2006 جىلدان باستاپ ەلىمىزدەگى “مادەني مۇرا” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسا وتىرىپ, حورلاننىڭ باس رەداكتورلىعىمەن دۇنيەجۇزىلىك پسيحولوگيالىق اقىل-وي قازىناسىنىڭ 10 تومدىعى مەملەكەتتىك تىلدە جارىق كوردى. حورلاننىڭ جارىق كورگەن 100-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ ىشىندە 6 مونوگرافيالىق, 12 وقۋ قۇرالدارى بار.
حورلان توقتامىسقىزى اسەم قالا الماتىدا دۇنيەگە كەلگەن. ادامنىڭ كوڭىل-كۇيىنىڭ, مىنەز-قۇلقىنىڭ, پەيىلىنىڭ, جان دۇنيەسىنىڭ, جالپى بۇكىل بولمىسىنىڭ قالىپتاسۋىنا وتباسىمەن قوسا ونىڭ تۋعان ولكەسىنىڭ, ءوزىن قورشاعان تابيعاتتىڭ تيگىزەتىن اسەرىنىڭ زور ەكەنىن ەسكەرسەك, حورلاننىڭ جايدارى مىنەزى, اشىق دارقان كوڭىلى, باۋىرمالدىعى مەن سەزىمتالدىعى, جارقىلداعان كۇلكىسى وسى گۇلدەنگەن تابيعاتتىڭ وعان تارتقان سىيى سىندى. توقتامىس بەدەلباەۆ سياقتى اكەسى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى. ۇنەمى باسشى قىزمەتتەر اتقارىپ, قازاق حالقىنىڭ وركەندەۋىنە ەڭبەگى سىڭگەن ازامات. حورلاننىڭ اناسى – بولات سۇلەيمەنوۆا ماسكەۋدىڭ م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ازيا, افريكا ەلدەرى ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى, تۇرىك تىلدەرى ماماندىعىن تامامداعان ءبىلىمدى, پاراساتتى قازاق قىزى. مىنە, تۋمىسىنان ۇلگىلى ورتادان, ۇلاعاتتى وتباسىنان, تاربيە العان, اتاقتى عىلىم ورتالىقتارىنان سۋسىندانعان ادامنىڭ حورلانداي بولماي, باسقاشا بولۋى مۇمكىن بە؟ ول 1972-77 جىلدارى ماسكەۋدەگى كسرو پەداگوگيكا عىلىمدارى اكەدەمياسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مەكتەپكە دەيىنگى بولىمىندە “پسيحولوگيا” ماماندىعى بويىنشا ىزدەنۋشىلىك جۇمىس اتقاردى. 1978 جىلى ءوزىنىڭ ماماندىعى بويىنشا سول ينستيتۋتتا كانديداتتىق, ال 1999 جىلى رەسەي ءبىلىم اكادەمياسىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دارەجەسىنە جەتتى. 1977-1980 جىلدار ارالىعىندا اباي اتىنداعى ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پسيحولوگيا كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى, ال 1980 جىلدان قازىرگى كەزگە دەيىن قازاقتىڭ مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. العاشىندا وقىتۋشىلىق قىزمەتكە كەلگەن حورلان بىرتىندەپ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ناتيجەسىندە اعا وقىتۋشى, دوتسەنت, پروفەسسورلىق جۇمىستاردى اتقارسا, 1988 جىلدان باستاپ, اتالمىش ينستيتۋتتىڭ العاشىندا جالپى پسيحولوگيا, ال وسى تاڭدا تەوريالىق جانە پراكتيكالىق پسيحولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. حورلاننىڭ پسيحولوگيانىڭ ءار سالاسىنان ۇلكەن شابىتتى سەزىممەن, عىلىمي ۇستانىممەن, پەداگوگتىق شەبەرلىكپەن, جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ وقيتىن ءنارلى ءدارىسىن ستۋدەنتتەر, ماگيسترانتتار, مەكتەپ مۇعالىمدەرى, اتا-انالار سۇيسىنە تىڭدايدى. ءوزى ساباق بەرەتىن عىلىمنىڭ نەگىزىن, ونىڭ ادىستەمەسىن جەتە مەڭگەرگەنمەن, ءدارىستى شەبەر دارىندىلىقپەن, قىزۋ جۇرەكپەن, تارتىمدى تىلمەن, قىزىقتى دەرەكتەردى قابىستىرا وتىرىپ وقۋ كەز كەلگەن پەداگوگتىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. بۇل ناعىز پسيحولوگتاردىڭ بويىنا بىتكەن ەرەكشە قاسيەت قوي دەپ ويلايمىن. پەداگوگيكالىق پسيحولوگيا سالاسىنان حورلان توقتامىسقىزى جاقىن جانە الىس شەتەلدەرگە تانىمال عالىم. پسيحولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ ىشىندە ونىڭ عىلىمي باعىتى: پسيحولوگيانىڭ تەوريالىق-مەتودولوگيالىق نەگىزدەرى; بالالار جانە پەداگوگيكالىق پسيحولوگيا; ءبىلىم بەرۋ جانە دامىتۋ پسيحولوگياسى. بۇل سالالاردىڭ ءبارى