ەۋروپاعا جول جاڭارعان قازاقستاندى جاڭاشا تانىتۋ قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىمعا توراعالىق ەتە باستاۋى ەلىمىزدە جيناقتالعان مول تاجىريبەنى جان-جاقتى ناسيحاتتاي ءبىلۋدى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. ەگەر ءبىز ەۋروپا تورىندە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ونەگە-ۇلگىسىن كارى قۇرلىقتىڭ 55 ەلىنە تاراتا بىلمەسەك, توراعالىق ميسسيامىزدىڭ ءبىر قىرى اتقارىلماي قالاتىنداي كورىنەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنان باستاپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاندى الەمگە تانىتۋ ماسەلەسى قولعا الىنعانى بەلگىلى. بۇل ىستەگى جەتىستىكتەرىمىز از ەمەس. الايدا, قازاقستاننىڭ ءوز دامۋ كەزەڭىندەگى جاڭا بەلەستەرى, ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك ومىرىندەگى جاڭا جەتىستىكتەرى, جاھاندانۋ تالاپتارىنا سايكەس الەمنىڭ باسقا مەملەكەتتەرى تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قادامدار ەلىمىزدى الەمگە تانىتۋدىڭ جاڭا ادىستەر مەن تاسىلدەرىن تالاپ ەتەتىنى تۇسىنىكتى. سەبەبى, ىلگەرى ۇمتىلىپ جاتقان ەلدەر از ەمەس. ال ولاردىڭ جۇرگىزىپ جاتقان ىزدەنىستەرى تاڭداي قاقتىرماي قويمايدى.
قازاق — تۋمىسىنان باۋىرمال, دوستىققا قۇشاعىن جايىپ تۇراتىن حالىق. جاقىنى مەن جاتقا دا, كورشى ەلدەرگە دە “سىيعا – سىي, سىراعا – بال” دەگەن كوزقاراسپەن قاراعان. ىشكى جان-دۇنيەسىن تەرەڭ بىلمەيتىن الىس شەتەلدىڭ ادامىنا وتە جۋاس, كونبىس ۇلت بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. الايدا, كەيبىرەۋلەر باسىنسا, شەكتەن شىعار قىلىق كورسەتسە, ءبىر اۋىز سوزبەن توقتاتاتىن شەشەندىگىمەن وندايلاردى ورنىنا قويىپ وتىرعان. سوزگە توقتاماسا, امال جوق, اتقا قونىپ, جاۋىن جەڭبەي تىنباعان, كولدەنەڭ كوك اتتىعا نامىسىن تاپتاتپاعان. بۇعان جاۋگەرشىلىك زامانداردا ەلى مەن جەرىن قورعاعان بابالارىمىزدىڭ ەرلىگى مەن ارتىنا قالدىرعان ونەگەسى كۋا.
كەڭەس وداعى قۇرامىندا تۇرعان كەزىندە قازاقستان يندۋستريالىق جاعىنان وركەندەگەنمەن, از ۇلتتارعا قاتىستى جۇرگىزىلگەن سولاقاي ساياساتتىڭ سالدارىنان ۇلكەن قىسىمعا ۇشىرادى. دۇركىن-دۇركىن وزگە ۇلتتار كۇشتەپ, قازاق جەرىنە جەر اۋدارىلدى. ءسويتىپ, قازاق حالقى ءوز جەرىندە ازشىلىققا ۇشىراعانى بەلگىلى. سوعان قاراماستان, حالقىمىز قازاقستانعا ەرىكسىز قونىس اۋدارىلعان كارىس, نەمىس, چەشەن, ينگۋش جانە باسقا دا ۇلت دياسپورالارىن قيىن كەزەڭدە قابىل الىپ, ۇيىنە كىرگىزدى, جارتى ناندى ءبولىپ جەدى. تىڭ يگەرۋ جىلدارى كوشىپ كەلگەن ورىس, ۋكراين, بەلارۋس جانە باسقا ۇلت وكىلدەرىن دە وڭ قاباقپەن قارسى الدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا سانداعان ۇلت وكىلدەرى باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر جانە دە ءار سالادا جەمىستى ەڭبەك ەتۋدە.
1991 جىلى قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا كەيبىر شەتەلدىك ارانداتۋشىلار ءبىزدىڭ ەل جايلى نەشە ءتۇرلى قيسىنسىز بولجامدار ايتقانى ەسىمىزدە. ولار الۋان ءتۇرلى ۇلتتار تۇرعان ەلدە ساياسي تارتىستار كوپ بولادى, ءوز الدىنا مەملەكەت قۇرۋدا قيىندىقتارعا ۇشىرايدى دەگەن پىكىرلەرىن العا تارتتى. ونداي ءسوزدى ايتاتىندار قازاقتىڭ كەڭدىگى مەن دوستىق پەيىلىن بىلمەي, سىرتىنان “تون پىشكەندەر” بولاتىن. قازاقستان كوپ ۇلتتىڭ وكىلى ورنالاسقان ەل ەكەندىگىن ۇتىمدى پايدالانا ءبىلدى. ءبىزدىڭ ەلدەگى ءاربىر ادام – مەملەكەت بايلىعى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل تاۋەلسىزدىگىن العان كۇننەن باستاپ حالىق بىرلىگى, ۇلتتار دوستىعىنا ايرىقشا ءمان بەردى. سونىڭ ارقاسىندا وسى 18 جىلدان استام ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءار ءتۇرلى ەكونوميكالىق قيىندىقتاردان دا شىعىپ كەلەمىز. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ سالدارىنان دا ءبىرتۇتاس بىرلىگىمىزدىڭ ارقاسىندا امان-ەسەن شىعامىز دەگەن سەنىم مول.
