قازاقستان توراعالىعى ماڭىزدى شارالارمەن باستالدى

مۇنداي پىكىر ەقىۇ-نىڭ قىسقى ماجىلىسىنە قاتىسۋشىلار تاراپىنان ءجيى ەستىلۋدە سارسەنبى كۇنى سەنات توراعاسى قاسىمجومارت توقاەۆ باستاعان قازاقستان پارلامەنتىنىڭ دەلەگاتسياسى ەقىۇ-نىڭ قىسقى ماجىلىسىنە قاتىسۋ ءۇشىن ۆەنا قالاسىنا كەلدى. جاقسىباي سامرات – ۆەنادان. دەلەگاتسيا قۇرامىندا سەنات­تىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قور­عا­نىس جانە قاۋىپسىزدىك كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى, ەقىۇ پارلا­مەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ ساياسي ماسەلەلەر جانە قاۋىپسىزدىك ءجونىن­دەگى جالپى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قۋانىش سۇل­تانوۆ, ءماجىلىستىڭ حا­لىق­ارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى, ەقىۇ اتال­مىش كوميتەتىنىڭ ءمۇ­شەسى امزەبەك جولشىبەكوۆ جانە باسقا پارلا­مەنتاريلەر بار. ادامزات تاريحىنداعى شتراۋس, موتسارت, بەتحوۆەن, شۋبەرت سياقتى ۇلى كومپوزيتورلاردى تۋعان ۆەنا قالاسى قاي كۇندەگىسىندەگىدەي وتكىر سامالمەن جەلپىنىپ, مۋزىكالىق كۇي تانىتىپ تۇر ەكەن. بۇل سامال ءبىر جاعىنان قازاقستانداعى ەرتە كوك­تەمدە قاردى الىپ كەتەتىن “التىن كۇرەك” جەلىن ەسكە سالىپ, قالا كو­شەلەرىن جاساڭعىراتىپ تۇر. قازاقستان دەلەگاتسياسى وسى كۇننىڭ كەشىندە, ەشقانداي رەسمي شارا بولماعاندىقتان, ۆەنانىڭ وپەرا تەاترىندا “جارقانات” بالەتىن تاماشالادى. رەسمي شارالار كەشە تاڭەرتەڭ باستالدى. الدىمەن ەقىۇ پا تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى بول­دى. وعان جۋرناليستەر تولىعىمەن قا­تىس­تىرىلىپ, ولار وتىرىستىڭ قان­شا­لىقتى قىزعى­لىق­تى دارەجەدە ءوت­كە­نىن ءوز كوزدەرىمەن كورۋگە ءمۇم­كىندىك الدى. ءماجىلىستى ەقىۇ پا توراعاسى جواو سوارەش اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. ول ءوزىنىڭ سوزىندە ەقىۇ-نىڭ جاڭا توراعاسىنىڭ العاشقى قادامدارىنا قىسقاشا با­عالار بەرىپ ءوتتى. ءىس باسىنداعى توراعا قانات ساۋداباەۆتىڭ ۇزاققا سوزىل­عان كيكىلجىڭدەردى رەتتەۋگە ىقپال ەتۋ ءۇشىن جاساپ جۇرگەن تالاپ­تارىنا دا جوعارى باعا بەردى. بۇل قازاق­ستان­نىڭ وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى تە­رەڭ­نەن ءتۇسىنىپ, ونى ءتيىمدى ورىن­داۋعا كىرىسە باستاعانى­نىڭ كورىنىسى, دەدى ول. قازاقستان­نىڭ توراعالىققا ءوتۋىن قولداعان كوپتەگەن ەلدەردىڭ ليدەرلەرى, ىشتە­رىندە فرانتسيا پرە­زيدەنتى ن.سار­كوزي, رەسەي پرەزي­دەنتى د.مەدۆەدەۆ جانە ت.ب. بار, قازاقستاننىڭ وسى تاراپتا ءتيىمدى توراعا بولاتىندى­عىن ايتقان ەدى, ەندى ءبىز سونىڭ جە­مىسىن كورە باس­تا­دىق. وسى تاراپتا ج.