بۇگىنگى اڭگىمە توركىنى سول مارتەبەسى بيىك ۇستازعا قاتىستى بولماق. ماماندىق مارتەبەسىنىڭ كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتەتىندەر دە كاسىبي الەۋەتى جوعارى مۇعالىمدەر. ۇزدىك پەداگوگتاردى ءدوپ باسىپ تانۋ, ولاردى شىنايى قولداۋ – وسى سالاداعى وزگە جانداردى ىنتالاندىراتىن, بۇگىندە جاڭا مازمۇنعا يە بولۋى ءتيىس ماڭىزدى فاكتور. ماڭگى وشپەس قۇندىلىق – ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتىپ, ادامي كاپيتال ساپاسىن ارتتىرۋ ارقىلى ەلىمىزدى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە ۇلەس قوساتىن – ۇزدىك پەداگوگ. ولاي بولسا, كاسىبي بەلسەندى, كوشباسشى مامان قانداي قۇرمەت, ماراپاتقا بولسىن ابدەن لايىق. دەسەك تە, سولاردىڭ ىشىندەگى ءبىر ەمەس, بىرنەشە اتاعى بار, ەل ىشىندە مويىندالعان, شىعارماشىلىقپەن جۇمىس ىستەيتىن, ساناۋلى دارابوز ۇستازدارعا ءبىر ەرەكشە قۇرمەت جاسالسا عوي دەيسىڭ. بىردە ەلباسى مۇعالىمنىڭ بەدەلىن كوتەرۋىمىز كەرەكتىگىن, كەلەشەكتە مۇعالىم جوعارى اقى تولەنەتىن مارتەبەلى ماماندىققا اينالاتىنىن ايتقان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا «...قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدى» دەۋىندە ۇلكەن ءمان جاتىر. دەمەك, وسى سالا ماماندارىنا ارتىلار جاۋاپكەرشىلىك سالماعى اۋىرلاماسا, جەڭىلدەمەسى انىق. وسىعان وراي, ولارعا دا سايكەسىنشە جاعداي قاراستىرىلسا, قۇبا-قۇپ.
ماسەلەن, دوكتورلاردى قوزعاماي-اق قويالىق, كانديداتتىعىن قورعاپ العاننان كەيىن كەيبىر كەمتالانت «عالىمداردىڭ» دا جالاقىسىنا ۇستەمە اقى تولەنەدى. مەملەكەتىمىزدىڭ ادەبيەت پەن مادەنيەت سالاسىنىڭ مايتالماندارىنا ۇدايى قولداۋ ءبىلدىرىپ, قۇرمەت كورسەتەتىنى ءجون-اق. ايتالىق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ ادەبيەت جانە مادەنيەت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ستيپەندياسىنا 2016 جىلى يە بولعاندار ءتىزىمىن ( «ەق», 5 قاڭتار 2017 ج.) قاراپ وتىرساق, وندا جاسى 22-دەن باستاپ 90-نان اسقان تانىمال جانە ەسىمدەرى بەلگىسىزدەۋ دە ازاماتتار قامتىلعان ەكەن. ال, مۇعالىم قابىلەتى, ەڭبەگى جارق ەتىپ, بىردەن كوزگە تۇسپەيدى, جاريا بولمايدى, كەڭ قاۋىمعا تانىلۋ ءۇشىن ۋاقىت كەرەك. تانىلعاننىڭ, مويىندالعاننىڭ وزىندە ەڭبەگى ەلەۋسىز قالىپ, زەينەتكەرلىككە ماراپاتسىز كەتەتىندەرى دە جوق ەمەس. وسى ورايدا جۋرناليست سۇلەيمەن مامەتتىڭ «مۇعالىم بەدەلىن قايتسەك كوتەرەمىز؟» دەگەن ماقالاسىنداعى «ۇرپاق تاعدىرىن شەشەتىن مۇعالىمدەر قۇقىعىن قورعايتىن ارنايى زاڭ قابىلداساق, ۇتىلماس ەدىك. ونسىز مۇعالىمدەر تۋرالى تۇيتكىل وڭاي شەشىلمەيدى» دەگەن وي-پىكىرى كوڭىلگە قونىمدى. بۇل رەتتە ناعىز ۇستاز دا شىنايى باعاسىن تاپقان بولار ما ەدى. شىنىندا دا, «ارپا ىشىندەگى ءبىر بيداي» دەگەندەي, جۇزدەگەن, ءتىپتى مىڭداعان مۇعالىمدەر اراسىنداعى دارابوز ماماندارعا مەملەكەت تاراپىنان وزگەشە قولداۋ كورسەتىلگەنى ءجون.