مەملەكەتتىڭ ۇستانعان ساياساتى, العا قويعان ماقساتى كونستيتۋتسيامىزدا كورىنىس تاپقان. 1995 جىلى بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان اتا زاڭىمىزدىڭ كىرىسپەسىندە ءبىز, ورتاق تاريحي تاعدىر بىرىكتىرگەن قازاقستان حالقى ەكەنىمىزدى, بايىرعى قازاق جەرىندە مەملەكەت قۇرىپ وتىرعانىمىزدى جاريا ەتتىك. قازاقستاندى ەركىندىك, تەڭدىك جانە تاتۋلىق مۇراتتارىنا بەرىلگەن بەيبىتشىل ازاماتتىق قوعام دەپ ۇعىنا وتىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا لايىقتى ورىن الۋدى تىلەيتىنىمىزدى, قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاقتار الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى سەزىنەتىنىمىزدى اتاپ كورسەتكەن ەدىك. ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىعى, تىلىنە, ۇلتىنا, ناسىلىنە قاراي بولۋگە جول بەرىلمەيتىنى, ەلىمىزدى مەكەندەگەن ۇلت وكىلدەرىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ءتىلىن, ونەرى مەن مادەنيەتىن دامىتۋعا مەملەكەت قولداۋ جاسايتىنى ارنايى باپتاردا جازىلعانىن, ونىڭ بۇگىنگى تاڭدا جان-جاقتى جۇزەگە اسىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
1995 جىلى 1 ناۋرىزدا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. مۇنداي قوعامدىق ماڭىزدى قۇرىلىم ەشبىر ەلدە جوق ەكەنى انىق. ءبىر شاڭىراق استىندا بارشا ۇلت وكىلدەرى بىرىكتى. بيىل 15 جىلدىعى اتالىپ وتكەلى تۇرعان اسسامبلەيا وسى كەزەڭ ىشىندە حالىق بىرلىگىن ساقتاۋدا ۇلكەن جولدان ءوتىپ, بايىپتى تاجىريبە جيناقتادى. “ول ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋدىڭ ىرگەلى ينستيتۋتىنا, تاتۋلىق پەن سىيلاستىقتىڭ بەرەكەلى بەكەتىنە اينالدى. مارتەبەلى ورگاننىڭ سەسسيالارىندا قوعامدىق ءومىردىڭ سان سالاسىن قامتيتىن, ونىڭ كەلبەتىنە ىقپال جاسايتىن الەۋمەتتىك ءمانى زور ماسەلەلەر دە تالقىلاندى. ءبىزدىڭ ۇلگىمىزدى شەتەلدىك مارتەبەلى مەيماندار دا ونەگە تۇتۋدا. ولار سەسسيا جۇمىسىنا ارنايى قاتىسىپ, اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ جاڭا قىرلارىن ۇيرەنۋدە, باعىت-باعدارىنان ءتالىم الۋدا”, – دەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن جىلى اسسامبلەيانىڭ حV سەسسياسىندا.
قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىمعا توراعالىق ەتە باستاۋى ەلىمىزدە جيناقتالعان مول تاجىريبەنى جان-جاقتى ناسيحاتتاي ءبىلۋدى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. ەگەر ءبىز ەۋروپا تورىندە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ونەگە-ۇلگىسىن كارى قۇرلىقتىڭ 55 ەلىنە تاراتا بىلمەسەك, توراعالىق ميسسيامىزدىڭ ءبىر قىرى اتقارىلماي قالاتىنداي كورىنەدى. بۇگىنگى زامان تالابىنا سايكەس ەل مەن ەلدىڭ كىرىگۋى, كوپ ماسەلەلەردە باستارىنىڭ بىرىگۋى ءبىر-ءبىرىنىڭ ونەگەسى, ۇلگىسى ارقىلى جۇرەتىنى بار. ەگەر ءبىز وسىنداي ماقساتتى ۇستاناتىن بولساق, وندا جيناقتالعان تاجىريبەنى قورىتىپ, باسقا ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ الدىندا تۇسىندىرە ءبىلۋىمىز كەرەك. ال ەۋروپا ەلدەرىنەن ءوندىرىس, مادەنيەت, وقۋ-ءبىلىم جاعىنان ۇيرەنەمىز دەسەك, ءوزىمىزدىڭ دە جاقسى جاقتارىمىزدى وزگەلەرگە ۇيرەتە ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى زاماندا مەملەكەتتەر ءبىر-ءبىرىن ەكونوميكاسىنا قاراپ, قارسى الىپ جاتسا, رۋحاني بولمىس-بىتىمىنە, پاراسات-پايىمىنا قاراي قۇرمەتتەيتىنى جاسىرىن ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى تاۋەلسىز ەل قۇرىپ, الەمگە دوستىق پەن ىنتىماق ورناتۋدىڭ, بەيبىتشىلىكتى قورعاۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتە بىلگەن حالقىمىز جايلى جۇرەكجاردى ءسوزىن ايتقانى ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە. ء“داۋىر الماسىپ, زامان وزگەردى. قازىر بايىرعى قازاق جەرىندە جاڭا ازاماتتىق قوعام قالىپتاسۋدا. ءححى عاسىردا قازاقتار مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت رەتىندە جاڭا بەلەسكە كوتەرىلىپ, قازاقستان حالقىنىڭ بەرىك وزەگىنە, سەنىمدى دىڭگەگىنە اينالۋدا. قازاق حالقى وزىنە جۇكتەلگەن اسا ماڭىزدى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە وتىرىپ, بۇل تاريحي ميسسيانى ابىرويمەن اتقارىپ شىعادى دەپ سەنەمىن”, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ.
