ەكiباستۇزدا كرەمني زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى

الداعى مامىر ايىندا ەكiباستۇزدا كرەمني زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالماقشى. وبلىس اكىمدىگىندە وتكەن وتىرىستا ايتىلعانداي, زاۋىتتىڭ باستاپقى جوباسى بويىنشا العاشقىدا وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 35 مىڭ توننا بولسا, كەيىن 135 مىڭ تونناعا دەيىن كرەمني ءوندىرۋدى ارتتىرماق. «ANSA Silicon» جشس وكىلى ب.توق­­تا­سىنوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ەكى­باس­تۇزداعى №1 ماەس ستانساسىنىڭ جانىنان 70 گەكتار جەر ءبولىنىپتى. ەلەكتر قۋاتىن ستان­­سانىڭ وزىنەن, كۆار­تسيتتى قارا­عان­­دىدان, مۇناي كوكسى وب­لىس ورتا­لىعىنان, اعاش كەسىندىلەرىن رەسەي­دەن تاسىمالدايدى. جوباعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 38 ملرد دوللار. كاسىپ­ورىننىڭ ءۇشىنشى كەزەگى ىسكە قوسىلعاندا 600 جۇمىس ورنى اشى­لادى. كەلەسى جوبا –تاعى دا ەكى­باس­تۇزدا, شىدەرتى كەنتىندە قىستا قات­پايتىن وتىن شىعاراتىن زاۋىت سالىنادى. بۇل تۋرالى «نۇر مۇناي م» كومپانياسىنىڭ باسشىسى ق.قاليەۆ مالىمدەدى. قۇرىلىس جۇ­مىس­تارى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالۋى مۇمكىن. جوبانىڭ قۇنى 1,8 ملرد تەڭگە. ينۆەستوردىڭ ايتۋىنشا, جوبانى ماسكەۋلىك ينجينيرينگتىك كومپانيا جاساپتى. زاۋىتتا ءوندىرى­لە­تىن ديزەل وتىنىن -25-تەن -55 گرادۋسقا دەيىنگى سۋىقتا دا قولدانۋعا بولادى. سونىمەن بىرگە, كاسىپورىندا اي-72, اي-76 مار­كالى جانارماي مەن گاز وتىنى شىعارىلادى. اتى ايتىپ تۇر­عا­نىنداي, سۋىققا قاتپايتىن وتىن جوباسى جۇزەگە اسىپ جاتسا, ارينە, قۇبا-قۇپ. مىسالى, بىلتىر وبلىس ورتالىعىندا بريكەتتەلگەن كومىر شىعاراتىن «ۋبۋنتۋ» جشس ىسكە قوسىلدى. زاۋىتتا وڭتۇستىك كورەيادا شىعارىلعان زاماناۋي جابدىقتار ورناتىلعان. جەكە ءۇي­لەر­دىڭ قاراپايىم پەشتەرىنە ار­نالعان كومىر 24 كەلىلىك قاپتارعا سالىن­عان. ماسەلەنىڭ ءمانىسى اۋىل­دىقتار وسى ەرەكشە كومىردىڭ ارتىق­شىلىقتارىن بىلۋلەرى كەرەك, سوندا عانا سۇرانىس كوبەيەدى. كاسىپورىن 35 ادامعا جۇمىس بەردى. ءۇشىنشى جوبا بويىنشا شىلدە ايى­نان باستاپ «پاۆلودار» ارنايى ەكو­نوميكالىق ايماعىندا قوسپالى اليۋ­ميني ءوندىرىسى ىسكە قوسىلادى. بۇل جوبانىڭ «كەرەمەتى» جايلى «Gissenhaus» جشس باسشىلىعى ايتىپ بەر­دى. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى ەدۋارد شۆەتستىڭ ايتۋىن­شا, الداعى ۋاقىت­تا ارنايى ەكو­نو­ميكالىق ايماقتا «قا­ناتتى مەتال­دى» قايتا وڭدەۋ كەشەنى سال­ىنا­دى. قوسپالى ءاليۋمينيدى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە, ءتىپتى شەتەلدەرگە دە ەكسپورتقا شىعارا الاتىن بولامىز, دەيدى «Gissenhaus» جشس وكىلدەرى. ­ جەرگىلىكتى بيلىكپەن, «پاۆ­ل­ودار» اەا باسشىلىعىمەن دە ءىس­كەر­لىك قارىم-قاتىناس جاساۋعا دايىن. بىراق, جاڭاشىل جوبالارعا وسى «بىراقتان» باستالاتىن بوگەت­تەردىڭ بولاتىنى وكىنىشتى. شەتەلدىك قۇرال-جابدىقتاردى وڭىرگە جەتكىزۋ وڭاي ەمەس. جوبالاۋ-سمەتالىق قۇ­جات­­تارى دايىن بولمايىنشا, جاب­دىق­تاردى اكەلۋ, ورناتۋ دا ءمۇم­كىن ەمەس. ەكىنشىسى, كاسىپورىنعا ءبىز­دەر الىپ جوبالار سىزعان كەزدە ۇمىت قالدىراتىن اسا قاجەتتى ينفرا­قۇ­رىلىمدىق جۇيەلەر قاجەت ەكەن. ۇشىنشىدەن, سۇيىق ءاليۋمينيدى وبلىس ورتالى­عىنىڭ ءبىر شەتىنەن ەكىنشى شەتىنە, ياعني ارنايى ەكونومي­كالىق ايماق­قا جەتكىزۋ ءۇشىن اينالما جولدىڭ قاجەتتىگى تاعى بار. ەندى ەكىباستۇزدا سالىنادى دەگەن كرەمني زاۋىتىنا كەلەيىك. بۇل دا ويلانارلىق جوبا. قاراعان­دىلىق كرەمني زاۋىتىنىڭ جاع­دايى جايلى بىلەتىن بولارمىز. جالپى, قازىر ەڭ ارزان كرەمنيدى