07 اقپان، 2017

ايالى اعالاردىڭ الاقانى-اي!

145 رەت كورسەتىلدى

دارا تۋعان دانا اباي: «الدىڭ­عى تول­­قىن – اعالار، ارتقى تولقىن – ىنى­لەر» دەيدى. وسى ەگىز ۇعىم ۇرپاقتار سا­باق­تاس­تى­­عىنىڭ التىن ارقاۋىن ۇزبەي جال­عاس­­تىرىپ كەلەدى. بۇل ويلار كورنەكتى قالامگەر سافۋان شايمەردەنوۆتىڭ «اعالاردىڭ الاقانى» اتتى كىتابىن قايتا پاراقتاعاندا ەسكە ءتۇستى. اعالاردىڭ اسىل قاسيەتى، ۇكىلەپ ۇستار ۇلگىسى، ءىنىنىڭ اعاعا ىزەتى، ءىلتيپاتى – ءبارى-ءبارى ادەمى باياندالعان. «جىعىلار جەرىندە جىعىلعان...»، وتىرىككە جانى قاس، «...وزىنەن جاسى كوپ كىشى بىرەۋ سۋىرىلىپ: ء«اي، باۋىرجان، سەن...» - دەپ ءادىلىن ايتار، تاۋىپ سويلەر بولسا، شامدانۋدىڭ، ۇلكەندىگىن سالىق ەتۋدىڭ ورنىنا، نامىسشىل باسىن ءيىپ، تاعزىم ەتۋ» پارىزى بولىپ ەسەپتەلەتىن ب.مومىش ۇلى تۋرالى بايانى، م.اۋەزوۆ، س.مۇقانوۆ، ع.مۇسىرەپوۆتىڭ قادىرلى قاسيەتتەرى، كىسىلىگى مەن كىشىلىگى، ەلىنە ساپارلاپ بارعان سابەڭدى تانىمايتىن تەنتەك جاستاردىڭ جات قىلىعى، ق.امانجولوۆتىڭ تالعار شىڭىنا قاراپ تۇرىپ، «تاۋلار نەتكەن تاماشا! الىستان تۇرىپ قاراساڭ. اتتەڭ، تاۋلار باۋىرىندا، ادامدار بار الاسا»، دەپ ءتورت جول ولەڭدى توگىپ جىبەرەتىنى، ۇلى مۇحاڭنىڭ: « – ۇلى دەپ مەنى اتاما، سافۋان. ونداي پىكىرگە وقىرمان قاۋىمنىڭ دايىندىعى جوق، ولارعا مىنا ۇلى ءسوزىڭ ەرسى بولىپ ەستىلەدى. قۇر بوسقا ۇياتقا قالامىز»، دەۋى ويعا قالدىرادى. ال مۇقاعاليدى بىلمەيتىن ويى تاپال شەنەۋنىككە جازۋشى اقىن ءىنىسىنىڭ «التىن ادام» ولەڭىنەن: «سارى التىننىڭ بەلگىلى نارقى ماعان، قايدا بىراق، التىننان ارتىق ادام؟!..اجال كەلسە التىنىڭ ساقتايتىنداي... التىن تابىت ىشىندە جاتپايتىنداي... شەجىرەمدى ۇرلاپتى... زۋلاپتى كۇن. عاسىرلاردان ءبىر ءىزىم تىڭداپ تۇرمىن. التىن ادام شىنىمەن قازاق بولسا، بىلگەن ەكەن قۇنىنىڭ قىمباتتىعىن!» دەگەن جولداردى وقىپ بەرسە، الگى شىركىن: «...ءا، مىناۋ الگى ەسىكتەن تابىلعان ادام عوي» دەپتى. اقىننان حابارى جوق پەندەگە قالامگەر نە دەسىن: «... توعىشارلاردىڭ ءبارى بىردەي ءبىلىمدى، مادەنيەتتى، تالانتتى بولىپ جان المايتىن بولسا، شاراڭ قايسى؟!» دەيدى دە، رۋحانيات سالاسىنىڭ وكىلدەرى ايالى الاقانىنىڭ جىلۋىن ىنىلەرىنە ىركىلىسسىز بەرىپ جۇرگەنىنە تاۋبە كەلتىرەدى. «قايران، مۇحاڭ... ءتيىپ كەتكەن جەرى تاربيە، ۇلگى، ونەگە بولاتىن... نەسىن ايتامىز. عاجاپ ەدى عوي.. ۇلگى دەمەكشى، مۇحاڭ سەكىلدى الىپ تۇلعانىڭ كۇنى كەشە