ەلباسى ءوز سوزىندە ۇنەمى حالقىمىزدىڭ تاتۋلىعى مەن بىرلىگى – ەلىمىزدىڭ وركەندەپ, العا باسۋىنىڭ باستى شارتى ەكەنىن ايتىپ كەلەدى. وسى بايلىعىمىزدى قادىرلەي ءبىلۋ, ونى جاس ۇرپاقتىڭ جۇرەگىنە ۇيالاتۋ – وتانىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى ەكەنىن دە ەسكە سالدى. ەگەر ءبىز جيىرما جىلعا جەتپەيتىن از ۋاقىتتىڭ ىشىندە, قانشاما قيىندىقتارعا, جان-جاقتان انتالاي كەلىپ ۇرىنعان داعدارىستارعا قاراماستان, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باسپالداقتارىمەن بيىكتەپ بارا جاتساق, ءبىر كەزدەرى بارلىق ەكونوميكالىق بايلانىستارى ءۇزىلىپ, دۇكەن سورەلەرى قاڭىراپ بوس تۇرعان كۇيىندە بەرەكەلى دە وركەندى مەملەكەتكە اينالدىرۋ قازاقستاندى مەكەندەگەن بارلىق ەتنوستاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن سىيلاستىعىن, بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا بولعانىن ءوزىمىز عانا ءبىلىپ قويماي, وزگەلەرگە دە بىلدىرە الساق – بۇل جەر بەتىندەگى تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىك ىسىنە قوسقان ەلەۋلى ۇلەسىمىز بولار ەدى.
كەلەسى ءبىر توقتالعىم كەلىپ تۇرعانى – ءدىني ماسەلە. ءار ادام ءتىلى مەن سالت-ءداستۇرىن قالاي قۇرمەتتەسە, ءوز ءدىنىن دە ەرەكشە قاستەرلەيتىنى انىق. الەم تاريحىنا نازار اۋدارساق, مىڭداعان سوعىستار وسى ءدىني كوزقاراستارى قايشى كەلگەن ۇلتتاردىڭ, نەمەسە بەلگىلى ءبىر ءدىني توپتاردىڭ اراسىندا ورىن العان. بىلىكتى زاڭ مەن تارتىپكە باعىنعان ەلدە ءدىني كوزقاراسقا شەكتەۋ قويىلماسى انىق. قازاق جەرىندە يسلام ءدىنى وركەن جايدى. كەيىن حريستيان ءدىنىن ۇستانۋشىلار كوشىپ كەلدى. ەلىمىزدە نەگىزىنەن وسى ەكى ءدىندى ۇستانۋشىلار سانى باسىم. بۇگىندە قازاقستاندا 40-تان استام ءدىني كونفەسسيانىڭ بار ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان ۇلتارالىق, كونفەسسياارالىق توزىمدىلىكتى نىعايتۋ ەلدەگى نەگىزگى ساياساتتىڭ بىرىنە اينالدى.
الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ ىقپالى تەك قانا ەكونوميكالىق جاعىنان اسەر ەتىپ وتىرعان جوق. كەيبىر ەلدەردە قارجى قيىندىعىنان كەلىپ تۋىنداپ جاتقان پروبلەمالاردى دا بايقاپ وتىرمىز. دەموكراتيالىق دامۋ جولىنا تۇسكەن, سالت-ءداستۇرى قالىپتاسقان بىرقاتار مەملەكەتتەردە ەكونوميكالىق قيىندىقتار يدەولوگيالىق داعدارىسقا, ادامداردىڭ ساناسىنداعى قايشى پىكىرلەردىڭ تۋىنداۋىنا الىپ كەلۋدە. ايتالىق, پارلامەنتتىك قۇرىلىمنىڭ دۇنيەگە كەلگەن وتانى, وركەنيەت جولىندا جان-جاقتى دامىعان انگليادا وتكەن جىلى نارازى بولعان تۇرعىندار بىرنەشە دۇركىن جالپى شەرۋلەرگە شىقتى. سونداي ءبىر وقيعا 2009 جىلى 5 جەلتوقساندا نوتتينگەم قالاسىندا ورىن العانى بەلگىلى. شەرۋگە شىققاندار ۇلىبريتانيادا تۇرىپ جاتقان جانە جۇمىس جاساپ جۇرگەن شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ ءوز ەلدەرىنەن كەتۋىن تالاپ ەتتى. جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ ماقساتىندا تۇرعىنداردىڭ ءوز ۇيلەرىندە وتىرۋى قاجەتتىگىن ايتىپ, ساقتىققا شاقىردى. ال جۋىردا, مەنىڭ بىلۋىمشە, شۆەيتساريادا مۇناراسى بار مەشىت سالۋعا زاڭ جولىمەن تىيىم سالدى. مۇنداي مىسالدار الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە بار ەكەنى انىق. سونداي تۇسىنىستىك بولماعان وڭىرلەردە قانتوگىسكە الىپ كەلىپ وتىرعانى دا جاسىرىن ەمەس.
