەرىس, – دەي كەلە, مارتەبەلى مەيمان قازاقستاندا وسىدان 27 جىل بۇرىن, ياعني 1983 جىلى بولعانىن, بۇگىندە مۇندا كوپ شا­رۋانىڭ شاپشاڭ قارقىنمەن دامىپ, مەملەكەتتىڭ تانىماستاي وزگەرگەنىن ايتىپ, اسىرەسە, ءبىر مەزەتتە بوي تۇزەگەن ەلورداعا دەگەن تاڭدانىسىن جاسىرمادى. – سايىن دالا توسىندە كەرەمەت نىساندارى, عيماراتتارى, اسەم ۇيلەرى مەن زاماناۋي ينفرا­قۇرى­لىمدارى بار جانە مادەنيەتى جو­عا­رى ادامدار تۇراتىن قالانىڭ پايدا بولۋى – سونى قۇبىلىس دەر ەدىم, – دەدى ول. كەزدەسۋ بارىسىندا ماسكەۋ جانە بۇكىل رەسەي پاتريارحى كي­ريلل پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نا­زارباەۆقا دىنارالىق ىنتىماق­تاس­تىققا, بەيبىتشىلىك پەن حالىقتار اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن “داڭق جانە قۇرمەت” وردەنىن تاپسىردى. * * * ەلباسى قابىلداۋىنا دەيىن مارتەبەلى مەيمان جەكسەنبى كۇنى اۋەجايدان بىردەن اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنا كەلىپ, الما­تى قالاسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستى. وندا پاتريارح ەكى ەلدىڭ ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ ەكونوميكا­لىق دامۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقا­راتىنىن, قازىرگى جاعدايدا تەك ەكو­نوميكالىق قانا ەمەس, رۋحاني جانە مادەني بايلانىستاردى نى­عايتۋ دا ماڭىزدى ەكەنىن ايتا كەلە, قازاقستان بۇگىندە حالىق­ارا­لىق قوعامداستىقتىڭ بەلدى دە بە­دەلدى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى. بۇعان قازاقستاننىڭ ەقىۇ-داعى توراعا­لىعى دا ايقىن ايعاق ەكەنى انىق. ودان كەيىن ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ باسشىسى نيكولسكي سوبورىندا قۇلشىلىق ءراسىمىن وتكىزۋگە قاتىستى. مۇندا 1995 جىلى الەكسي ءىى بولىپ, ءمىناجات ەتكەن. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وسى جىل­دار ارالىعىندا قازاقستاندا ەلدەگى جۇمىس جاساپ تۇرعان پراۆوسلاۆيە حرامدارى مەن سوبورلارىنىڭ ۇشتەن ەكىسى جاڭارتىلدى. قازىر ولاردىڭ سانى 300-گە جۋىقتاپ, 6 موناستىر اشىلعان. قۇلشىلىق راسىمىنەن كەيىن مەيمان 28 پانفيلوۆشى-گۆارديا­شى­لار ساياباعىنداعى داڭق مەمو­ريالىنا گۇل شوقتارىن قويدى. ال دۇيسەنبىدە تاڭەرتەڭ ۆوزنە­سەن كافەدرالدىق سوبورىندا پا­تريارح كيريللدىڭ قاتىسۋىمەن قۇدايعا قۇلشىلىق – قاسيەتتى سۋمەن الاستاپ, عيبادات ەتۋ ءراسىمى ءوتتى. گۇلزەينەپ سادىرقىزى