قارساڭدا

ەرتەڭ ۆەنادا قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعالىعىنا كىرىسۋىنە ارنالعان ءماجىلىس وتكىزىلەدى مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋ­داباەۆ اۆستريانىڭ بىرنەشە بۇ­قا­رالىق اقپارات قۇرالدارىنا سۇحبات بەرۋدە. “ORF” راديوسىنىڭ ءتىلشىسى قازاق­ستان­نىڭ ەقىۇ-داعى توراعالىعى كە­زىن­دەگى جوسپارلارى جونىندە, ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى جاڭا ءرولى تۋرالى, قا­زاقستاننىڭ رەسەيمەن, قىتايمەن ساياسي جانە ەكونوميكا­لىق قارىم-قا­تى­ناس­تارى جايىندا سۇرادى. سەيسەنبى كۇنگى نومىردە شىق­قان ماقالامىزدا ۆەنا قالا­سىن­دا قا­زاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ مەملە­كەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر مي­نيسترى قانات ساۋداباەۆتىڭ اۆستريا رەسپۋبليكاسىنا ساپارى باس­تالعانىن ايتقانبىز. اۆس­تريا­نىڭ ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىندا وزىندىك ورنى بار. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا, تاۋەلسىزدىك قولعا ەندى تيەدى دەپ وتىرعان شاقتا – 1991 جىلدىڭ قازانىندا ول كەزدەگى وداقتاس رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى ن.ءا.نا­زار­باەۆ اۆستريانىڭ فەدە­رال­دىق كانتسلەرى ف.ۆرانيتسكيدى باي­قو­ڭىر عارىش ايلاعىنان اۆس­تريا­لىق عارىشكەردىڭ ۇشۋىنا باي­لانىستى كەلگەن ساپارىندا قا­بىلداعان بولاتىن. ەلباسىمىز بەن كانتسلەردىڭ ادامدىق تۇر­عى­داعى قارىم-قاتىناستارى جىلدار بويى جالعاسقانىنان دا حابار­دارمىز. پرە­زيدەنتىمىز اۆسترياعا 1993, 1999, 2000 جانە 2004 جىل­دارى بار­عانىن دا بىلەمىز. ەكى ەل اراسىن­دا­عى قارىم-قاتىناستار قاي دەڭگەيدە بولسا دا جەمىستى دەي الامىز. وتكەن جىلدىڭ اق­پا­نىندا سەنات ءتورا­عا­سى قاسىم-جومارت توقاەۆ باس­قارعان پار­لامەنتتىك دەلەگاتسيانىڭ ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەيا­سىنىڭ قىسقى ماجىلىسىنە قاتىسۋى, ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرماسىمەن داي­ىندالعان “ەۋروپاعا جول” باع­دارلاماسىنىڭ تانىستىرى­لى­مى ءجو­نىندە گازەتتىڭ بىرنەشە نومىرىنە رەپورتاجدارىمىز دا شىققان. كە­دەن ورگاندارىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ەكى ەلدىڭ 2009 جىلعى قاڭتار-قازان ارالىعىنداعى ساۋدا اينالىمى 1,072 ملرد. اقش دول­لا­رىن قۇ­راپ­تى. قازاننان بەرگى ءما­لى­مەتتەر ءالى جيناقتالماعان سياق­تى. 2008 جىلعى كورسەتكىش 1,3 ملرد. ەۋرو ەكەن. تەگى, وتكەن جىل­عى كورسەتكىش 2008-دەن كەمدەۋ سوعاتىن سياقتى. قانشا دەگەنمەن, داعدارىس قاي ىسكە دە اسەر ەتپەي قويمايدى عوي. نەگى­زىندە بۇل ىستەگى ءۇردىس وتە وڭ ەكەن­دىگى انىق. سوڭعى 15 جىل­دىڭ ىشىندە ساۋدا اينالىمىنىڭ كو­لەمى 12 ەسە وسكەن, سونىڭ ىشىندە قا­زاقستان يمپورتى 17 ەسە ارتىپ­تى. ءبىز بۇلارعا مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرىن, مينەرالدار مەن مينە­رالدىق شيكىزات, مەتال­دار, ماقتا, راديواكتيۆتى شيكىزات, توقىما ءون­ىم­­دەرىن جەتكىزىپ بە­رەمىز, بۇل جاق­تان بىزگە تاماق ونەر­كاسىبىنىڭ ءونىم­دەرى, ىشىمدىك­تەر, تەمەكى, ماشينە جابدىقتارى مەن تەتىكتەرى, ەلەكتر تەحنيكاسى جاب­دىقتارى اپارىلادى. اۆس­تريا­نىڭ بار تۇتىناتىن مۇ­نايى­نىڭ 25 پايىزى قازاقستاننان ەكەنىن ايتساق تا ءبىزدىڭ ەكونو­مي­كامىزدىڭ تۇراقتىلىعى بۇل ەل ءۇشىن قان­دايلىق ماڭىزدى ەكەنىن كورەمىز. كەشە تۇستەن كەيىن قانات ساۋ­­داباەۆ اۆستريا رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ ەۋروپالىق جانە حالىق­ارا­لىق ىستەر جونىندەگى فەدەرال­دىق ءمينيسترى ميحاەل شپين­دە­لەگ­گەرمەن كەزدەس­تى. ونىڭ الدىن­دا ينۆەستيتسيا­لار­دى قولداۋ جانە بىرلەسە قورعاۋ ءجو­نىندەگى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. اڭگىمە بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى سان-سالالى باي­لانىس­تار­دى ودان ءارى ۇلعايتۋدىڭ جول­دارى قاراستىرىلدى. قازاق­ستان-اۆستريا قارىم-قاتىناس­تارى سىن­دارلى ۇنقاتىسۋ مەن ءوزارا سەنىم قاعيداتتارىنا نە­گىزدەلگەنى, ەكى جاق تا كوكەيكەستى حالىقارالىق ماسە­لە­لەر جونىندە ۇقساس ۇستانىمدا بو­لىپ كەلە جاتقانى رازىلىقپەن اتاپ اي­تىل­دى. بۇعان دەيىن اۆستريا پار­لامەنتىندە ورتالىق ازيا ەل­دەرى پارلامەنتتەرىنىڭ دەپۋتات­تا­رى­­مەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى باستاماشىلىق توپ بار ەكەن. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ وسى وڭىردەگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق سال­ما­عىن ەسكەرە كەلىپ, پارلامەنت­تىڭ ۇلتتىق كە­­­­­ڭە­سىنىڭ (بۇل وسىن­داعى جوعارى پالاتا سانالادى) دەپۋتاتى, جاسىلدار پارتيا­سىنىڭ پارلامەنتتىك فراك­تسيا­سى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كارل وللينگەر قازاقستان پارلا­مەنتىمەن ىنتىماقتاستىق ءجونىن­دە جەكە توپ قۇرۋدى كوزدەپ وتىر­عانى ايتىلدى. اڭگىمەدە ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق كەلىسىم جاي­ىنا دا نازار اۋدارىلدى. مۇنان ءبىر ايداي بۇرىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەلەگاتسياسىنىڭ اۆسترياعا جۇمىس ساپارى بول­عانىن, وندا ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ەل بىرلىگىنىڭ قازاق­ستان­دىق مودەلىنىڭ تانىستىرىلعانىن وسى جەردە تاعى ءبىر ەسىمىزگە ءتۇسىرىپ قويدىق. ەۋروپادا دا ءبىر ۇلتتان تۇراتىن مەملەكەتتەر قالماي با­رادى. جاھاندانۋ جەلى جاھاندى جاي­لاپ تۇر. سوندىقتان وسىنداعى ەل­دەردىڭ ءوزى ءتىلى باسقا بولسا دا ءتى­لەگى ءبىر, ءجۇزى باسقا بولسا دا جۇرەگى ءبىر جانداردىڭ ءبارىنىڭ باسىن قو­سىپ, سۇتتەي ۇيىتىپ وتىرعان ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ تاجىريبەسىنە قى­زىعا قاراۋدا. ۇيرەنبەك ويدا. ەۋ­روپا ەلدەرى. بىزدەن. قازاقتاردان. كەلگەلى مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋ­داباەۆ اۆستريانىڭ بىرنەشە بۇ­قا­رالىق اقپارات قۇرالدارىنا سۇحبات بەرۋدە. “ORF” راديوسىنىڭ ءتىلشىسى قازاق­ستان­نىڭ ەقىۇ-داعى توراعالىعى كە­زىن­دەگى جوسپارلارى جونىندە, ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى جاڭا ءرولى تۋرالى, قا­زاقستاننىڭ رەسەيمەن, قىتايمەن ساياسي جانە ەكونوميكا­لىق قارىم-قا­تى­ناس­تارى جايىندا سۇرادى. ء“Dىe Presse” گازەتىنىڭ ءتىلشىسى قازاقستان ءۇشىن ەقىۇ-عا توراعالىق نەگە وسىنشا ماڭىزدى دەگەندى ايتادى, قازاقستان وسى ارقىلى ءوزىنىڭ باتىستاعى ءيميدجىن جاقسارتقالى جۇرگەن جوق پا دەيدى, قازاقستاننىڭ توراعا رە­تىندە ۇسىناتىن تىڭ يدەيالارى بار ما دەگەندە, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ رەسەي ۇسىنعان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا قۇرىلىمىنا كوزقاراسىن بىلگىسى كەلەدى. ء“Profىl” جۋرنالىنىڭ ءتىلشىسىنىڭ سۇ­راق­تارى دا ءارىپ­تەس­تەرىنىڭ سۇراق­تا­رىنىڭ ماڭايىندا بولىپ شىقتى. وعان قوسا ول “ەۋ­رووداق – رەسەي” تۇربا قۇبىرلارى جوباسىنا قازاق­ستان­نىڭ قالاي قارايتىنىن سۇراي­دى. قانات ساۋدا­باەۆ بۇل سۇراقتار­دىڭ بارىنە دە تىڭعىلىقتى جاۋاپ­تار قايتار­دى. سىرتقى ىستەر مي­نيسترلىگىنىڭ حالىقارالىق اقپارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى رومان ۆاسي­لەن­كونىڭ اي­تۋىنا قاراعاندا, مۇن­داي سۇح­باتتار تاعى دا بەرىلەتىن سى­ڭايلى. بۇگىن قانات ساۋدا­باەۆ­تان قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەقىۇ-داعى تۇراقتى وكىلدىگىندە باق جۋرناليستەرى سۇحبات الاتىنىنىڭ ۇستىنە اتاقتى “رەيتەر” اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى ەكسكليۋزيۆتى سۇحبات بەرۋدى سۇراپ وتىر. بۇل كۇندەردەگى ءىس-شارالاردىڭ ءبارىن “قارساڭدا” دەگەن سوزبەن سي­پاتتاۋعا بولار. “اباي جولىنداعى” ءبىر تاراۋ وسىلاي اتالۋشى ەدى عوي. نەگىزگى وقيعالار بۇگىن, ەرتەڭ بو­لادى. حوفبۋرگ سارايىندا نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ “قازاقستان جولى” كىتابىنىڭ اۆستريالىق نۇس­قاسىنىڭ تۇساۋكەسەرى وتكىزىلمەك. سونداعى فەست زالىندا قازاقستان ونەر شەبەرلەرىنىڭ گالا-كونتسەرتى ۇيىمداستىرىلماق. ءمينيسترىمىز مۇحتار قۇل-مۇحاممەد باستاعان ۇزىن سانى 200 ادامدىق شىعار­­ماشىلىق ۇجىمداردىڭ, الىبەك دىنىشەۆ, الان بورىباەۆ, نۇرجامال ۇسەنباەۆا, مايرا مۇحامەدقىزى سياقتى ونەر جۇلدىزدارىنىڭ كون­تسەرتى تۇرماق, سول كونتسەرتكە دايىن­دىعىن كورۋدىڭ ءوزى ءبىر عاجاپ. قۇر­مان­عازى وركەسترى, استاناداعى ك.باي­سەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەارىنىڭ سيمفونيا­لىق وركەسترى مەن حورى مۇشەلە­رىنىڭ, كوپتەگەن جاس انشىلەر مەن ورىنداۋشىلاردىڭ وسى وراسان وقيعانىڭ ارقاسىندا موتسارت پەن شتراۋس وتانىنا كەلگەندەرىنە, مۋ­زىكا مەككەسى اتانعان ۇلى قالانى كورگەندەرىنە تولقىپ تەبىرەنىپ, سويلەگەندەرىن, وسىنداي ەلىم بار دەگەندى ماقتانا ايتقان­دارىن تىڭداۋدىن ءوزى ءبىر عاجاپ. ايتسە دە, مەن “قازاق اۋەندەرى” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ شاقى­رۋىمەن سول كون­تسەرتتى گازەت بە­تىندە كورسەتۋ ءۇشىن ۆەناعا ارنايى كەلگەن ارىپتەسىم ءاليسۇلتان قۇلانبايدىڭ “باقشا­سىنا” ءتۇس­پەي-اق قويايىن. قالاي بول­عاندا دا ءدال قازىرگى تاڭدا ەرەك­شە ورلەۋ ۇستىندە تۇرعان قازاق ءما­دەنيەتىنىڭ مايتالماندارى تالعام­پاز ۆەنا جۇرتشىلىعىن, ديپلوما­تيالىق كورپۋستىڭ نەبىر ىعايلارى مەن سىعايلارىن ورەلى ونەرىمەن قايران قالدىرارىنا كۇماندان­باي­مىز. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ – ۆەنادان.