قازاقستان — وزىندە عانا تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ قويماي, الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىنىڭ ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر مەملەكەت. 2003 جىلى استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ العاشقى سەزى ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ باستاما كوتەرۋىمەن جۇزەگە اسقان قازاق ەلىنىڭ بۇل جاڭا جوباسى الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. جەر شارىنداعى ءدىني ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى ەلوردامىزدا باس قوسىپ, بەيبىتشىلىكتى قورعاۋ, دىنارالىق قايشىلىقتارعا جول بەرمەۋگە بار كۇش-جىگەرلەرىن سالۋعا ۋاعدالاستى. 2003 جىلعى سەزگە ءتۇرلى ءدىني كونفەسسيالاردان 17 دەلەگاتسيا قاتىسسا, 2006 جىلى ولاردىڭ سانى 29-عا جەتتى. ال وتكەن جىلى ءىىى سەزگە الەمنىڭ 35 ەلىنەن 77 دەلەگاتسيا قاتىستى. تەك ءدىني ۇيىم باسشىلارى عانا ەمەس, ەۋروپا مەن ازيانىڭ ساياسي قايراتكەرلەرى مەن عالىمدار جانە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, يۋنەسكو سياقتى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلدى ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى كەلىپ, ويلارى مەن ۇتىمدى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. شەتەلدىك مەيماندار قازاقستاننىڭ دىنارالىق ىنتىماقتاستىق پەن كەلىسىمنىڭ, بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدىڭ جولىنداعى الەمگە كورسەتىپ وتىرعان ۇلگىسىن اتاپ ءوتتى.
بۇل ماسەلەلەردە قازاقستاندا شەشىلمەگەن پروبلەمالار جوق دەۋدەن اۋلاقپىن. دەسەك تە, الەمنىڭ باسقا جەرلەرىنە قاراعاندا, قازاقستانداعى ءدىني كونفەسسيالار اراسىنداعى تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىقتى ايرىقشا اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. ءبىر كەزدەرگى جانجالدار مەن قاقتىعىستاردىڭ كوزى بولعان دىندەر مەن ءدىني كونفەسسيالار اراسىنداعى قاتىناستار قازاقستاندا بارىنشا وڭتايلى شەشىلىپ وتىرعانىن الەم جۇرتشىلىعى كوردى. ەگەر ءبىز الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىن وتكىزىپ, ءوز باسىمىزعا قوسىمشا جۇمىس تاۋىپ وتىرمىز دەسەك, مۇنىمىز ابەستىك بولار ەدى. ءبىز وسى سەزدەر ارقىلى قازاقستانداعى ءدىني قاتىناستاردى الەمگە تانىتىپ, تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىق ىسىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ وتىرمىز. قازاقستاندى جاڭاشا تانىتۋدىڭ ءبىر ءادىسى وسىنداي بولسا كەرەك.
2009 جىلى 2 قىركۇيەك كۇنى پارلامەنت سەسسياسىن اشقان كەزدە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەرىنە توقتالدى. قازاقستان حالقى قيىن كەزەڭدى ەڭسەرىپ قانا قويماي, داعدارىستان كەيىنگى دامۋ كەزەڭىنە جان-جاقتى دايىندالۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى. قازىرگى كەزەڭ ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرە الاتىن زاڭداردى قابىلداۋدى قاجەت ەتەتىنىن جەتكىزدى.
ەل پرەزيدەنتى ۇكىمەتتىڭ الدىنا ەكى بەسجىلدىق بويىنشا بولە وتىرىپ, ەلدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى جۇكتەدى. “بۇل “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىن ورىنداۋ جونىندەگى كەلەسى قادام بولىپ تابىلادى. سوندىقتان بىزگە جاھاندىق وزگەرىستەر مەن ۇردىستەردى ەسكەرۋ كەرەك”, – دەدى ەلباسى.
وسى اتالعان كەزەڭ ىشىندە, ياعني, 2010-نان 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ كۇش-جىگەرىن نەگىزگى بەس باعىتقا, اتاپ ايتقاندا, ەكونوميكانى داعدارىستان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋگە, ونىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, باسەكەگە قابىلەتتى ادامي كاپيتال جاساۋعا, حالىقتى الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە, ۇلتارالىق كەلىسىمدى, قاۋىپسىزدىكتى, حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ تۇراقتىلىعىن قولداۋعا شوعىرلاندىرعان ءجون ەكەندىگىن جاريا ەتتى.
مىنە, 2010 جىل باستالدى. مەملەكەت الدىندا جاڭا بەلەستەر تۇر. بيىل قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعا بولىپ وتىر. ەلباسى بۇل قۇرمەتتى ميسسيا بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن جانە سونىمەن قاتار بىزگە كەڭ مۇمكىندىكتەرگە جول اشاتىنىن ايتتى. ياعني, ەلىمىز الەمگە جاڭا قىرىنان تانىلماق.
قازاقستاندى الەمگە تانىتۋدا پارلامەنتتىڭ دە ءرولى زور. بۇل باعىتتا دەپۋتاتتار دا حالىقارالىق ماڭىزى زور زاڭ جوبالارىن قابىلداۋدا, كەلىسىمدەردى, شارتتار مەن حاتتامالاردى زاڭ تۇرىندە بەكىتۋدە بەلسەندىلىك تانىتاتىنى انىق. سونىمەن قاتار ەلىمىزگە كەلگەن شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن, قوعام قايراتكەرلەرىمەن وتكەن كەزدەسۋلەردە قازاقستاننىڭ ۇستانعان ساياساتى جونىندە جان-جاقتى تۇسىنىك بەرۋ – پارلامەنتشىلەردىڭ مىندەتى. ەل پرەزيدەنتى وسى سەسسيانى اشۋ بارىسىندا پارلامەنت بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە ەلدىڭ ەقىۇ توراعاسى فۋنكتسيالارىن ورىنداۋىنا بەلسەندى قاتىسۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان بولاتىن.
“قازاقستاننىڭ وسى مىندەتتى ويداعىداي اتقارۋى جانە سول ارقىلى حالىقارالىق ساياساتتاعى بەدەلى مەن ابىرويىن نىعايتۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋ – ءبىزدىڭ ورتاق پارىزىمىز”, – دەدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
جاس تا تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىن الەمدىك دەڭگەيدە جاڭا قىرىنان تانىتا بىلەتىن ءسات تۋدى. وسى ءبىر ىنتىماقپەن اتقارىلۋعا ءتيىستى ءىسىمىز ناتيجەلى بولعاي.
