تۇلعالار تۇعىرعا قوناتىن بولدى

قازاق حاندىعىنىڭ نەگىزىن سال­عان كەرەي مەن جانىبەك حانداردىڭ ەس­كەرتكىشتەرى توڭىرەگىندەگى داۋ-دامايعا نۇكتە قويىلدى. ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا بۇل ەسكەرتكىش­تەردى ء“تۇر-كەلبەتى قازاققا كەل­مەي­دى”, ء“ىشى كەۋەك, ساپاسى ناشار” دە­گەن نەگىزبەن استانا كوشەلەرىنە قويۋعا ءوز رۇقساتىن بەرمەگەن بولا­تىن. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا كوتە­رىلگەن بۇل ماسەلە شەشىمىن جىل باسىندا تاپقان سەكىلدى. جاقىندا استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ باسشى­لى­عىمەن قازاق حاندىعىنىڭ نەگىزىن سا­لۋشى كەرەي مەن جانىبەك حاندار­دىڭ جانە اقىن اباي قۇنان­باي ۇلى­نىڭ ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ەس­كيزدەرىنە قاتىستى رەسپۋبليكالىق اشىق كون­كۋرستىڭ قورىتىندىسىن جاريالاۋعا ارنالعان قازىلار القاسىنىڭ وتى­رى­سى بولىپ ءوتتى. كونكۋرسقا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە 30 جۇ­مىس كەلىپ تۇسكەن. حانداردىڭ بەينەسىنە قاتىستى 10 جۇمىس كەلىپ تۇسسە, ابايدىڭ ەسكەرت­كىش-مونۋ­مەن­تىن جاساۋعا ىنتا ءبىل­دىر­گەندەر سانى — 20. ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, كونكۋرسقا قاتىسۋشىلار الدى­نا ۇلتتىق باتىرلارىمىز, قازاق حان­دىعىنىڭ, مەملەكەتتىلىكتىڭ نەگىزىن قالاعان كەرەي مەن جانىبەك حان­داردىڭ بەينەسىن ارحيتەكتۋرالىق-كوركەمدىك قالىپتا جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى قويىلىپ, الدىڭعى قۇيىل­عان مۇسىندەردىڭ “جولىن قۇشپاس” ءۇشىن بۇل جولى جۇمىستارعا قويىل­عان تالاپ كۇشەيتىلدى. اتاپ ايتساق, قازاق حان­دارىنىڭ بەينەلەرىندە ەتنوگرافيا­لىق ناقتىلىق, ولار ءومىر سۇرگەن كە­زەڭ بەينەسى كيىنگەن كيىمدەرىنەن كورىنىس تابۋعا ءتيىستى. ەسكيز-جوبالار بولاشاقتا استانادا تۇرعىزىلىپ جاتقان ەڭ ادەمى عي­ماراتتاردىڭ ءبىرى “حان شاتىردىڭ” جانىنداعى پاركتە تۇعىرعا قونباق. وسىعان بايلانىستى سول ايماقتاعى قالا قۇرىلىسى جانە تەحنيكالىق ەسەپتەردى نەگىزگە الا وتىرىپ جا­سالۋ تيىستىگى باسا ايتىلدى. ءبىر توپ قالالىق ءماسليحات دەپۋ­تات­تارى جانە قوعام, مادەنيەت قاي­رات­كەرلەرىنىڭ استانا قالاسى­نىڭ اكىمى اتىنا جازعان اشىق حا­تىندا ۇلتىمىزدىڭ ءبىرتۋار اقىنى, دانىش­پان حاكىم ابايعا جاڭا ەسكەرتكىش قۇيىلىپ, ونى قالانىڭ ەسكى ورتا­لىعىنداعى كورنەكتى جەرگە تۇرعىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالعان بولاتىن. وسىعان وراي جاڭادان قۇيىلاتىن اباي ەسكەرتكىشىن بەي­بىتشىلىك كوشەسى مەن اباي داڭعى­لىنىڭ قيىلى­سىن­دا­عى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ عيمارا­تىنىڭ الدىنا قويىلۋى كەرەك دەگەن شەشىم قابىلداندى. رەسپۋبليكالىق كونكۋرس قورى­تىن­دىسى بويىنشا كەرەي مەن جانىبەك حانداردىڭ بەينەسىن بەي­نەلەۋدە استانالىق رينات ابەنوۆتىڭ جۇمىسى ەڭ جاقسى ەسكيز-يدەيا دەپ تانىلدى. الماتىلىق ەدىگە راحما­ديەۆ — ەكىنشى,  توقتار ەرمەكوۆ, باقىتجان ابىشەۆ, ەسكەن سەرگەباەۆ ءۇشىنشى ورىن­عا يە بولدى. باقىت­جان ابىشەۆ جانە ەسكەن سەرگەباەۆ اباي ەسكەرت­كى­شىنە دە ءوز جوبالارىن ۇسىنىپ, ول جۇمىستار 2-ورىن الدى. ال اباي ەس­كەرتكىشىنە تاپسىرىلعان 20 جۇمىس ءىشى­نەن الماتىلىق بولات دوسجانوۆ­تىڭ جۇمىسى ەڭ ۇزدىك ەسكيز-يدەيا اتان­سا, نۇرلان دالباي, قايرات سۇ­رانشى جانە قاراعان­دى­لىق ەرلان عايمولدينگە 3-ورىن بۇيىردى. جەڭىمپازدار اقشالاي سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. بەكىتىلگەن ۇزدىك ەسكيز-يدەيالار نەگىزىندە اۆتورلار تاريح, ەتنو­گرافيا, انتروپولوگيا سالاسىنداعى ساراپشى مامانداردىڭ ەسكەرتپە­لە­رى مەن كەڭەس­تەرىنە سۇيەنە وتىرىپ ەسكەرتكىش جو­باسىن جاساماق. جوبا استانا قالالىق اكىمدىگىنىڭ جانىن­داعى ارحيتەكتۋرا­لىق-كوركەمدىك كەڭەستىڭ جانە قازىلار القاسىنىڭ وتىرىسىندا تاعى دا سا­راپتامادان وتەدى. ەسكەرتكىشتەر جوبا­سىنىڭ سوڭعى نۇكتەسىن زاڭعا سايكەس ءما­دە­نيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مونۋمەنت جانە ەسكەرتكىشتەر ءجو­نىن­دەگى مەملەكەتتىك كوميسسياسى قويادى. ياعني, ەلدىك پەن ەرلىكتىڭ نى­شاندارى ىسپەتتەس وسىناۋ تۇل­عالار ەسكەرتكىش­تەرىن استانامىز­دىڭ كورىك­تى جەرلە­رىنەن كورەتىن كۇن الىس ەمەس. ۆەنەرا تۇگەلباي. ماحاببات جاس-كارىنى تاڭدامايدى ايگىلى فرانتسۋز اكتەرى جەرار دەپاردەنىڭ ەلىمىزگە كەلىپ, كۇن شۋاعىنا شومىلعان وڭتۇستىك وڭىردە (وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, تۇلكىباس اۋدانى) تاۋەلسىز “تاڭارىس” كينوستۋدياسى ءتۇسىرىپ جاتقان “كەش ماحاببات” اتتى كار­تي­نادا باستى كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرىن سومداعانىنان كينوسۇيەر قاۋىم قۇلاع­دار. قىسقاسى, اتالمىش فيلم بيىلعى جىلدىڭ كوزايىمى بولعالى تۇر. جاڭا لەنتا مونتاجدالىپ بىتكەنشە بىزدەر مەگا-جۇلدىزدىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءتۇسىرىلۋ الاڭىنداعى ەرەكشە احۋالدى بايانداي تۇرۋدى ءجون كوردىك. كەشە عانا تورتكۇل دۇنيە