بىلتىرعى جاڭا جىلدى باتىسقازاقستاندىقتار قارا شاڭمەن قارسى العانى دا ۇمىتىلا قويعان جوق. ال بيىلعى جاعداي ودان وزگەرەك. قىسقى ىلعال شولىركەپ جاتقان شالقار كولىنە, جانتالاسىپ جاتقان جايىققا, شارق ۇرىپ جاتقان شاعانعا ءنار بولىپ تامسا يگى.
باتىس قازاقستان گيدرومەتەورولوگيا ورتالىعىنىڭ مالىمدەۋىنە قاراعاندا, قاڭتاردىڭ ونىنشى جۇلدىزىندا ورال قالاسى ماڭىندا 22 ميلليمەتر قار جاۋعان. بۇل ورتا ەسەپپەن العاندا ءبىر ايدا تۇسەتىن ىلعال مولشەرىمەن دەڭگەيلەس. مەتەورولوگيالىق جىلناما دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ءدال وسى كەزەڭدە ورالدا قاردىڭ وسىنداي مولشەردە مول ءتۇسۋ كورىنىسى ۇزاق جىلداردان بەرى تىركەلمەگەن. ايتالىق, 1963 جىلعى قاڭتار ايىنىڭ ءبىر كۇنىندە 19,2, ال 1984 جىلعى 12 قاڭتار كۇنى 21,6 ميلليمەتر قار تۇسكەن. بۇل الداعى ىرىس كوزى بولا الا ما؟ وعان بىرجاقتى جاۋاپ قايتارۋ قيىن-اق. ويتكەنى الگىندە ايتىلعانداي, مول قار مولشەرى تەك ورال قالاسى ماڭىندا عانا تۇسكەن. وبلىس اۋداندارىندا مۇلدەم قار جاۋماعان. سول 10 قاڭتار كۇنى ءبىز وبلىس ورتالىعىنان ەكى ءجۇز الپىس شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان جاڭاقالا اۋدانىندا ءىسساپاردا جۇرگەنبىز. مۇندا قاردىڭ قىلتاناعى دا بولعان جوق. ءبىز جوعارىداعى ساۋالدى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى جايىق-كاسپي باسسەيندىك ينسپەكتسياسى باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا ءبولىمىنىڭ باستىعى م.ۇمبەتياروۆقا قويدىق. – مەنىڭ ويىمشا, ورال قالاسى ماڭىندا تۇسكەن مول قار ىرىس كوزى بولىپ جارىتا المايدى. ويتكەنى, ول نىعىزدالماعان ۇلپا, وتە جەڭىل قار. كۇن جىلىنعان كەزدە جەرگە تەز ءسىڭىپ كەتەدى. ونىڭ ۇستىنە وبلىس اۋماعىندا, سونىڭ ىشىندە ورال قالاسى ماڭىندا جەر استى سۋلارى سوڭعى جىلدارى تىم تومەندەپ كەتتى. ياعني, ىلعال مولشەرى قالىپتى دەڭگەيدەن ءۇش-ءتورت ەسە تومەن. وتكەن جىلى اقجايىق وڭىرىندە قۇرعاقشىلىق ورىن الدى. بۇل جاعدايدى ودان ءارى كۇردەلەندىرىپ جىبەردى. دەگەنمەن, قىستىڭ ورتاسىنا ەندى جەتىپ وتىرمىز. الدا ءالى ىلعال تۇسەتىن كۇندەر كۇتىلۋدە. سوندىقتان تۇبەگەيلى بايلام جاساۋعا ءالى ەرتەرەك دەپ ويلايمىن. مالىك ماعالىم ۇلى ءوز ويىن وسىلاي تۇجىرىمدادى. بۇل پىكىرگە قوسا ايتايىن دەگەنىمىز, وسىدان شىعاتىن تاعى ءبىر ءماندى ماسەلە بار. ەگەمەندىك العاننان كەيىنگى كەزەڭدە ءبىز كوكتەمدە بولاتىن تاسقىن سۋدىڭ مولشەرىنە دە الاڭدايتىندى شىعاردىق. بۇل ءتىپتى جىلدان-جىلعا