يراك ەلەكەەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى. استانا.
جاڭارعان قازاقستاندى جاڭاشا تانىتۋ
تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنان باستاپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاندى الەمگە تانىتۋ ماسەلەسى قولعا الىنعانى بەلگىلى. بۇل ىستەگى جەتىستىكتەرىمىز از ەمەس. الايدا, قازاقستاننىڭ ءوز دامۋ كەزەڭىندەگى جاڭا بەلەستەرى, ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك ومىرىندەگى جاڭا جەتىستىكتەرى, جاھاندانۋ تالاپتارىنا سايكەس الەمنىڭ باسقا مەملەكەتتەرى تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قادامدار ەلىمىزدى الەمگە تانىتۋدىڭ جاڭا ادىستەر مەن تاسىلدەرىن تالاپ ەتەتىنى تۇسىنىكتى. سەبەبى, ىلگەرى ۇمتىلىپ جاتقان ەلدەر از ەمەس. ال ولاردىڭ جۇرگىزىپ جاتقان ىزدەنىستەرى تاڭداي قاقتىرماي قويمايدى.
قازاق — تۋمىسىنان باۋىرمال, دوستىققا قۇشاعىن جايىپ تۇراتىن حالىق. جاقىنى مەن جاتقا دا, كورشى ەلدەرگە دە “سىيعا – سىي, سىراعا – بال” دەگەن كوزقاراسپەن قاراعان. ىشكى جان-دۇنيەسىن تەرەڭ بىلمەيتىن الىس شەتەلدىڭ ادامىنا وتە جۋاس, كونبىس ۇلت بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. الايدا, كەيبىرەۋلەر باسىنسا, شەكتەن شىعار قىلىق كورسەتسە, ءبىر اۋىز سوزبەن توقتاتاتىن شەشەندىگىمەن وندايلاردى ورنىنا قويىپ وتىرعان. سوزگە توقتاماسا, امال جوق, اتقا قونىپ, جاۋىن جەڭبەي تىنباعان, كولدەنەڭ كوك اتتىعا نامىسىن تاپتاتپاعان. بۇعان جاۋگەرشىلىك زامانداردا ەلى مەن جەرىن قورعاعان بابالارىمىزدىڭ ەرلىگى مەن ارتىنا قالدىرعان ونەگەسى كۋا.
كەڭەس وداعى قۇرامىندا تۇرعان كەزىندە قازاقستان يندۋستريالىق جاعىنان وركەندەگەنمەن, از ۇلتتارعا قاتىستى جۇرگىزىلگەن سولاقاي ساياساتتىڭ سالدارىنان ۇلكەن قىسىمعا ۇشىرادى. دۇركىن-دۇركىن وزگە ۇلتتار كۇشتەپ, قازاق جەرىنە جەر اۋدارىلدى. ءسويتىپ, قازاق حالقى ءوز جەرىندە ازشىلىققا ۇشىراعانى بەلگىلى. سوعان قاراماستان, حالقىمىز قازاقستانعا ەرىكسىز قونىس اۋدارىلعان كارىس, نەمىس, چەشەن, ينگۋش جانە باسقا دا ۇلت دياسپورالارىن قيىن كەزەڭدە قابىل الىپ, ۇيىنە كىرگىزدى, جارتى ناندى ءبولىپ جەدى. تىڭ يگەرۋ جىلدارى كوشىپ كەلگەن ورىس, ۋكراين, بەلارۋس جانە باسقا ۇلت وكىلدەرىن دە وڭ قاباقپەن قارسى الدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا سانداعان ۇلت وكىلدەرى باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر جانە دە ءار سالادا جەمىستى ەڭبەك ەتۋدە.
1991 جىلى قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا كەيبىر شەتەلدىك ارانداتۋشىلار ءبىزدىڭ ەل جايلى نەشە ءتۇرلى قيسىنسىز بولجامدار ايتقانى ەسىمىزدە. ولار الۋان ءتۇرلى ۇلتتار تۇرعان ەلدە ساياسي تارتىستار كوپ بولادى, ءوز الدىنا مەملەكەت قۇرۋدا قيىندىقتارعا ۇشىرايدى دەگەن پىكىرلەرىن العا تارتتى. ونداي ءسوزدى ايتاتىندار قازاقتىڭ كەڭدىگى مەن دوستىق پەيىلىن بىلمەي, سىرتىنان “تون پىشكەندەر” بولاتىن. قازاقستان كوپ ۇلتتىڭ وكىلى ورنالاسقان ەل ەكەندىگىن ۇتىمدى پايدالانا ءبىلدى. ءبىزدىڭ ەلدەگى ءاربىر ادام – مەملەكەت بايلىعى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل تاۋەلسىزدىگىن العان كۇننەن باستاپ حالىق بىرلىگى, ۇلتتار دوستىعىنا ايرىقشا ءمان بەردى. سونىڭ ارقاسىندا وسى 18 جىلدان استام ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءار ءتۇرلى ەكونوميكالىق قيىندىقتاردان دا شىعىپ كەلەمىز. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ سالدارىنان دا ءبىرتۇتاس بىرلىگىمىزدىڭ ارقاسىندا امان-ەسەن شىعامىز دەگەن سەنىم مول.