ارامىزدا بولعانىنىڭ تىرىلەرمەن بىرگە تىرشىلىك ەتىپ جۇرگەنىنىڭ وزىنەن ارتىق قانداي ۇلگى بار!» دەيدى اكادەميك زەينوللا قابدولوۆ ۇستازى مۇحتار اۋەزوۆ جايلى اعىنان جارىلىپ. تالايدى تاڭداندىرعان تاحاۋي (احتانوۆ) اعاسى تۋرالى: «بەتەگە كەتىپ، بەل قالار، بەكتەر كەتىپ، ەل قالار. ەل امان بولسا، تاحاۋي ەستەن كەتپەس»، دەيدى دە سىرباي (ماۋلەنوۆ) اعاسى تۋرالى وي تەربەپ «ق ۇلىن» اتتى ولەڭىنە توقتاپ، سول ارقىلى سۇراپىل سوعىستى ەلەستەتىپ، «شىركىن ءومىر، ق ۇلىن بوپ كىسىنەيدى»، دەگەن ءبىر جولعا سالماق سالىپ، ورالحانعا (بوكەەۆ) ورالادى دا: «ورالحاننىڭ ءبىلىمى «قىزىل ديپلوممەن بىتىرگەندەردەن كوپ ىلگەرى تۇراتىن»، دەپ ءىنىنىڭ اعاعا دەگەن ءىلتيپاتىنىڭ قانداي بولعانىن: «اعا! مەن ءسىزدى ەشقاشان دا اتى-جونىڭىزبەن اتاعان ەمەسپىن. ەڭ العاش كورگەننەن باستاپ «اعا» دەپ امانداستىم جانە سول 1967 جىلدان بەرى تۋعان اعاداي شىنشىل كوڭىلمەن سىيلاپ قۇرمەت تۇتىپ كەلەمىن... مەن ءسىزدى، اعا، جاھانداعى جالعىز ۇستازىم دەپ، جار سالا ايتۋدان ۇيالماس ەدىم، ءارى وسىنىڭ ءوزىن ماقتان تۇتار ەدىم. قارعاداي كەزىمدە، «لەنينشىل جاس» گازەتىندە جاريالانعان ءۇش-ءتورت وچەركىمدى وقىپ، اۋىلدا قاپەرسىز جۇرگەن كەزىمدە رەسپۋبليكالىق باسىلىمعا شاقىردىڭىز...مىنە، ءسىز 60 دەگەن اسۋعا شىقتىڭىز، تومەنگە قاراڭىزشى، اعا، مەن كورىنەم بە ەكەن؟» دەگەن جانى جايساڭ ءىنى ءسوزىن ەلجىرەي وتىرىپ دايەككە كەلتىرگەن شەراعاڭ (مۇرتازا) اعا مەن ءىنىنىڭ سىيلاستىعىن ءىنجۋ-مارجانداي سۋرەتتەگەندە، قوس تۇلعا كوز الدىڭا كەلەدى. الىپتاردىڭ ءۇنىن ەستىپ، ءسوزىن تىڭداعان، ۇلگىسىن كورگەن مىرزاتاي اعا (جولداسبەكوۆ) «اسىلدارىم» دەپ اعالارى مەن زامانداستارى تۋرالى توقسان بۇراۋ سىر شەرتەدى. ء«دۇلدۇل ەدى، بۇلبۇل ەدى كەنەكەڭ!» دەپ ءانشى-جىراۋلاردىڭ سوڭعى تۇياعىنداي تۇعىرى مىقتى كەمەل كەنەن (ازىرباەۆ) كەرەمەتتەرىن تەرەڭنەن تولعاپ، «اعاعا قاراپ تاڭدانامىز! اعاعا قاراپ بيىكتەيمىز!» دەگەن كەرەمەت رياسىز كوڭىلمەن ءابدىجامىل (نۇرپەيىسوۆ) اعاسىن ماقتان ەتەدى. مىنە، اعا مەن ءىنىنىڭ جاراسىمى دەگەن وسىلاي بولسا كەرەك ەدى. دەگەنمەن، سول اعا مەن ءىنىنىڭ ۇلگىسى – زامانعا قاراي ادامى دەلىنىپ بىرتىندەپ سيرەكسىپ، اركىم ءوزىم بىلەمىنمەن كەتىپ بارا جاتقان جوق پا دەگەن وي مازالايدى. شىركىن، اعانىڭ ايالى الاقانىنا، ءىنىنىڭ ءىلتيپاتىنا نە جەتسىن!

سۇلەيمەن مامەت،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار