2017 جىلى جارىق كورگەن ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا» ەڭبەگىندە ايگىلى ەكونوميست جانە 1971 جىلدان بەرى داۆوستا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ تۇراقتى پرەزيدەنتى كلاۋس شۆاب بىلاي دەيدى: «بىزدەر بۇگىنگى تاڭدا كۇللى ءومىرىمىزدى, جۇمىس ىستەۋ ءۇردىسىمىزدى جانە قارىم-قاتىناسىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن رەۆوليۋتسيانىڭ باستاۋ كوزىندە تۇرمىز. كولەمى مەن اۋقىمى جانە كۇردەلىلىگى جاعىنان ءتورتىنشى ونەركاسىپ رەۆوليۋتسياسىنا تەڭ كەلەتىن ۇلگى ادامزات تاريحى مەن تاجىريبەسىندە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن. مىنە, سوندىقتان دا بىزدەر جاساندى ينتەللەكت, روبوتتاندىرۋ, روبوت-اۆتوكولىكتەر, ءۇش ولشەمدى پرينتەر, نانوتەحنولوگيا, بيوتەحنولوگيا سياقتى كۇللى الەمدى وزگەرتەتىن ەڭ پارمەندى جانە تاڭعاجايىپ تەحنولوگيالىق بولمىستىڭ كۋاسى بولا باستادىق». مىنە, وسى تۇرعىدان كەلگەندە, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» دەپ اتالاتىن يننوۆاتسيالىق جولداۋىنىڭ بۇگىنگى الەمدىك سىن-قاتەرلەر مەن زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىرعانى ەشبىر كۇمان تۋدىرمايدى. جولداۋدا ءۇشىنشى جاڭعىرۋدىڭ بەس باعىتىنا باسىمدىق بەرىلگەن. بىرىنشىدەن, پرەزيدەنت ەكونوميكانىڭ جەدەلدەتىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋىنا ۇلكەن ەكپىن بەرىپ, بۇل ورايدا ۇكىمەتكە «تسيفرلىق قازاقستان» اتالاتىن ارنايى باعدارلامانى ازىرلەپ, IT سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن حالىقارالىق تەحنوپارك قۇرۋدى ءبىرىنشى كەزەككە قويىپ وتىر. وزا دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعىندا دەرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قاسىندا ۇتىمدى يدەيالاردى قىسقا مەرزىم ىشىندە بيزنەسكە اينالدىراتىن بيزنەس-ينكۋباتورلار, تەحنولوگيالىق پاركتەر مەن ساينس-پاركتەر بەلسەندى قىزمەت اتقارادى. باكالاۆرلار ەمەس, ماگيسترلەر مەن عىلىم دوكتورلارىن دايارلاۋعا باعىتتالعان زاماناۋي زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى قوسا قالىپتاسقان. بۇل رەتتە «عىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ باستى نىساناسى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىن قۇرۋ بولعانىمەن, ازىرگە بۇل ماسەلە تولىق شەشىمىن تاپقان جوق. ەكىنشى باسىمدىق بيزنەس-ورتانى, ناقتىراق ايتقاندا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ, جاقسارتۋ, دامىتۋ جانە كەڭەيتۋ ارقىلى ولاردىڭ 2050 جىلعا دەيىن ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 50 پايىزىن قامتاماسىز ەتۋى كوزدەلىپ وتىر. بۇل باسىمدىق مىڭداعان جۇمىس ورىندارىن اشۋدىڭ دا كەپىلى بولماق. ءۇشىنشى باسىمدىق ەلىمىزدىڭ ماكروەكونوميكاسىن تۇراقتاندىرۋدى, ۇلتتىق بانك پەن وزگە بانكتەردىڭ جۇمىستارىن جانداندىرۋدى جانە مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ قارجى يگەرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى, سونداي-اق «ۇلتتىق قور قاراجاتىن پايدالانۋدىڭ ۇتىمدىلىعىن كۇشەيتۋدى جانە ەل ەكونوميكاسىنا شەت ەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن تەز ىسكە قوسۋدى كوزدەيدى. ءتورتىنشى باسىمدىق ادامي كاپيتالدى جاقسارتۋدى, ءبىلىم مەن عىلىمدى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باستى تەتىگىنە اينالدىرۋدى, سونداي-اق, IT-ءبىلىمدى, قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە ەكپىن بەرۋدى قاراستىرادى. بۇل ورايدا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ باسىمدىعىن ساقتاي وتىرىپ, اسىرەسە, اعىلشىن تىلىنە ەكپىن بەرۋ كوزدەلگەن. ويتكەنى, بۇگىنگى تاڭدا اعىلشىن ءتىلى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, كيبەرنەتيكانىڭ, يننوۆاتسيا مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ, سونداي-اق, حالىقارالىق ەركىن ساۋدا مەن ءتۋريزمنىڭ دە باستى قۇرالىنا اينالىپ وتىر. پرەزيدەنت نازار اۋدارعان بەسىنشى باسىمدىق وزا دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ءتيىمدى ۇلگىلەرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ينستيتۋتتىق وزگەرىستەر جاساۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, سول سياقتى جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. رەفورمالار, ەڭ الدىمەن, جەكەمەنشىكتى قورعاۋعا, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى مەن زاڭ الدىندا كۇللى ازامات قۇقىنىڭ تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەن سوت جۇيەسىنە سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن تەرروريزممەن كۇرەستى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءدىني ەكسترەميزمدى ۋاعىزداۋعا جول بەرمەيتىن ءىس-شارالاردى دا قوسا كۇشەيتۋ كوزدەلگەن. جولداۋدىڭ تۇبەگەيلى ماقساتى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن قاتار ءارى تولىق جاڭعىرتۋ جانە سونىڭ نەگىزىندە مۇلدە جاڭا ەكونوميكالىق مودەل قۇرۋدى كوزدەيدى. ءۇشىنشى جاڭعىرۋدى پرەزيدەنت تەك قانا سىن-قاتەر ەمەس, كەرىسىنشە, ەلىمىزگە تاعدىر سىيعا تارتقان مۇمكىندىك جانە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كوزدەلگەن مەگاماقساتتارعا جەتكىزەتىن ناقتى كوپىر نەمەسە جول كارتاسى رەتىندە ۇسىنىپ وتىر. جولداۋدا نىساناعا الىنعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ وڭاي بولمايتىنى كورىنىپ تۇر. ويتكەنى, بۇگىنگى زامانعا تۇسپا-تۇس كەلگەن ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ ەلەمەنتتەرىن, اتاپ ايتقاندا, اۆتوماتتاندىرۋدى, روبوتتاندىرۋدى, جاساندى ينتەللەكت قالىپتاستىرۋدى جانە سولاردىڭ نەگىزىندە اقپارات الماسۋدى, سول سياقتى, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدىڭ عىلىمى مەن ءبىلىم جۇيەسى ساپاسىنىڭ, ودان دا ناقتىراق ايتقاندا, ادام رەسۋرستارىنىڭ دەڭگەيى مەن ورەسىنە تىكەلەي بايلانىستى بولاتىنى ايقىن كورىنىپ تۇر. دەمەك, قازاق ەلىنىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى بالاباقشادان باستاپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا دەيىنگى دەڭگەيلەرگە ارنالعان وقۋلىقتار مەن ءبىلىم باعدارلامالارىن قايتا جاساقتاۋدان باستاۋ كەرەك ەكەنى جانە اتالعان سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىلىمىن زامان تالابىنا ساي قايتا جەتىلدىرۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە ەكەنى تالاس تۋدىرمايدى.
ءادىل احمەتوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