مەملەكەتتىڭ ۇستانعان ساياساتى, العا قويعان ماقساتى كونستيتۋتسيامىزدا كورىنىس تاپقان. 1995 جىلى بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان اتا زاڭىمىزدىڭ كىرىسپەسىندە ءبىز, ورتاق تاريحي تاعدىر بىرىكتىرگەن قازاقستان حالقى ەكەنىمىزدى, بايىرعى قازاق جەرىندە مەملەكەت قۇرىپ وتىرعانىمىزدى جاريا ەتتىك. قازاقستاندى ەركىندىك, تەڭدىك جانە تاتۋلىق مۇراتتارىنا بەرىلگەن بەيبىتشىل ازاماتتىق قوعام دەپ ۇعىنا وتىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا لايىقتى ورىن الۋدى تىلەيتىنىمىزدى, قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاقتار الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى سەزىنەتىنىمىزدى اتاپ كورسەتكەن ەدىك. ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىعى, تىلىنە, ۇلتىنا, ناسىلىنە قاراي بولۋگە جول بەرىلمەيتىنى, ەلىمىزدى مەكەندەگەن ۇلت وكىلدەرىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ءتىلىن, ونەرى مەن مادەنيەتىن دامىتۋعا مەملەكەت قولداۋ جاسايتىنى ارنايى باپتاردا جازىلعانىن, ونىڭ بۇگىنگى تاڭدا جان-جاقتى جۇزەگە اسىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
1995 جىلى 1 ناۋرىزدا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. مۇنداي قوعامدىق ماڭىزدى قۇرىلىم ەشبىر ەلدە جوق ەكەنى انىق. ءبىر شاڭىراق استىندا بارشا ۇلت وكىلدەرى بىرىكتى. بيىل 15 جىلدىعى اتالىپ وتكەلى تۇرعان اسسامبلەيا وسى كەزەڭ ىشىندە حالىق بىرلىگىن ساقتاۋدا ۇلكەن جولدان ءوتىپ, بايىپتى تاجىريبە جيناقتادى. “ول ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋدىڭ ىرگەلى ينستيتۋتىنا, تاتۋلىق پەن سىيلاستىقتىڭ بەرەكەلى بەكەتىنە اينالدى. مارتەبەلى ورگاننىڭ سەسسيالارىندا قوعامدىق ءومىردىڭ سان سالاسىن قامتيتىن, ونىڭ كەلبەتىنە ىقپال جاسايتىن الەۋمەتتىك ءمانى زور ماسەلەلەر دە تالقىلاندى. ءبىزدىڭ ۇلگىمىزدى شەتەلدىك مارتەبەلى مەيماندار دا ونەگە تۇتۋدا. ولار سەسسيا جۇمىسىنا ارنايى قاتىسىپ, اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ جاڭا قىرلارىن ۇيرەنۋدە, باعىت-باعدارىنان ءتالىم الۋدا”, – دەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن جىلى اسسامبلەيانىڭ حV سەسسياسىندا.
قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىمعا توراعالىق ەتە باستاۋى ەلىمىزدە جيناقتالعان مول تاجىريبەنى جان-جاقتى ناسيحاتتاي ءبىلۋدى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. ەگەر ءبىز ەۋروپا تورىندە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ونەگە-ۇلگىسىن كارى قۇرلىقتىڭ 55 ەلىنە تاراتا بىلمەسەك, توراعالىق ميسسيامىزدىڭ ءبىر قىرى اتقارىلماي قالاتىنداي كورىنەدى. بۇگىنگى زامان تالابىنا سايكەس ەل مەن ەلدىڭ كىرىگۋى, كوپ ماسەلەلەردە باستارىنىڭ بىرىگۋى ءبىر-ءبىرىنىڭ ونەگەسى, ۇلگىسى ارقىلى جۇرەتىنى بار. ەگەر ءبىز وسىنداي ماقساتتى ۇستاناتىن بولساق, وندا جيناقتالعان تاجىريبەنى قورىتىپ, باسقا ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ الدىندا تۇسىندىرە ءبىلۋىمىز كەرەك. ال ەۋروپا ەلدەرىنەن ءوندىرىس, مادەنيەت, وقۋ-ءبىلىم جاعىنان ۇيرەنەمىز دەسەك, ءوزىمىزدىڭ دە جاقسى جاقتارىمىزدى وزگەلەرگە ۇيرەتە ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى زاماندا مەملەكەتتەر ءبىر-ءبىرىن ەكونوميكاسىنا قاراپ, قارسى الىپ جاتسا, رۋحاني بولمىس-بىتىمىنە, پاراسات-پايىمىنا قاراي قۇرمەتتەيتىنى جاسىرىن ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى تاۋەلسىز ەل قۇرىپ, الەمگە دوستىق پەن ىنتىماق ورناتۋدىڭ, بەيبىتشىلىكتى قورعاۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتە بىلگەن حالقىمىز جايلى جۇرەكجاردى ءسوزىن ايتقانى ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە. ء“داۋىر الماسىپ, زامان وزگەردى. قازىر بايىرعى قازاق جەرىندە جاڭا ازاماتتىق قوعام قالىپتاسۋدا. ءححى عاسىردا قازاقتار مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت رەتىندە جاڭا بەلەسكە كوتەرىلىپ, قازاقستان حالقىنىڭ بەرىك وزەگىنە, سەنىمدى دىڭگەگىنە اينالۋدا. قازاق حالقى وزىنە جۇكتەلگەن اسا ماڭىزدى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە وتىرىپ, بۇل تاريحي ميسسيانى ابىرويمەن اتقارىپ شىعادى دەپ سەنەمىن”, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ.