سوارەش ءوزىنىڭ اتىنان گرۋزيا مەن رەسەي اراسىن­داعى كيكىلجىڭدى رەتتەۋ ءۇشىن بىزگە اسا كۇردەلى ساياسي شە­شىم قابىلداۋعا تۋرا كەلەتىن شى­عار. سوندىقتان بىزگە ساياسي باتىلدىلىق پەن شەشىمدىلىك كەرەك, دەدى ول. ودان ءارى توراعا ءسوز كەزەگىن بايان­داما جاساۋ ءۇشىن ەقىۇ پا قازى­نا­شىسى روبەرتە باتەلليگە بەرىلدى. ءوزىنىڭ بايانداماسى قاتى­سۋشىلارعا بۇرىن تاراتىل­عان­دىقتان, ول بارىن­شا قىسقاشا سويلەپ, ەقىۇ پا ءۇشىن قارجىلىق جىل 30 قىركۇيەكتە اياقتالاتىنىن ايتا كەلىپ, ەسەپتى كەزەڭدە بەلگىلەنگەن شىعىس سوماسى­نىڭ 4 پايىزى يگەرىلمەي قالعانىن جەتكىزدى. بۇل ۇنەم ءىسساپارلاردىڭ ازايۋى ەسەبىنەن بولدى, دەدى ول. كەلەسى ءسوز, كۇن تارتىبىنە سايكەس, ەقىۇ پا باس حاتشىسى سپەنسەر وليۆەرگە بەرىلدى. ونىڭ بايانداماسى دا قىسقا بولدى, ول ۇيىمنىڭ ەسەپتى كەزەڭدەگى جۇمىسىنا وڭ باعا بەرە كەلىپ, ءوزىنىڭ كەلەسى مەرزىمگە كان­ديداتۋرا ۇسىنۋ ماسەلەسى ءالى شەشىلمەگەنىن جەتكىزدى. كۇن تارتىبىندەگى كەلەسى ۇلكەن ماسەلە ەقىۇ پا-نىڭ دياقب جۇ­مىسىنا قورىتىندى جاساۋىنا ار­نال­دى. سونىڭ ىشىندە دياقب-نىڭ ۋكرايناداعى سايلاۋعا قاتىسۋى تۋ­را­لى ءسوز بولدى. وسى ماسەلە قوز­ع­العاندا جاڭا عانا تىنىش ءوتىپ جات­قان وتىرىس جاندانىپ قويا بەردى, ءسوي­لەۋگە سۇرانعاندار سانى دا وتە كوپ بولىپ, توراعا ۋاقىتتىڭ شەگىنە ءساي­كەس ولاردى شەكتەۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. دياقب-نىڭ جالپى شەشىمى بۇل سايلاۋعا وڭ باعا بەرىپ, ونىڭ دەمو­كراتيالىق جولمەن وتكەنىن جاريا ەتتى. بىراق وسىدان كەيىن ءبىرىنشى بولىپ ءسوز العان ۋكراينا وكىلى جان-جاققا تيىسە سويلەپ, ءوز ەلىنىڭ مەم­لەكەت باسشىسىن اۋىستىرۋعا باسقا شىعىستىق كورشىلەر سياقتى قورىق­پايتىنىن ايتتى. ودان ءارى جاڭا پرەزيدەنت ۆ.يانۋكوۆيچتىڭ كوزقاراس­تا­رى مەن ۇستاناتىن پوزيتسياسىن سىنادى. ول – كەڭەستىك ادىسپەن باس­قاراتىن ورىسشىل باعىتتاعى كوش­باسشى. باتىستىق, دەموكراتيالىق ادىستەر وعان جات, دەي كەلىپ, ۋكراينا حالقى ونى قولداماعانىن, جيىرما بەس ءوڭىردىڭ تەك توعىزى عانا وعان داۋىس بەرگەنىن, سايلاۋدا زاڭ بۇزۋ­شى­لىققا مولىنان جول بەرىلگەندىگى سەبەپتى قارسى جاق سوتقا جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. بىراق ونىڭ ءسوزىن پا-نىڭ باسقا مۇشەلەرى نەگىزىنەن قولداعان جوق, سونىڭ ىشىندە پىكىرتالاستا ءسوز العان قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قانداي دا بولسا ۋكراين حالقىنىڭ تاڭداۋىمەن ساناسۋ قاجەتتىگىن, ساي­لاۋ­دىڭ دەموكراتيالىق جولمەن ءوت­كەن­دىگىن بارلىق بايقاۋشىلار دا مويىنداعانىن, سوندىقتان ۋكراي­نا­نىڭ جاڭا پرەزيدەنتى ۆ.