قىتاي وندىرسە, ال, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كرەمنيى جوعارى ساپالى سانالادى ەكەن. قازاق تىلىندە كرەمني كادىمگى شاقپاق تاس. وڭىردە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باع­دار­ل­اماسى اياسىندا بيىل 300 ملرد تەڭ­گەنى قۇرايتىن 15 جوبا جۇزەگە اسى­رى­لادى, دەيدى يندۋس­تريا­لىق-ين­نو­ۆا­تسيالىق دامۋ باس­قارماسى. جو­عا­رىدا ايتىلعان «ءGىessenhaus» جو­باسى­نا 4,5 ملرد تەڭگە تارتىلىپتى. جوس­پار بو­يىن­شا اليۋميني قۇيىن­دى­سىن شىعاراتىن كاسىپورىن كەلە­سى جىلى مامىر ايىندا ىسكە قوسىل­ماق. سون­داي-اق, 25 ملرد تەڭگە س­ا­لىن­عان «تemir logistik» جشس, پاۆ­­لو­دار مۇناي-حيميا زاۋىتىن جاڭ­عىر­تۋ, «پرو­م­ماشكومپلەكت» جشس-ءنىڭ تەمىر جول ءدوڭ­گەلەكتەرى ءوندىرىسى­نىڭ كەشەنى, «دانە­كەر» شق» جشس-ءنىڭ سۋارۋ جۇيەسى, «رومات» جشس-ءنىڭ وبلىس ورتا­لى­عىنداعى فارماتسەۆتيكالىق زاۋىت قۇرىلىسى, ەكىباستۇز ەت وڭدەۋ زاۋىتى جانە باسقا دا جوبالار بار. باسقارما ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە 2015-2019 جىلدارى جالپى قۇنى 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 37 جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە 8,5 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى. بەس جوبا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا, 32-ءسى كاسىپكەرلىكتى قول­داۋ كارتاسى بويىنشا ورىندا­لا­دى. وتكەن جىلى وبلىستا بەس كا­سىپ­ورىن ىسكە قوسىلعان. مى­سالى, كەلەسى جىلى وبلىستىق ون­كو­لو­گيالىق ديسپانسەردىڭ قۇرى­لى­سىن باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. اۋىل تۇرعىندارىن اۋىز سۋمەن قامتا­ماسىز ەتۋ جونىندەگى 25 جوبانى ىسكە اسىرۋعا قازىنادان 7,4 ملرد تەڭگە بولىنەدى. وبلىس ورتالىعىندا مەملەكەت-جەكە مەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا «Shapoorji Pallonji» ءۇندى كومپا­نيا­سىمەن قۇنى 50 ملرد تەڭگە تۇرا­تىن وبلىستىق اۋرۋحانا قۇرىلى­سى بو­يىنشا مەموراندۋمعا قول قويىلعان. ينۆەستور دەمەكشى, ءبىر قىزىعى, ەگەر ينۆەستورلار ال­عان جەرلەرىن ۋا­قى­تىندا پايدا­لان­باسا سالىق پەن ايىپ­پۇل سالۋعا بولا ما, بولماي ما دەپ ونى دا ويلانۋىمىز كەرەك ەكەن. مى­سالى, ەرتىس اۋدانىنداعى بوس تۇر­عان ەلەۆاتورعا ينۆەستيتسيا سا­لىپ, جوندەپ, قايتا ىسكە قوسقان «كاحالونگ-استىق» جشس-گە وزىنە ءبو­لىن­گەن جەرلەردى پايدالانباعانى ءۇشىن 17 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سا­لى­­نىپتى. ولاي بولسا, شەتتەن كەل­گەن ين­ۆەستورلاردان ەلىمىزدىڭ زاڭ­دا­رىن ورىنداۋلارىن تالاپ ەتكەن دۇرىس. ءبىز جوبالار جايلى جايدان-جاي جا­زىپ وتىرعانىمىز جوق. جوبا­لار جولعا ءتۇسىپ, ەل يگىلىگىن كورسە قۋا­ن­امىز. وكىنىشتىسى, ءدال وسىن­داي 600-1500 جۇمىس ورىن­دارىن اشامىز, توننالاپ ءونىم وندىرەمىز دەگەن ءدۇبiرلi جوبالار بۇرىن دا ءساتتى باستالىپ, قالاي, نەمەن اياقتالعانىن كورiپ ءجۇرمiز. ەكىباستۇزدىڭ وزىندەگى 4,5 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالدى دەگەن ءوڭىر­­لىك وقۋ ورتالىعى 2009 جىلى باس­تالعان-دى. بiراق, الىپ قۇرى­لىس نىسانىنىڭ داۋ-دامايى ءالi جال­عاسۋدا. نىسان قازىر قۇلاۋعا شاق تۇر. ءبىز گازەتىمىزدە بۇل نىسان تۋرالى بىرنەشە رەت جازدىق تا. سويتسە, قۇرىلىستى اياقتاۋ ءۇشىن «كاسiپقور» حولدينگiنىڭ ەسەبىنشە, تاعى دا 2,8 ملرد تەڭگە قاجەت ەكەن. ەكiباستۇزداعى ەكىنشى داۋلى كاسiپورىن – «قازاقستان ۆاگون جاساۋ كومپانياسى» جشس. بۇل تۋرالى دا تالاي رەت جازدىق. قازiر اتالمىش كاسiپورىن ساتىلۋعا قويىلعان سياقتى... فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان» پاۆلودار وبلىسى