تاني بەرمەيتىن ەلىمىزگە بۇگىن اياعىنىڭ استىنا التىن توسەپ تە كەلتىرە المايتىن كينو الىپتارى قازاقستاندىق جوبالارعا قاتىسىپ جاتقانى, قالاي دەسەك تە ايتا-ايتا جۇرەرلىكتەي وقيعا. دەپاردە مىرزا “ەۋرازيا” كينوفەس­تيۆا­لى­نىڭ اياسىندا العاش رەت قازاقستانعا 2007 جىلى جولى ءتۇسىپ, وتاندىق كينەماتوگرافياعا قىزى­عۋ­شىلىق تانىتقاندا, بۇل قادىرلى قوناقتىڭ كوڭىل جىقپاس سوزىندەي كورىنگەن. الايدا, بۇل­تالاقتاپ سويلەۋدى بىلمەيتىن, اتاق پەن باي­لىقتىڭ بۋىنان مۇلدە ادا فرانتسۋز اكتەرى سول جولى شىنىندا دا اعىنان اقتارىل­عان ەكەن. – جەرار دەپاردەگە قانشا تولەگەنىمىزدى ءتىپتى سۇراماي-اق قويىڭىز. ەگەر ونى باتىس كينو­ستۋديالارى شاقىرسا, ءبىزدىڭ كارتينامىز­دىڭ تولىق بيۋدجەتى بولاتىن – جارتى ميلليون دوللار گونو­رار سۇراعان بولار ەدى. ونىڭ اگەنت­­تەرىنە حابار­لا­سىپ, “كەش ماحابباتتا” ويناۋعا ۇسىنىس ءبىلدىر­گەنى­مىزدە, ولار قارجى كولەمىن ازداۋ ايتقان. بىراق, ءبىز­دىڭ ونداي گونورار تولەۋگە دە شامامىز كەلمەي­تىن ەدى. دەگەنمەن, دەپاردەگە ستسەناري ۇنا­عانى سون­شالىقتى, بۇل ساۋدا­لا­ساتىن ءجايت ەمەستىگىن ايتىپ, ءبىزدىڭ جاعدايى­مىز­عا كوندى, – دەي­دى “تاڭا­رىس” كينو­س­تۋدياسىنىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي ءازىموۆ. سونىمەن فرانتسۋز اكتەرىن ەلىكتىرگەن قانداي ستسەناري ەدى؟ اۋىلدىڭ قارت زەينەتكەرى قالتاي (نۇرجۇمان ىقتىمباەۆ) كەمپىرىنەن ايىرىلىپ, قامكوڭىل بولىپ قالادى. وعان جانى اشىعان نەمىس دوسى گەرا (جەرار دەپاردە) مەن ساتىبالدى دوسى (بولات قالىمبەتوۆ) جالعىزسىراپ جۇرگەن قالتاي شالعا “قالىڭدىق” ىزدەۋگە كىرىسەدى. اتال­مىش فيلم­دە رەسەي كينوساڭلاقتارى – نا­تاليا ارىن­باساروۆا مەن ناتاليا گۆوز­ديكو­ۆا بار ەكەندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك. ەكى اكتري­سا دا قالتاي­عا كەمپىر بولۋعا لايىقتى كانديداتۋرالار. كينەماتوگرافياداعى جاڭالىقتاردان قۇلاع­دار بولىپ جۇرەتىن حالايىق بولات قالىمبەتوۆ­تىڭ بىلتىر عانا رەجيسسەر ءسابيت قۇرمان­بەكوۆ­تىڭ “سەكەر” فيلمىندە ءوز قاعيداسىمەن ءومىر سۇرەتىن قيقار اكەنىڭ ءرولىن ءساتتى سومداعا­نىن بىلەدى. سول سياقتى “كەش ماحاببات” كارتي­نا­سىن ءتۇسىرۋدى دە “تاڭارىس” ستۋدياسى رەجيس­سەر ءسابيت قۇرمان­بەكوۆكە سەنىپ تاپسىر­عانىن ايتا كەتەلىك. – مەن بۇل كارتي­نانى قىرعىز رەجيس­سەرى احتان ارىن-كۋ­بات­پەن بىرىگىپ جاساۋىم كەرەك ەدى. بىراق, ونىڭ ءوز جوبالارىنا وراي ۋاقىتىمىز ۇيلەسپەي, جالعىز ءوزىم جۇمىس