يانۋكوۆيچ جەڭىسكە جەتكەنى ءۇشىن قۇتتىقتاۋعا لايىقتى ەكەنىن ايتتى. وسى ماسەلە بويىنشا البانيا­دا­عى سايلاۋدىڭ ءجاي-كۇيى دە اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. دياقب-نىڭ قو­رىتىندىسى بويىنشا ونداعى سايلاۋ دا زاڭ بۇزۋشىلىقسىز ءوتتى دەلىنگەنى­مەن, وپپوزيتسيا ونىمەن كەلىسپەي, بويكوت جاريالاپ جاتقانى دۇرىس ارەكەت ەمەستىگى اتالدى. بىراق بۇل دا دەموكراتيانىڭ كورىنىسى, ولاردىڭ قۇقىن ەشكىم دا اياققا باسا المايدى, دەدى ج.سوارەش. وتىرىستا بۇلاردان دا باسقا كەي­بىر ەلدەردەگى دەموكراتيالىق قۇن­دىلىقتاردىڭ, ادامداردىڭ قۇقى بۇزىلعاندىعى اتالىپ ءوتتى, سونىڭ ىشىندە بەلورۋسسياداعى از ۇلتتار­دىڭ, اتاپ ايتقاندا, پولياك دياس­پو­را­سىنىڭ مۇددەسىنە قول سۇعىلعاندى­عى كولدەنەڭ تارتىلدى. بىراق بە­لارۋس وكىلى ۆ.يۆانوۆ بۇل ماسەلەنىڭ دۇرىس قويىلماي تۇرعانىن, ماسەلە پولياك دياسپوراسىنىڭ ءوز اراسىن­داعى كيكىلجىڭدە ەكەنىن, ەكى توپقا بولىنگەن ولار ارالارىنداعى جالعىز عيماراتتى بولىسە الماي, ادام قۇقى بۇزىلدى دەپ بايبالام سالعانىن جەتكىزدى. وسى ماسەلەگە ارنالعان پىكىرسايىستار تىم ۇزاققا سوزىلدى. كەلەسى كەزەكتە الماتى قالا­سىن­­دا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14-16 ما­مى­رىن­دا بولاتىن “ەقىۇ-نىڭ ەۋر­ازيا­لىق ولشەمدەرى” اتتى پارلا­مەنت­تىك فورۋمىنا دايىندىق تۋرالى ءسوز ەقىۇ پا ۆيتسە-پرە­زيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ ءسوزىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-نىڭ توراعالىعىنا كىرىسكەن تاريحي ساتىندە ايتىپ تۇر­عانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, الدىمەن قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ ۋاقى­تىندا بولاتىن مەرەيتويلارعا جانە ولاردى لايىقتى اتاپ ءوتۋ ماسەلە­لەرى­نە توق­تالدى. ءبىز توراعالىقتى ەقىۇ-نىڭ سەنىمدى ارىپتەسى, تا­ريحي مەجەمەن العاندا وتە از ۋاقىتتىڭ ىشىندە دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى قۇرۋ مەن نارىقتىق ەكونوميكانى دامىتۋ جولىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەن ەۋر­ازيا­لىق بەدەلدى مەملەكەت رەتىندە الىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ توراعالىققا قول جەتكىزۋىمىزگە پا-نىڭ ارقا­شان­دا قولداۋشى بولعانى ءۇشىن سىزدەرگە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى جانە ونىڭ بولاشاقتاعى قولداۋى ارقاسىندا ءبىز توراعالىقتى تابىستى جۇرگىزەمىز دەگەن سەنىم بىلدىرەمىن, دەدى ول. سەنات توراعاسى قازاقستان­نىڭ توراعالىقتى قالاي قابىل­داي­تى­نىنا توقتالعاندا ونى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك رەتىندە مويىن­داي­تىنىن جەتكىزدى. مەملەكەت باس­شىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا دا ءدال وسىلاي دەپ جاريالادى, دەدى ول. ءسوزىن پرەزيدەنت ن.