ەلباسى ءوز سوزىندە ۇنەمى حالقىمىزدىڭ تاتۋلىعى مەن بىرلىگى – ەلىمىزدىڭ وركەندەپ, العا باسۋىنىڭ باستى شارتى ەكەنىن ايتىپ كەلەدى. وسى بايلىعىمىزدى قادىرلەي ءبىلۋ, ونى جاس ۇرپاقتىڭ جۇرەگىنە ۇيالاتۋ – وتانىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى ەكەنىن دە ەسكە سالدى. ەگەر ءبىز جيىرما جىلعا جەتپەيتىن از ۋاقىتتىڭ ىشىندە, قانشاما قيىندىقتارعا, جان-جاقتان انتالاي كەلىپ ۇرىنعان داعدارىستارعا قاراماستان, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باسپالداقتارىمەن بيىكتەپ بارا جاتساق, ءبىر كەزدەرى بارلىق ەكونوميكالىق بايلانىستارى ءۇزىلىپ, دۇكەن سورەلەرى قاڭىراپ بوس تۇرعان كۇيىندە بەرەكەلى دە وركەندى مەملەكەتكە اينالدىرۋ قازاقستاندى مەكەندەگەن بارلىق ەتنوستاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن سىيلاستىعىن, بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا بولعانىن ءوزىمىز عانا ءبىلىپ قويماي, وزگەلەرگە دە بىلدىرە الساق – بۇل جەر بەتىندەگى تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىك ىسىنە قوسقان ەلەۋلى ۇلەسىمىز بولار ەدى.
كەلەسى ءبىر توقتالعىم كەلىپ تۇرعانى – ءدىني ماسەلە. ءار ادام ءتىلى مەن سالت-ءداستۇرىن قالاي قۇرمەتتەسە, ءوز ءدىنىن دە ەرەكشە قاستەرلەيتىنى انىق. الەم تاريحىنا نازار اۋدارساق, مىڭداعان سوعىستار وسى ءدىني كوزقاراستارى قايشى كەلگەن ۇلتتاردىڭ, نەمەسە بەلگىلى ءبىر ءدىني توپتاردىڭ اراسىندا ورىن العان. بىلىكتى زاڭ مەن تارتىپكە باعىنعان ەلدە ءدىني كوزقاراسقا شەكتەۋ قويىلماسى انىق. قازاق جەرىندە يسلام ءدىنى وركەن جايدى. كەيىن حريستيان ءدىنىن ۇستانۋشىلار كوشىپ كەلدى. ەلىمىزدە نەگىزىنەن وسى ەكى ءدىندى ۇستانۋشىلار سانى باسىم. بۇگىندە قازاقستاندا 40-تان استام ءدىني كونفەسسيانىڭ بار ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان ۇلتارالىق, كونفەسسياارالىق توزىمدىلىكتى نىعايتۋ ەلدەگى نەگىزگى ساياساتتىڭ بىرىنە اينالدى.
الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ ىقپالى تەك قانا ەكونوميكالىق جاعىنان اسەر ەتىپ وتىرعان جوق. كەيبىر ەلدەردە قارجى قيىندىعىنان كەلىپ تۋىنداپ جاتقان پروبلەمالاردى دا بايقاپ وتىرمىز. دەموكراتيالىق دامۋ جولىنا تۇسكەن, سالت-ءداستۇرى قالىپتاسقان بىرقاتار مەملەكەتتەردە ەكونوميكالىق قيىندىقتار يدەولوگيالىق داعدارىسقا, ادامداردىڭ ساناسىنداعى قايشى پىكىرلەردىڭ تۋىنداۋىنا الىپ كەلۋدە. ايتالىق, پارلامەنتتىك قۇرىلىمنىڭ دۇنيەگە كەلگەن وتانى, وركەنيەت جولىندا جان-جاقتى دامىعان انگليادا وتكەن جىلى نارازى بولعان تۇرعىندار بىرنەشە دۇركىن جالپى شەرۋلەرگە شىقتى. سونداي ءبىر وقيعا 2009 جىلى 5 جەلتوقساندا نوتتينگەم قالاسىندا ورىن العانى بەلگىلى. شەرۋگە شىققاندار ۇلىبريتانيادا تۇرىپ جاتقان جانە جۇمىس جاساپ جۇرگەن شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ ءوز ەلدەرىنەن كەتۋىن تالاپ ەتتى. جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ ماقساتىندا تۇرعىنداردىڭ ءوز ۇيلەرىندە وتىرۋى قاجەتتىگىن ايتىپ, ساقتىققا شاقىردى. ال جۋىردا, مەنىڭ بىلۋىمشە, شۆەيتساريادا مۇناراسى بار مەشىت سالۋعا زاڭ جولىمەن تىيىم سالدى. مۇنداي مىسالدار الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە بار ەكەنى انىق. سونداي تۇسىنىستىك بولماعان وڭىرلەردە قانتوگىسكە الىپ كەلىپ وتىرعانى دا جاسىرىن ەمەس.
قازاقستان — وزىندە عانا تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ قويماي, الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىنىڭ ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر مەملەكەت. 2003 جىلى استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ العاشقى سەزى ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ باستاما كوتەرۋىمەن جۇزەگە اسقان قازاق ەلىنىڭ بۇل جاڭا جوباسى الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. جەر شارىنداعى ءدىني ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى ەلوردامىزدا باس قوسىپ, بەيبىتشىلىكتى قورعاۋ, دىنارالىق قايشىلىقتارعا جول بەرمەۋگە بار كۇش-جىگەرلەرىن سالۋعا ۋاعدالاستى. 2003 جىلعى سەزگە ءتۇرلى ءدىني كونفەسسيالاردان 17 دەلەگاتسيا قاتىسسا, 2006 جىلى ولاردىڭ سانى 29-عا جەتتى. ال وتكەن جىلى ءىىى سەزگە الەمنىڭ 35 ەلىنەن 77 دەلەگاتسيا قاتىستى. تەك ءدىني ۇيىم باسشىلارى عانا ەمەس, ەۋروپا مەن ازيانىڭ ساياسي قايراتكەرلەرى مەن عالىمدار جانە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, يۋنەسكو سياقتى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلدى ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى كەلىپ, ويلارى مەن ۇتىمدى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. شەتەلدىك مەيماندار قازاقستاننىڭ دىنارالىق ىنتىماقتاستىق پەن كەلىسىمنىڭ, بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدىڭ جولىنداعى الەمگە كورسەتىپ وتىرعان ۇلگىسىن اتاپ ءوتتى.