ءىس­تەۋگە تۋرا كەلدى. پرو­ديۋ­سەر ماعان “كەش ماحاب­باتتى” تۇسىرۋگە ۇسى­نىس جاساعاندا وي­لان­باي كەلىسسەم دە, جۇرە­گىمنىڭ تۇبىندە بۇل جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ۇدە­سى­­نەن شىعا الامىن با دەگەن قورقىنىش تا, ۋايىم دا بولدى. الاي­­دا, وسى كارتيناداعى جۇلدىز­دىڭ دەڭ­گەيىندە جۇمىس ىستەۋدىڭ ءساتى قايتا ءتۇس­پەيتىندىگىن دە ءتۇيسىن­دىم. دەپاردە ءبىرىنشى كۇنى-اق بارلىق قاۋ­پىمدى سەيىلتىپ جىبەردى. قاراپايىم, كوڭىلدى, كوپشىل مىنەزىمەن ءتۇ­سىرۋ الاڭىندا تاماشا احۋال ورناتتى, – دەيدى رەجيسسەر ءسابيت قۇر­مانبەكوۆ. جەرار ءوز كاسىبىنىڭ حاس شەبەرى ەكەندىگىن قازاق­ستاندىق, رەسەي­لىك ارىپتەستەرى, ءتۇسىرۋ توبى ءبىر اۋىز­دان ءتانتى بولىپ مويىندايدى. “ۇستاعا وڭ-سولى ءبىر” دەگەندەي, الەم كورەر­مەندەرىن سيرەك تالانتىمەن تابىندىرعان كينومەترى تۋرالى ءتۇرلى پىكىرلەردىڭ ءبارى ءبىر جەرگە توعى­ساتىن­دىعىن بايقايسىڭ. – ونىڭ قولىنان كەل­­مەي­تىنى جوق سياقتى كورىن­دى. ەگەر ستسەناري تالاپ ەتسە ول تراكتور­دىڭ دا, قيرا­عان كەز كەلگەن كولىك­تىڭ دە رولىنە وتى­رادى. ءدال سول سياقتى ءبىر مينۋت تا ويلان­باي ۇشاق­­تىڭ دا شتۋرۆالىنا يە بولا الادى. مىنا ءبىر ءسات­تى ايتايىن. اكتەر جالاڭ­اياق وزەن­دى كەشىپ ءوتۋ كەرەك بولاتىن. ول ويلانباس­تان, كۇزدىڭ سۋى­عىنا قاراماي, اياق كيىمىن شەشىپ, وزەندى شال­پىل­داتىپ وتە شىق­تى. ونىڭ ايەلىن وينا­عان اكتريسا استاۋدا وتىرعان جەرار­دىڭ جونىن ىسۋعا باتا الماي, جۇرەكسىنىپ تۇر­عان-دى. “مەن سەنىڭ كۇيەۋىڭ ەمەسپىن بە. نەگە قور­قا­سىڭ؟” دەپ ارقاسىن بار ىنتا-ىقى­لا­سى­مەن ىسۋعا كوندىرە قويعانى. مەن بارىنەن دە وسى كورىنىس­تەن جۇرەك­سىنىپ ەدىم. ءتۇسىرۋ جۇمىس­تارىنىڭ ءبارى دالا­لى جەردە جۇرگەن­دىك­تەن, استاۋعا قۇياتىن سۋدى قاي جەرگە ىسىتا­تى­نى­مىزدى بىلمەدىك. استاۋ دا اقىر­زاماننان قال­عان­داي, ەسكى ەدى. بۇل قولاي­سىزدىقتان دا اكتەر­دىڭ ءوزى قۇتقاردى. وزەندەگى سالقىن سۋدى استاۋعا شەلەكتەپ تول­تىرت­قىزدى دا, ءتۇسىرۋ جۇ­مىستارىن جالعاس­تىرىپ كەتتىك, – دەيدى رەجيسسەر. ادامنىڭ ايتقىسى كەلگەنىن ىممەن تۇسىنە­تىن فرانتسۋز اكتەرىمەن ءتىل تابىسۋ ءۇشىن اۋدار­ماشى­نىڭ دا ايتار­لىق­تاي قاجەت ەمەس كەزدەرى دە بولعان. دە­پاردە ءبىزدى داۋىس ىرعاعىنان, يشارا-ىمى­مىز­دان-اق ءتۇسىنىپ وتىر­دى. الەمگە ايگىلى اكتەردىڭ ارىپتەستەرى شى­نىن­دا دا جەرار­دىڭ ءداپ وزىمەن جۇ­مىس ىستەپ جات­قان­دارىنا سەنبەي دە قالاتىن. سون­داي­دا ول اكتەرلەر­دىڭ قولىن