نا­زارباەۆ مالىمدەگەن قازاقستاندىق توراعا­لىق­تىڭ ۇراندارىنا شولۋمەن جال­عاس­تىرعان ق.توقاەۆ ولاردىڭ ما­ڭى­زى تۋرالى ايتىپ بەردى. ال ءتور­اعالىقتى ىسكە اسىرۋ باعىتىنداعى ءبىزدىڭ قادامدارىمىز ءىس باسىنداعى توراعا قانات ساۋداباەۆتىڭ سوزىندە ايتىلاتىن بولادى, دەدى ول. مەنىڭ ەلىم وسىناۋ الەمدىك ۇيىمعا ءتور­اعالىق ەتۋدى قاتىسۋشى ەلدەردىڭ اراسىنداعى ءوزارا ەكونوميكالىق ىن­تىماقتاستىقتى دا­مى­تۋ, گۋماني­تار­لىق بايلانىستاردى تەرەڭ­دەتۋ جانە دەموكرا­تيا­لىق قۇندىلىق­تار­دى نىعايتۋ مۇمكىندىگى دەپ بىلەدى. سوندىقتان دا قازاقستان توراعالى­عى­نىڭ باسىمدىقتارى ارا­سىندا تەرروريزمگە قار­سى بىرلەسكەن كۇرەس, اۋعانستان ەكو­نوميكاسىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە ت.ب. سياقتى ناقتى تاقىرىپتار بار. بۇلاردى شەش­پەسەك, ءبىزدىڭ جوعا­رىدا ايتىلعان ماقساتتارعا جەتۋىمىز قيىن. سون­داي-اق, ءبىز قازاقستاننىڭ توراعالى­عى شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ءوزارا سەنىمدى ارتتىرا تۇسۋگە ىقپال ەتەر دەگەن سەنىمدەمىز. ودان ءارى ق.توقاەۆ ەقىۇ-نىڭ سوڭعى ۋاقىتتارداعى جەمىستى ىستەرىن, سونىڭ ىشىندە “كورفۋ پروتسەسىنىڭ” ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. وسى قاتاردا قازاقستاننىڭ كونفەسسياارالىق جانە ەتنوسارالىق تاتۋلىقتاردى ساقتاۋداعى تاجىريبەسىنىڭ ءتيىمدى­لى­گىن اتاي كەلىپ, ونىڭ ەقىۇ تارا­پى­نان ۇلكەن باعاعا يە بولعاندى­عىنىڭ بەلگىسى رەتىندە استانا قالاسىندا جازدا توزىمدىلىك جانە قىسىم كورسەتۋشىلىككە جول بەرمەۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كون­فەرەنتسيا وتكىزۋگە شەشىم قا­بىل­دانعانىن قاناعاتپەن اتادى. قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن 2010 جىلدىڭ مادەنيەتتەر جاقىن­داس­تىعى جىلى بولعانىن جانە استا­نادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ ءىىى سەزى بولىپ وتكەنىن دە اتاپ ايتتى. وسىدان ءارى ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە توقتالدى. ول پا مۇشەلەرىن قازاقستاننىڭ بيىل ەقىۇ مەم­لەكەت باسشىلارىنىڭ كەزەكتى ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن قولداۋعا شاقىرۋ ەدى. ءبىزدىڭ بۇل باس­تامامىزدى قازىردىڭ وزىندە كوپ­تەگەن ەلدەردىڭ باسشىلارى قولداپ وتىر, دەي كەلىپ, ونى وتكىزۋدىڭ بەلگىلى سەبەپتەرىن سانامالاپ بەردى. سونىمەن بىرگە, تاعى دا ءبىر دابىل قاقتىرار جاعداي بار, دەدى ول. وسى ون جىل بويى وزدەرىنىڭ كەزدەسۋ­لەرىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى بىرلەسكەن ساياسي دەكلاراتسيا قا­بىلداي الماۋدا. ال قازاقستان ونى جوعارى دەڭگەيدەگى سامميت قانا شەشە الادى دەپ سانايدى. مۇنىڭ ءوزى ۇيىمنىڭ نەگىزگى, بۇدان 35 جىل بۇرىن قابىلدانعان حەلسينكيدەگى قاعيداتىنا سايكەس بولار ەدى. سونى­مەن بىرگە, سامميت ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ليدەرلەرىنە ۇيىمنىڭ بولاشاقتاعى ەڭ نەگىزگى باستامالارىن ايقىنداۋعا مۇمكىن­دىك بەرەر ەدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ق.توقاەۆ ال­ما­­تى قالاسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14-16 مامىرىندا بولاتىن “ەقىۇ- نىڭ ەۋرازيالىق ولشەم­دە­رى” اتتى ترانسازيالىق پارلامەنت­تىك فو­رۋمى­نا دايىندىق تۋرالى بايان­دادى. بۇل – قازاقستاندىق توراعا­لىق شەڭبەرىندە قازاقستان پار­لامەنتىنىڭ باستاماسىمەن وتكىزىل­گەلى وتىرعان شارا. وعان ەقىۇ مۇشەلەرىنەن تىس ۇيىمنىڭ جەر­ورتا تەڭىزىندەگى جانە ازياداعى ارىپتەستەرى دە قاتىساتىن بولادى. سونداي-اق, فورۋمعا قىتاي, ءۇن­دىس­تان جانە پاكستان پارلامەن­تاريلەرى دە شاقىرتۋ الدى. ونىڭ كۇن ءتارتىبىن ءۇش سەسسياعا ءبولۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز. ءبىرىنشىسى – اي­ماقتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى ءما­سەلەلەرىنە, سونىڭ ىشىندە اۋعانستان پروبلەماسىنا ارنالادى. ەكىنشىسى – ەكونوميكالىق دامۋ, ساۋدا, قور­شاعان ورتانى قورعاۋ جانە ەڭبەك ميگراتسياسى ماسەلەلەرىن قامتيدى. ال ءۇشىنشى سەسسيادا قالىپتاسقان داستۇرگە سايكەس ادامي قۇندىلىق­تار ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن بولادى. ونىڭ قورىتىندىسىندا ەقىۇ ەلدەرىنىڭ باسشىلارىنا 2010 جىلى سامميت وتكىزۋ تۋرالى قارار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ۇسىنا­مىن, دەدى ول ءسوزىنىڭ قورىتىن­دىسىندا. سەنات توراعاسىنىڭ ءسوزى ۇلكەن ىجداھاتپەن تىڭدالىپ, وعان ۇزاق قول سوعىلدى. وسىدان كەيىن قاتى­سۋشىلار پا ءۇش كوميتەتىنىڭ ءبىر­لەسكەن وتىرىسى بولاتىن حوفبۋرگ سارايىنىڭ ەكىنشى قاباتىنا ءتۇستى. مۇنداعى تورالقادا ەقىۇ-عا مۇشە بارلىق 56 ەلدىڭ مەملەكەتتىك تۋلارى تۇر. ەڭ ورتاسىندا, بارىنەن دە كورنەكتى بولىپ ءىس باسىنداعى توراعا – قازاقستاننىڭ تۋى ورنا­لاسقان. جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ اۋزىندا نەشە ءتۇرلى ماقاممەن ايتىلعان “كازاگيستان”, “كازاحيستان”, “كازاح­­ستان” دەگەن سوزدەر. بارلىق الەمنىڭ اۋزىندا جۇرگەنىمىزدى سەزىنۋدىڭ ءوزى دە ءبىر باقىت ەكەن... بىرلەسكەن وتىرىستى دا ەقىۇ پا توراعاسى جواو سوارەش ءسوز ءسوي­لەپ اشتى. ول قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ العاشقى قادامدارى­نا ۇلكەن باعا بەرىپ, ونىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى تىڭعىلىقتى جۇمىستار­مەن باستالعانىن اتاپ ءوتتى. ودان كەيىن ءسوز قارسى الۋشى ەل اۆستريا پارلامەنتى ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ ءتور­ايىمى باربارا پراممەرگە بەرىلدى. ول قوناقتارعا ءوزىنىڭ ء“ۇي يەسى” رە­تىن­دەگى سالەمىن جولداپ, جۇمىس­تارىنا تابىس تىلەدى. وسىدان كەيىن ءسوز ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتور­اعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆقا بەرىلدى. ءسوزىن وزىنە كورسەتىلىپ جات­قان قۇرمەتكە راحمەت ايتۋدان باس­تاعان ءىس باسىنداعى توراعا بيىلعى توراعالىقتىڭ الدىنا قويىلعان مىندەتتەرى مەن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى تولىق ماعلۇمات بەردى. ءبىز ەقىۇ پا-مەن ىنتىماق­تاسا جۇمىس ىستەۋىمىزدى ءوزىمىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ تيىمدىلىككە قول جەتكىزەر ءبىر جولى دەپ سانايمىز. سوندىقتان سىزدەردىڭ جاسايتىن ۇسىنىستارىڭىز بەن يدەيالارىڭىزعا ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايمىز, دەدى ق.ساۋداباەۆ. كەلەسى كەزەكتە ول توراعالىق تاراپىنان الماتى قالاسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14-16 مامىرىندا بولاتىن “ەقىۇ- نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمدەرى” اتتى ترانسازيالىق پارلامەنتتىك فو­رۋم­نىڭ جۇمىسىنا دا ۇلكەن ماڭىز بەرىلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. اتقارىلىپ جاتقان مىندەتتەر قاتارىندا ۋكراينادا بولعان پرە­زيدەنتتىك سايلاۋدىڭ بايقاۋشى­لىعىنا ۇيىمنىڭ بەلسەنە قاتىس­قاندىعى جانە بۇل ىستە دياقب-مەن تىعىز ىنتىماقتاستىق بولعانى ايتىلدى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ مالىمدەگەن ۇرانداردىڭ اراسىنداعى ء“داستۇر” ماسەلەسىنە توقتالا كەلىپ, ونىڭ “كورفۋ پروتسەسىن” جالعاس­تىرۋدا كورىنىس تاباتىنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز وسىنداي ۇنقاتىسۋلاردى جاقتاي وتىرىپ, ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوك­قا دەيىنگى بولىنبەيتىن قاۋىپسىزدىكتىڭ ساقتالۋىن جاقتايمىز جانە بۇل ىستە رەسەيدىڭ ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى كەلىسىم-شارت ازىرلەۋ قاجەتتىگى جونىندەگى باستاماسىن دا قولدايمىز, دەدى ول. ودان ءارى قا­زاقستاننىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنا ارنال­عان تۇجىرىمداما جانە كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا ناقتى كەلىس­سوزدەر جۇرگىزۋ قاجەتتىگى جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەگەنىن جاريا ەتتى. سونىڭ ىشىندە ەقىۇ-نىڭ كيكىلجىڭدەردىڭ الدىن الۋ جانە رەتتەۋىنە ارنالىپ جوسپار­لان­عان ءۇشىنشى كەزدەسۋى 23 اقپاندا ۆەنا قالاسىندا بولادى, دەدى. ءوزىنىڭ كاۆكاز ەلدەرىندەگى ۇزاققا سوزىلعان كيكىلجىڭدەردى رەتتەۋگە ىقپال ەتۋگە باعىتتالعان ساپار­لارى­نىڭ قورىتىندىسى تۋرالى بايانداپ بەردى. ەندى وسى كەزدە­سۋلەردە جيناعان دەرەكتەرىمىزدىڭ نەگىزىندە كيكىلجىڭدەردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە ىقپال ەتەتىن “جول كارتاسىن” جاساۋ نيەتىمىز بار. ونىڭ شەڭبەرىندە ءبىز بەيبىت كەلىسىمگە شاقىراتىن كەز كەلگەن باستامانى قولداۋعا دايىنبىز. ال دنەستر جاعالاۋى كيكىلجىڭ­دەرىندە ءبىز جەنەۆا قالاسىندا باس­تالعان ءسوزسايىستىڭ جالعاسقا­نىن قالايمىز جانە ونى قارا­پايىم ادامداردىڭ اۋىز سۋ مەن گازدى الۋ سياقتى قاتارداعى ءما­سەلەسىن شە­شۋگە قىزمەت ەتۋگە بۇرۋعا تىرىسا­مىز. وسى قاتاردا پارلا­مەنتتىك الەۋەتتى دە كەڭىنەن قولدانۋعا شاقىرامىن. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ەۋروپادا كادىمگى قارۋ-جاراقتى باقىلاۋعا ەۋروپالىق رەجىمنىڭ ساقتالۋىن قالايتىندى­عىمىزدى جانە سەنىم مەن قاۋىپ­سىزدىكتى نىعايتۋ شارالارىن قول­داي­تىندىعىمىزدى اتاپ وتكىمىز كەلەدى. وسىعان وراي 2010 جىلى ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋ-جاراققا شەكتەۋ قويۋ تۋرالى كەلىسىم-شارت­تىڭ ىسكە اسۋىندا پروگرەسس بولار دەگەن ءۇمىتىمىز بار, دەدى ءىس باسىنداعى توراعا. ودان ءارى ق.ساۋداباەۆ ەقىۇ-نىڭ جۋىردا ەۋرووداقپەن ارادا بولعان كەلىسسوزدەرى جانە وندا قول جەتكىزىلگەن ماسەلەلەر تۋرالى بايانداپ بەردى. بۇل كەلىسسوزدەر ەۋروپاداعى عانا ەمەس ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا ىقپال ەتەر دەگەن ۇمىتتەمىز, دەدى ول. قۇراما شتاتتارىندا اقش جانە بۇۇ باسشىلىعىمەن كەزدەسۋلەر كەزىندە سامميت تۋرالى يدەيانىڭ تالقىلانىپ, ولاردىڭ تاراپىنان وڭ پىكىر بىلدىرىلگەنى ايتىلدى. لوندوندا بولعان اۋعانستان پروب­لەماسىنا قاتىستى كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىمىزدە ونى قازىرگى تاڭداعى الەمدىك باسىم ماسەلەلەر­دىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرۋ قاجەتتى­لىگى اتاپ كورسەتىلدى. بۇل ۇسىنى­سىمىز دا تۇسىنىستىك تاپتى جانە بولاشاق سامميتتە دە بۇل ماسەلە باسىم ورىندا بولادى دەپ بىلەمىز. ءبىز اۋعانستاندىق ماسەلەلەردى شە­شۋدە ونىڭ گۋمانيتارلىق قىر­لارىن كۇشەيتۋدى قالايمىز. وسىلاي دەي كەلىپ, شەشەن قازاق­ستاننىڭ وسى تاراپتاعى ناقتىلى ىستەرى تۋرالى ايتتى. بۇل ەلدىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ تەرروريزمگە, ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس پەن ەسىرتكى ساۋداسىن رەتتەۋگە تىكەلەي بايلانىستى. بۇل رەتتە استانا قالاسىندا قازان ايىندا بولاتىن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋعا ار­نالعان كونفەرەنتسيا مەن ۆەنادا بولاتىن ەسىرتكى ساۋداسىنا قارسى كۇرەستى ۇدەتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كونفەرەنتسيالاردىڭ ماڭىزى زور بولماق. ەقىۇ-نىڭ ەكىنشى سەبەتى تۋ­رالى ايتقاندا ول “ازيا – ەۋروپا جولدارىنداعى لوگيستيكانىڭ ءرولى تۋرالى” جانە ۆەنا قالاسىندا 1 اقپاندا بولعان وسى تاقىرىپقا ارنالعان ەكونوميكا- ەكولوگيالىق فورۋمنىڭ ماڭىزى جونىندە ءاڭ­گىمەلەدى. سونىمەن بىرگە, افينا­داعى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ءسامميتى­نىڭ شەشىمىندە قارالعان ەنەرگەتي­كالىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ جانە ەڭبەك ميگرا­تسياسى ماسەلەلە­رىنە دە ايرىقشا كوڭىل بولىنەتىن بولادى. ال ەكو­لوگيالىق اپاتتار تۋرالى ايتقاندا ارال پروبلەما­سىنىڭ وزەكتىلىگى تىلگە تيەك ەتىلدى. ادامگەرشىلىك ولشەمدەر ماسە­لەسىن قاراستىراتىن سەبەتكە توق­تالعاندا توراعا ەقىۇ دياقب-مەن جانە ۇلتتىق ازشىلىقتار مەن باق جونىندەگى جوعارعى كوميسسار­مەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورنا­تىپ, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن قولدايتىنىن ءبىلدىردى. وسى قاتاردا استانادا بولاتىن توزىمدىلىك پەن قىسىم كورسەتۋشىلىككە قارسى كونفەرەنتسيانىڭ دا ماڭىزدىلىعى اتاپ كورسەتىلدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ءىس باسىنداعى توراعا قازاقستانداعى جاعدايلارعا توقتالىپ, ەقىۇ-نىڭ توراعالى­عىنا سايلانۋ قازاقستانداعى ساياسي ليبەراليزاتسيالانۋعا قۋاتتى كاتاليزاتور بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ءىس باسىنداعى توراعانىڭ ءسوزى ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن تىڭدالدى. وسىدان كەيىن ەقىۇ پا-نىڭ ساياسي ماسەلەلەر جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كوميتەتى مەن ەكونو­ميكالىق ماسەلەلەر, عىلىم, تەحنو­لوگيا جانە قورشاعان ورتا ماسە­لەلەرى جونىندەگى ەكى كوميتەتى ءوز وتى­رىستارىن وتكىزدى. وتىرىستار اياقتال­عان سوڭ قازاقستان پارلا­مەنتى سە­ناتىنىڭ توراعاسى ق.تو­قاەۆ اۆ­ستريا ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ب.پراممەرمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوز جۇرگىزدى. وندا ەكىجاقتى قاتىناس­تار­دىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. قازاقستان پارلامەنتى دەلەگا­تسياسىنىڭ اۆسترياداعى ساپارى ودان ءارى جالعاسۋدا.