بۇل ماسەلەلەردە قازاقستاندا شەشىلمەگەن پروبلەمالار جوق دەۋدەن اۋلاقپىن. دەسەك تە, الەمنىڭ باسقا جەرلەرىنە قاراعاندا, قازاقستانداعى ءدىني كونفەسسيالار اراسىنداعى تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىقتى ايرىقشا اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. ءبىر كەزدەرگى جانجالدار مەن قاقتىعىستاردىڭ كوزى بولعان دىندەر مەن ءدىني كونفەسسيالار اراسىنداعى قاتىناستار قازاقستاندا بارىنشا وڭتايلى شەشىلىپ وتىرعانىن الەم جۇرتشىلىعى كوردى. ەگەر ءبىز الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىن وتكىزىپ, ءوز باسىمىزعا قوسىمشا جۇمىس تاۋىپ وتىرمىز دەسەك, مۇنىمىز ابەستىك بولار ەدى. ءبىز وسى سەزدەر ارقىلى قازاقستانداعى ءدىني قاتىناستاردى الەمگە تانىتىپ, تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىق ىسىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ وتىرمىز. قازاقستاندى جاڭاشا تانىتۋدىڭ ءبىر ءادىسى وسىنداي بولسا كەرەك.
2009 جىلى 2 قىركۇيەك كۇنى پارلامەنت سەسسياسىن اشقان كەزدە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەرىنە توقتالدى. قازاقستان حالقى قيىن كەزەڭدى ەڭسەرىپ قانا قويماي, داعدارىستان كەيىنگى دامۋ كەزەڭىنە جان-جاقتى دايىندالۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى. قازىرگى كەزەڭ ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرە الاتىن زاڭداردى قابىلداۋدى قاجەت ەتەتىنىن جەتكىزدى.
ەل پرەزيدەنتى ۇكىمەتتىڭ الدىنا ەكى بەسجىلدىق بويىنشا بولە وتىرىپ, ەلدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى جۇكتەدى. “بۇل “قازاقستان-2030” ستراتەگياسىن ورىنداۋ جونىندەگى كەلەسى قادام بولىپ تابىلادى. سوندىقتان بىزگە جاھاندىق وزگەرىستەر مەن ۇردىستەردى ەسكەرۋ كەرەك”, – دەدى ەلباسى.
وسى اتالعان كەزەڭ ىشىندە, ياعني, 2010-نان 2020 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ كۇش-جىگەرىن نەگىزگى بەس باعىتقا, اتاپ ايتقاندا, ەكونوميكانى داعدارىستان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋگە, ونىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, باسەكەگە قابىلەتتى ادامي كاپيتال جاساۋعا, حالىقتى الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە, ۇلتارالىق كەلىسىمدى, قاۋىپسىزدىكتى, حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ تۇراقتىلىعىن قولداۋعا شوعىرلاندىرعان ءجون ەكەندىگىن جاريا ەتتى.
مىنە, 2010 جىل باستالدى. مەملەكەت الدىندا جاڭا بەلەستەر تۇر. بيىل قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعا بولىپ وتىر. ەلباسى بۇل قۇرمەتتى ميسسيا بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن جانە سونىمەن قاتار بىزگە كەڭ مۇمكىندىكتەرگە جول اشاتىنىن ايتتى. ياعني, ەلىمىز الەمگە جاڭا قىرىنان تانىلماق.
قازاقستاندى الەمگە تانىتۋدا پارلامەنتتىڭ دە ءرولى زور. بۇل باعىتتا دەپۋتاتتار دا حالىقارالىق ماڭىزى زور زاڭ جوبالارىن قابىلداۋدا, كەلىسىمدەردى, شارتتار مەن حاتتامالاردى زاڭ تۇرىندە بەكىتۋدە بەلسەندىلىك تانىتاتىنى انىق. سونىمەن قاتار ەلىمىزگە كەلگەن شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن, قوعام قايراتكەرلەرىمەن وتكەن كەزدەسۋلەردە قازاقستاننىڭ ۇستانعان ساياساتى جونىندە جان-جاقتى تۇسىنىك بەرۋ – پارلامەنتشىلەردىڭ مىندەتى. ەل پرەزيدەنتى وسى سەسسيانى اشۋ بارىسىندا پارلامەنت بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە ەلدىڭ ەقىۇ توراعاسى فۋنكتسيالارىن ورىنداۋىنا بەلسەندى قاتىسۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان بولاتىن.
“قازاقستاننىڭ وسى مىندەتتى ويداعىداي اتقارۋى جانە سول ارقىلى حالىقارالىق ساياساتتاعى بەدەلى مەن ابىرويىن نىعايتۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋ – ءبىزدىڭ ورتاق پارىزىمىز”, – دەدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
جاس تا تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىن الەمدىك دەڭگەيدە جاڭا قىرىنان تانىتا بىلەتىن ءسات تۋدى. وسى ءبىر ىنتىماقپەن اتقارىلۋعا ءتيىستى ءىسىمىز ناتيجەلى بولعاي.
اۆتورى: يراك ەلەكەەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى. استانا.