الىپ, “بىزدەر – ارىپتەس­تەرمىز” دەيدى ەكەن. ءبىرىنشى ءتۇسىرۋ كۇنى دەپاردەدەن باستاپ, ءبارى دە تول­قىدى. بۇرىن-سوڭ­دى قازاقتىڭ كيىز ۇيىندە كينوعا ءتۇسىپ كورمەگەن فران­­تسۋز اكتەرىنىڭ ويىنىن كورۋگە كەلگەن قارا­قۇرىم ادام ونىڭ شيرىعىپ تۇرعان جۇيكەسىن ودان ءارى جۇقارتىپ جىبەرسە كەرەك, ول شىن مانىندە “ارس” ەتە قالدى, – دەيدى دەپاردەنىڭ دۋب­لەرى الپينيست ءجا­­نە فوتوگراف ۆلا­دي­مير تۋگالەۆ. بۇل كارتينادا قازاقستاندىق تۋ­گا­لەۆتىڭ دە ايى كۇت­پەگەن جەردەن تۋعان. دۋبلەر رە­تىن­دە اسا كۇردەلى دۇنيە جاساي قوي­ماسا دا, بوس ۋاقى­تىندا ءوزىنىڭ سۇيىك­تى ىسىمەن دە اينا­لىسۋعا مۇمكىن­دىك ال­عان تۋگالەۆكە الەمگە ايگىلى اك­تەر­گە دۋبلەر بولۋ تۋرا­لى ۇسىنىس ءتۇس­­كەندە بۇل بىرەۋلەردىڭ قال­جىڭى دەپ قابىل­داسا كەرەك. كينو­ستۋديا كەڭسەسى ءۇيى­نەن الىس بولماعان سوڭ, نەم كەتەر دەپ باسىن سۇعا سالادى. سونىمەن, دە­پار­دەگە ۇقساپ تۋعان جەرلەسىمىزگە ول كەتكەن سوڭ جالپى ستسەنالارعا قاتىسۋ بۇيىرعان. قولى ازداپ بوساي قالسا بالاداي ك ۇلىپ, اينالاسىنداعىلاردىڭ قىلىعىن اينىتپاي كەلتىرىپ, ءتۇرتىپ ويناپ, قىتىقتاپ كەتىپ, ءبارىنىڭ شارشاعانىن ءوز شۋاعىمەن باساتىن اكتەردىڭ بولمىسىنا ءتانتى بولماۋ مۇمكىن ەمەس. ناعىز تالانتقا عانا ءتان نيەتپەن, ستسەناريدى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن جاتتاپ الاتىن دەپاردە مىرزانىڭ ءتۇسىرۋ الاڭىندا ارالاسپايتىن شارۋاسى جوق كورىنەدى. كادر قالاي قۇرىلعان, جارىق پەن كامەرا قالاي ورنالاستىرىلعان, – بۇل وسىنىڭ بارىمەن ءىسى بار اكتەردىڭ كىنامشىلدىگى دە ەمەس. بۇل ءوز ءىسىن بەس ساۋ­­ساعىنداي بىلەتىن, قول­عا العان ىسىنە جاۋاپ­كەر­شى­لىكپەن, جانا­شىر­لىقپەن قارايتىن كاسىپ­قوي اك­تەر­دىڭ بولمىسى دەپ قابىلداعان ءجون بولار. – دەپاردە مەنىڭ كۇت­كەنىمنەن دە اسىپ ءتۇس­­تى. مەن كوپتەگەن ءاي­گى­لى ونەر ادامدارىن كور­دىم. ولاردىڭ ەش­قاي­سىسى تۋرالى جامان پىكىر ايت­قىم كەلمەيدى. بىراق, ءالى كۇنگە دەيىن جەرار­دان ار­تىق كونبىس ادامدى كەز­­­دەستىرمەدىم. جاي ءومىر­­دە ەرەكشە جاع­داي مەن كۇي تالعامايدى. ەسە­­سىنە, جۇ­مىس بارى­سىندا كەرەمەت جيناقى ءارى وتە ءتارتىپتى. ول بار­لىق جاڭا نارسەگە دەگەن بالالىق قىزىعۋ­شى­­لى­عىن ساقتاپ قالعان. ال­عاش­قى كۇنى ءتۇسىرۋ جۇ­مىس­­تارىن اياقتاپ بولا سالى­سىمەن, دەپاردە شىم­­كەنتتەگى بازارعا اپا­رىپ كەلۋگە ءوتىنىش ءبىل­دىردى. بازارعا كەشكە, كىسى اياعى تارقاي باستا­عاندا بارعا­نى­مىز دۇرىس بولىپتى. ايتپەسە, ونىڭ ونەرىنە تابىناتىن­دار ءبىزدى تاپتاپ ولتىرگەن­دەي ەكەن, – دەيدى ءازىموۆ. قىسقاسى, بيىل جاڭا فيلم تۇساۋىن كەسپەك. سوڭعى ون جىل ىشىندە ءوزى تۇسكەن كارتينالاردىڭ ءبىر دە بىرەۋىنىڭ پرە­مە­را­سىنا قاتىسۋعا مۇرشا­سى كەل­مە­گەن فرانتسۋز اك­تەرى ءۇستى­مىز­دەگى جىل­دىڭ كوك­تە­مىن­دە, مۇمكىن كۇزدە بولعالى تۇرعان تۇ­ساۋ­كە­سە­رى­نە قا­تىسۋعا ۋادە بەرىپ كەتىپتى. “اۋرەلەڭمەن” ۇلكەن ەكرانعا كەلىپ, “سەكەر” ارقىلى جاس كورەرمەندەردىڭ جۇرەگىن سەلت ەتكىزگەن رەجيسسەر ءسابيت قۇرمانبەكوۆ ءوزىنىڭ كينو­فەستيۆالدەردىڭ ەمەس, كورەرمەندەردىڭ كوڭىلىنىڭ جەتەگىندە كەتىپ بارا جاتقانىنا سەنىمدى. ال جاڭا ءفيلمنىڭ ستسەناريى ءتىپتى امبەباپ, ەسكىرمەيتىن ماڭگىلىك ماحاببات تاريحى. ناعىز كورەر­مەندەرگە ارنالعان كارتينا تۇسىرۋگە ۇمتىل­عان شىعارماشىلىق توپ جۇرەككە ءاجىم دە ءتۇس­پەي­تىندىگىن, ءامىر دە جۇرمەيتىندىگىن پاش ەتكىسى كەلەدى. ايناش ەسالي, الماتى. كاكىمبەك سالىقوۆ: ەرەيمەنتاۋ – ەڭسەلىم! ء“بىزدىڭ تاريح – بۇل دا ءبىر قا­لىڭ تاريح”, – دەپ قادىر اقىن ايت­­قانداي, قازاق حالقىنىڭ تاري­حى تىم تەرەڭنەن, ەستە جوق ەسكى زامان­نان تامىر تارتادى. ءجۇرىپ وتكەن جولى دا, شەجىرە-سىرى دا, ءتىپتى, جال­پى ادامزات وركەنيەتىنە قوسقان ۇلەسى دە ەش حالىقتان ولقى سوقپاي­دى. اتاپ ايتقاندا, بابا­لارى­مىز “جەلمەن بىرگە كوشە بەرمەي”, سال­تا­ناتتى كەنت-شاھار­لار دا تۇرعىز­عان. تاس قوپارىپ, كەن دە قازعان. تا­لاي جۇرت ءۇستى-باسىن تەرى-تەرسەك­پەن ءبۇتىن­دەگە­نىنە ءماز بولىپ ءجۇر­گەن­دە, باستان-اياق ساف التىننان كيىم كي­گەن. ءدال وسى ايتىل­عان­دار­دى ماق­تا­نىش ەتۋگە بولا ما؟ ارينە, بولادى! وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى كوپ­تە­گەن وتانداستارىمىز, اسىرەسە, بەي­قام­داۋ بوي تۇزەپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاق تۋعان جۇرتىنىڭ تاپ وسىن­داي تاماشا تاريحىن جەتە بىلەدى دەپ ايتۋ قيىن. ارعى زاماندى بىلاي قويعاندا, “كوپ تۇركى ەنشى الىسىپ تاراسقانداعى” قارا شاڭىراقتى, ياعني اياۋلى اتا­جۇرت­­تى ەنشىلەپ قالعان, دەربەس ەل رەتىن­دە تۋ كوتەر­گەن ءدۇبىرلى ءداۋىر كە­زەڭ­دەرىنەن دە اسا ماردىمدى مالىمەت بىلە بەرمەي­دى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەل مەن جەر شەجىرەسىن جۇيە­لەپ, اردا جۇرتى­مىز­دىڭ قات­پار-قاتپار تاريحىن تانى­تۋ جو­لىن­دا ءبىز اتقارۋعا ءتيىستى ءىس ءالى دە قىرۋار. وسىنى ويلاعاندا استانا­داعى “فوليانت” باسپاسىنىڭ “مەنىڭ وتانىم – قازاقستان” سە­ريا­سى­مەن شىعاراتىن ولكەتانۋ تاقىر­ى­بىن­داعى تاريحي-تانىمدىق كىتاپ­تارى, مىنە, ءدال جوعارىداعى ولقى­لىعىمىزدىڭ ورنىن تولتىرۋعا سۇبەلى ۇلەس بولىپ قوسىلار قۇندى ەڭبەكتەر دەر ەدىك. سەريا اياسىندا بۇعان دەيىن جا­رىق كورگەن “ ۇلىتاۋ”, “ويىل” كىتاپ­­تارىمەن تانىس بولاتىنمىن. جۋىردا “ەرەيمەنتاۋ” كىتابى قولى­­ما ءتيدى. ىشكى مازمۇنى باي, كور­كەم دە كەلىستى بەزەندىرىلگەن ەڭبەكتى پاراقتاي وتىرىپ, قاسيەتتى ەرەي­مەنتاۋ ءوڭىرىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحى جۇيەلى كەستەلەنگەنىنە كوز جەتكىزدىم. قادىم زاماننان سىر شەرتەتىن تاس­تاعى جازبا-ورنەكتەر, قولا ءداۋىرى­نىڭ جادىگەرلەرى جانە كونە تۇركىلەر كەزەڭىنە بايلانىستى ءتۇيىن-پايىم­دارمەن باستالعان جيناقتا وڭىردەگى جەر-سۋ, رۋ-تايپا اتاۋلارىنا قاتىس­تى دالەلدى تۇجىرىمدار كەلتىرىلىپتى. ايماقتىڭ تىلسىم تابيعاتى, اڭ-قۇسى, وسىمدىكتەر الەمى جايلى سيپات­تاما دا ەرەيمەن ءوڭىرى تۋرالى وقىرمان تانىم-تۇسىنىگىن مولايتا تۇسۋگە قىزمەت ەتىپ تۇر. ەڭبەكتە ەل قورعاعان باتىر با­با­لار, اسىرەسە, قانجىعالى بوگەن­باي باتىر تۋرالى مول دۇنيە بار ەكەن. بۇل, ارينە, وتە ورىندى. باتىردىڭ ءوز باسىنىڭ ەرلىگى, اقىلماندىعى, سوزگە جۇيرىكتىگىمەن بىرگە, اتالارى مەن اعا-ىنىلەرىنىڭ ەل تاريحىنداعى ور­نى تۋرالى دەرەكتەر دە كوپ سىر ۇقتىر­عانداي. بۇل باعىتتاعى اتاقتى باپان بي مەن ساققۇلاق بي جونىندەگى اڭگى­مە­لەردى سۇيسىنە وقىدىم. كىتاپتا سون­داي-اق حح عاسىردىڭ باسىنداعى وسى وڭىردەگى ءدۇبىرلى وقيعالار جاڭعى­رىعى دا شىنايى بەينەلەنىپتى. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدەگى ولكە تاري­حىنا قاتىستى قىسقا ءارى نۇسقا دەرەك­تەر دە ورىندى قولدانىلعان دەپ ءتۇيدىم. “فوليانت” باسپاسىنىڭ “مەنىڭ وتانىم – قازاقستان” سەرياسى بو­يىن­شا وسىنداي قۇندى باسىلىمدار شىعارۋدى قولعا الىپ, ءار ولكە-ءوڭىر تاريحىن جاڭاشا ورنەكتەۋگە ۇم­تىلۋى – ەل مەن جەر شەجىرەسىن ءوس­كە­­لەڭ ۇر­پاق ساناسىنا ءسىڭىرۋ, ولار­دىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك, ۇلتجان­دىلىق سەكىلدى تاماشا قا­سيەتتەردى قالىپ­تاس­تىرۋ جولىنداعى بارشاعا ورتاق يگى ىسكە قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس. لايىم, ءتول تا­ري­حى­مىزدى جاڭاشا قىرىنان تا­نى­تار جۇيەلى دە مازمۇندى تۋىن­دىلار كوبەيە بەر­گەي. كەشەگى ە.بەك­ماحانوۆ, م.قو­زى­باەۆ, ا.سەيدىمبەك سياقتى ارىس­­­تارى­مىزدىڭ ارمانى دا وسى ەدى عوي! استانا.