قازىرگى تاڭداعى جاڭا قوعام جاعدايىندا ادام بالاسىنىڭ ءوسۋى مەن دامۋىنا, ونىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنا نەگىز بولاتىنى بەلگىلى. حورلان توقتامىسقىزى تۇلعانىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى كەلەلى ماسەلەلەردى زەرتتەۋ ۇستىندە. عالىمنىڭ باسشىلىعىمەن فۋندامەنتالدى عىلىمي تاقىرىپتارعا جاتاتىن “مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ عىلىمي نەگىزى”, “دەنە جانە اقىل-ەسىنىڭ كەمىستىگى بار بالالارعا كوررەكتسيالىق-پەداگوگيكالىق, الەۋمەتتىك قامقورلىق كورسەتۋدىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك نەگىزى” جانە ت.ب. ماسەلەلەر بويىنشا تۇبەگەيلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا بۇكىل دۇنيە ءجۇزىنىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعان “ادامداردىڭ دەنساۋلىعى مەن پسيحولوگيالىق دامۋىنا ەكولوگيانىڭ اسەرى” ماسەلەسىمەن دە عالىم ءوزىنىڭ شاكىرتتەرىن قاسىنا الا وتىرىپ زەرتتەۋ جۇرگىزۋدە. ونىڭ ناتيجەلەرى ادامزاتقا قاجەتتى تابيعي ورتانى ۇنەمدى پايدالانۋ ماسەلەسىندە ءىس جۇزىنە اسىپ وتىر. بۇل زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى ماسكەۋدەگى لومونوسوۆ اتىنداعى, ءال-فارابي اتىنداعى جانە اباي اتىنداعى قازاقتىڭ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ پەداگوگ, پسيحولوگ عالىمدارى مەن ماماندارى تاراپىنان وتە جوعارى باعاسىن الدى. سونداي-اق, عالىم “بوبەك” ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىمەن بىرلەسە ء“وزىن ءوزى تانۋ” يننوۆاتسيالىق ءبىلىم باعدارلاماسىن جاساۋعا دا بەلسەنە قاتىستى. وسىعان بايلانىستى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنا اينالىپ وتىر. 2006 جىلدان باستاپ ەلىمىزدەگى “مادەني مۇرا” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسا وتىرىپ, حورلاننىڭ باس رەداكتورلىعىمەن دۇنيەجۇزىلىك پسيحولوگيالىق اقىل-وي قازىناسىنىڭ 10 تومدىعى مەملەكەتتىك تىلدە جارىق كوردى. حورلاننىڭ جارىق كورگەن 100-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ ىشىندە 6 مونوگرافيالىق, 12 وقۋ قۇرالدارى بار. وسى ۋاقىتقا دەيىن ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 2 عىلىم دوكتورى, 22 عىلىم كانديداتى دايىندالدى. ح.شەريازدانوۆا “ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن” مەدالنىڭ يەگەرى, “جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى” نوميناتسياسىنىڭ جەڭىمپازى, جاقىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اتاعىنا يە بولدى. ايەل زاتىنىڭ جارقىراپ العا شىعۋى, بويىنداعى ءبىلىمى مەن ءىلىمىن, بۇكىل قابىلەتىن جايا كورسەتۋى وتباسىندا ۇنەمى قاسىنان تابىلاتىن, قولداپ, قورعاپ وتىراتىن قۇداي قوسقان جارىنىڭ جاقسىلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ءومىر مەكتەبى الدىمىزعا تالاي تارتتى. وسى تۇرعىدان العاندا, مىنەزىمەن دە, اقىل-پاراساتىمەن دە, عىلىمي دارەجەسىمەن دە تەرەزەسى وزىمەن تەڭ تۇسەتىن, سىرباز مىنەز عالىم بەكەن ۇلى سياقتى جارىنىڭ بولۋى دا حورلاننىڭ اللا بەرگەن باقىتى دەپ بىلەمىز. وسىنداي ۇلكەن عالىم, ادال دوس, پاراساتتى جاننىڭ قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءتالىم بەرۋى جاستاردىڭ ونەگە الۋىنا, ومىردە العا تالپىنۋىنا, بيىككە قۇلاش ۇرۋىنا, سەبىن تيگىزەتىنى ايقىن. ۇلتتىڭ بۇكىل بولمىسى مەن بولاشاعىنا جاۋاپتى قىز بالالاردىڭ جان دۇنيەسىن قوزعايتىن اسەرلەر كوپ. سونىڭ ەڭ كۇشتىسى كوزگە بىردەن شالىناتىنى پەداگوگ ونەگەسى. سونداي ونەگەنى حورلان شەريازدانقىزى سياقتى جانداردان الۋعا بولادى قازىنا ايتماعامبەتقىزى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