وسىدان بىرەر جىل بۇرىن وسى مازمۇنداس حاتتى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە جولداعان ەدىم. ولاردان كەلگەن جاۋاپتا بۇگىندە مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى ءىس-شارالار, ونىڭ ىشىندە جىل سايىن «ۇزدىك پەداگوگ» رەسپۋبليكالىق بايقاۋى وتكىزىلەتىنى جازىلعان بولاتىن. بۇل − تولاعاي تابىسىن پاش ەتكىسى كەلەتىن تالانتتى مۇعالىمدەر اراسىنداعى شوقتىعى بيىك كاسىبي بايقاۋ. وكىنىشكە قاراي, جەڭىمپاز اتاناتىنىنا كۇمانى جوق, قاشاندا توپ جاراتىن ناعىز ۇستازدىڭ كونكۋرستان وتپەي قالۋى كوڭىل قۇلازىتادى. وزگەلەردىڭ قانداي كريتەريلەر بويىنشا ۇزدىك اتانعانى دا جاريا ەتىلمەيدى. قالاي دەسەك تە, وزگەشە ويلاپ, وزگەشە ارەكەت جاسايتىن شىعارماشىل ۇستازدىڭ ەڭبەگى دە وزگەشەرەك ەلەنۋى ءتيىس. ءتىپتى, ءحىح عاسىردا ۇلى اعارتۋشى-پەداگوگ ى.التىنسارين جاقسى وقىتۋشىعا ەرەكشە كوڭىل بولگەنىن مىنا ءبىر سوزدەرى ايعاقتايدى: «...اعاش-بالتا ۇستالىعى ونەرىنەن ساباق بەرەتىن ءبىر جاقسى وقىتۋشى تابىلا قالاتىن بولسا جانە ونىڭ ۇستىنە وقۋ-جازۋ ۇيرەتە دە بىلەتىن بولسا, وعان پاتەر بەرىپ, ونىڭ ۇستىنە 400-500 سوم جالاقى بەرۋدىڭ دە ءتاسىلىن تابار ەدىم» (ۆ.ۆ.كاتارينسكيگە جازعان حاتىنان, 1883 جىلعى 1 ءساۋىر). وزگەلەردەن ءباسى جوعارى مامانعا قوشەمەتتىڭ دە مولىراق بولۋىن قالاعان ۇلى ۇستاز ونەگەسى ومىرشەڭ بولسا ەكەن دەيسىڭ. مۇنى قولداۋشىلار دا بارشىلىق.
ايتالىق, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرى اراسىنداعى بىردەن-ءبىر قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اياگۇل ميرازوۆا مۇعالىم ەڭبەگىنىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ء«بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», ى.التىنسارين مەدالى جانە باسقا دا ماراپاتتار قارجىلىق تۇردە بەكىتىلگەنىن قالايدى. ياعني, ماراپات يەلەرىنە ءوز دەڭگەي-دارەجەسىنە قاراي ايلىق جالاقىلارىنا قوسىمشا اقى بەرىلىپ وتىرسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى دەپ سانايدى اتاقتى پەداگوگ. ونىڭ پىكىرىنشە, ەگەر مۇعالىمنىڭ جالاقىسى دۇرىستالسا, مۇعالىم تاپشىلىعى ەمەس, مۇعالىمدىككە ورىن تاپپاي جۇرەر ەدىك. دامىعان ەلدەردە, ايتالىق, ءبىلىم سالاسى ەڭ ۇزدىكتەر قاتارىندا سانالاتىن فينليانديادا مۇعالىمدەردىڭ ايلىعى كاسىبي ەرەكشەلىگىنە قاراي 2-3,5 مىڭ ەۋرو ارالىعىندا ەكەن. ودان وزگە دە دامىعان ەلدەردە مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي قۇزىرەتتىلىگى جوعارى, بەدەلى بيىك.
كەلەشەكتە ماماندىقتاردىڭ ءبىرشاماسىنا جويىلۋ قاۋپى تونەتىندىگى ايتىلۋدا, ال مەيلىنشە كەڭ تاراعان, «كۇن سونگەنشە سونبەيتىن» مۇعالىم ماماندىعىن قادىرلەۋ تەتىكتەرى جۇزەگە اسىپ جاتسا, ەل ەرتەڭى جاستارىمىز دا نەعۇرلىم زەردەلى, الەۋەتتى بولماق. شىنىندا دا, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ, وعان تىكەلەي ىقپال ەتۋشى تۇلعا – مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ, تۇپتەپ كەلگەندە, ءوزارا تاۋەلدى, ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى شەشۋشى, پارمەندى قۇبىلىستار. وسى تۇستا ەرتەڭگى ەل بولاشاعىن وقىتىپ تاربيەلەيتىن ۇستازعا وزگەشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت ەكەنىن تاعى دا ءبىر رەت قاپەرگە سالعىمىز كەلەدى.
پيالاش سۇيىنكينا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ وزاتى, ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى
قوستاناي