ۇلكەن ساياسي رەڭ الىپ بارا جاتقانداي. وسى ارادا قايتىپ, قالاي, نەگە دەگەن ساۋالداردىڭ تۋىنداۋى دا ورىندى. نەگەسى سول, رەسەي مەن قازاقستان اۋماعىنداعى ترانسسشەكارالىق وزەندەردە كوكتەم كەزىندە تاسىعان سۋ مولشەرى ەكى مەملەكەتكە 50 دە 50 دەگەن تەپە-تەڭدىك بويىنشا ءبولىنۋى كەرەك. ويتكەنى, 1992 جىلى رەسەي مەن قازاقستان مەملەكەتتەرى اراسىندا بولعان كەلىسىمدە وسىنداي مالىمدەمە جاسالعان. ودان كەيىنگى جىلدارى وتكىزىلگەن حالىقارالىق كەلىسىمدەردە دە وسى تۇجىرىم العا تارتىلىپ كەلەدى. دەگەنمەن, بۇگىندە وسى تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا جاسالعان كەلىسىمدى قايتادان جاڭعىرتۋ مەن ناقتىلاۋدىڭ دا ۋاقىتى جەتكەن سەكىلدى. ويتكەنى, ناقتى ىسكە كەلگەندە بۇل كەلىسىم ورىندالا بەرمەيتىنىنە دە دالەلدەر جەتكىلىكتى. ايتالىق 1994 جىلى ەدىل وزەنىنىڭ جوعارعى جاعىنان تاسقىن سۋ مولشەرى كۇتپەگەن جەردەن تىم جويقىن تۇردە كەلگەندىكتەن قازتالوۆ اۋدانىن سۋ باسىپ قالدى. ال كەيىنگى جىلدارى بۇعان كەرىسىنشە كورىنىستەر ورىن الۋدا. “باتىسسۋشار” مرك ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مۇقان سەرىقاليەۆتىڭ گازەت تىلشىسىنە قايتارعان جاۋابىنا قاراعاندا رەسەيدىڭ ساراتوۆ وبلىسى اۋماعىنداعى الەكساندروۆ گاي, پيتەركا, نوۆووزەن كەنتتەرى ماڭىندا مىزعىماستاي پلاتينالار مەن بوگەتتەر سالىنىپ تاستالعان. مۇنداي جاعدايدا ەلۋ دە ەلۋ دەگەن پروپورتسيانىڭ ساقتالۋى نەعايبىل. حالىقارالىق كەلىسىمدەر مەن نورمالار بويىنشا قىس ايلارىندا ترانسسشەكارالىق وزەندەر ماڭىندا تۇسكەن قار مەن ىلعال مولشەرى ارنايى ستانسالاردىڭ كومەگىمەن مۇقيات ەسەپكە الىنىپ وتىرۋعا ءتيىس. قىس ماۋسىمى كەزىندەگى مۇنداي سوڭعى ەسەپ 1 ناۋرىزدا جاسالماق. وسى ىلعال مولشەرى, جوعارىدا ايتىلعانداي, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ كورشىلەس وڭىرلەرىنە تەڭ ءبولىنۋى كەرەك. ياعني, قىسقى قار, ودان پايدا بولاتىن تاسقىن سۋ – ەرتەڭگى ىرىس كوزى. باستى ماقسات ونى زارداپسىز, ءتيىمدى پايدالانا بىلۋدە. باتىس قازاقستاندا مۇنداي وڭ تاجىريبەلەر مەن داعدىلار قالىپتاسىپ ۇلگەرگەن. شىنتۋايتىنا كەلگەندە سوڭعى جىلدارى اقجايىق وڭىرىندە قىس كەزىندە قار جاۋمايتىن بولىپ ءجۇر. بىلتىرعى جاڭا جىلدى باتىسقازاقستاندىقتار قارا شاڭمەن قارسى العانى دا ۇمىتىلا قويعان جوق. ال بيىلعى جاعداي ودان وزگەرەك. قىسقى ىلعال شولىركەپ جاتقان شالقار كولىنە, جانتالاسىپ جاتقان جايىققا, شارق ۇرىپ جاتقان شاعانعا ءنار بولىپ تامسا يگى. تەمىر قۇسايىن, ورال.
