مىسالعا, كۇنى كەشە عانا ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ ارنايى مالىمدەمە جاسادى. وندا «بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ قارجىسىنا ازەربايجاننىڭ حالىقارالىق بانكىنىڭ 70 ملرد تەڭگەدەن استام سوماداعى وبليگاتسيالارىن نەگىزسىز ساتىپ الۋ فاكتىسى انىقتالدى. بۇدان بۇرىن «اق جول» فراكتسياسى كازينۆەستبانكتى ليتسەنزياسىنان ايىرۋ بارىسىندا قاۋىپتىلىك دالىزىندە قالعان 3 ملرد تەڭگەگە تارتا سوماداعى قارجىعا قاتىستى ۇندەۋ جاساعان بولاتىن. سول كەزدە بجزق باسشىلىعىنا قاتىستى 5 ملرد تەڭگەگە KASE-دە كۇماندى ەميتەتپەن باعالى قاعازداردى الۋ فاكتىسى انىقتالعان ەدى. وسىعان بايلانىستى «اق جول» فراكتسياسى اتالعان بانككە ينۆەستيتسيا سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان لاۋازىمدى تۇلعالاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى ۇسىنادى...» دەلىنگەن.
دەمەك, ءبىزدىڭ جيناقتاۋ جۇيەسىندەگى كەمشىلىكتەردى تەرگەننەن ءدال قازىر ۇتارىمىز شامالى. بىراق, باسقا ەلدەردىڭ, دامىعان مەملەكەتتەردەگى زەينەتاقى تولەۋ مەن جيناقتاۋ جۇيەسىنىڭ جايىنان حابار ەتۋگە بەيىلمىز. ىزدەنىپ باقساق, وڭتايلى جۇيە رەتىندە الەم مويىنداعان زەينەتاقى تولەۋ ۇلگىسى امەريكا قۇراما شتاتتارىندا كورىنەدى. جالپى, مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى ەلدە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ جايى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتەن كەيىنگى ورىندا تۇرادى ەكەن. جالپى, امەريكانىڭ اتاقتى «الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭىنا سايكەس, بارلىق ساناتتاعى زەينەتكەرلەر فەدەرالدىق جانە شتاتتاردىڭ بيۋدجەتىنە قامسىزداندىرىلادى. ارينە, مەملەكەت قامقورلىعىنا ەكى جاعدايدا ءوتۋ مۇمكىندىگى بار: مۇگەدەكتىككە جانە جاسىنا بايلانىستى زەينەتكە شىعۋ. تۇتاسىمەن العاندا, امەريكاداعى زەينەتاقى تولەۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىن ساقتاندىرۋ جارنالارى قۇرايدى. اقىسى تولەنەتىن قىزمەتكەر ءوز تابىسىنىڭ 6,2 پايىزىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ جارناسى رەتىندە ءوز قولايىنا جاققان ساقتاندىرۋ قورىنا اۋدارادى. ال جۇمىس بەرۋشى تاراپىنان دا ءدال سونداي پايىزدىق شامادا نەمەسە 107 دوللاردان كەم ەمەس مولشەردە قىزمەتكەردىڭ شوتىنا مىندەتتى ساقتاندىرۋ جارناسى اۋدارىلىپ وتىرادى. ەستە ۇستايتىن ەرەكشەلىك, ساقتاندىرۋ ءپوليسىن الماعان ادامدى زاڭمەن قۋدالايدى. جالپى, اقش ازاماتتارىنىڭ ءتوس قالتاسىندا جەكە كۋالىكتەن بۇرىن سالىق تولەۋشىنىڭ كارتوچكاسى مەن ساقتاندىرۋ ءپوليسى ءجۇرۋى ءتيىس. كەز كەلگەن پوليتسەي توقتاتىپ, اتالمىش قۇجاتتاردى تالاپ ەتۋگە قۇقىلى. ءدال وسىنداي تالاپپەن جۇمىس بەرۋشىگە دە قاتاڭ قارايدى. ءوز كەزەگىندە جەكە تۇلعا مەن جۇمىس بەرۋشى تاراپ قوسىلىپ تولەيتىن جوعارىداعى 12 پايىزدىق جارنا بولاشاق زەينەتكەردىڭ كەپىلدى قارتتىعى بولىپ تابىلادى. بۇل – جالدانىپ ەڭبەك ەتەتىندەرگە ءتان تالاپ.
ال جەكە كومپانياسى بار نەمەسە تابىس تابۋدىڭ باسقا دا كوزدەرىنەن قارجىلاندىرىلاتىن تۇلعالار جوعارىدا ايتىلعان مىندەتتى ساقتاندىرۋ جارناسىن تولىق, تابىسىنىڭ 12,4 پايىزىن تولەۋگە مىندەتتى. مۇنان وزگە, ەرىكتى جيناقتاۋ جۇيەسى دە جاقسى دامىعان. ول قارجىلاندىرۋدىڭ بىرنەشە كوزدەرىنەن تۇرۋى مۇمكىن. ءبىرىنشىسى, تاپقان تابىسىنىڭ ءوزى قالاعانداي مولشەرىن جيناقتاۋ. ناقتى ايتقاندا, بەلگىلى ءبىر كومپانيادا ەڭبەك ەتەتىن امەريكالىق ءوز تابىسىنىڭ 90 پايىزىنا دەيىن ساقتاندىرۋ قورىنا اۋدارا الادى. بۇل جەكە تۇلعا ءۇشىن دە, جۇمىس بەرۋشى ءۇشىن دە ءتيىمدى شارت ەكەن. ونداي اۋدارىمداردان سالىق الىنبايدى! بىراق, قاتارداعى امەريكالىقتىڭ بارلىعى بىردەي مۇنداي مايشەلپەككە قول جەتكىزە الماي كەلەدى. ەكىنشىسى, جەكە زەينەتاقى جيناعىن اشۋ. بۇل ءۇردىس مەملەكەتتىك ەمەس قورلاردىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اسىرىلادى. ءتىپتى, ليتسەنزياسى بار بانكتەر دە جيناقتاۋمەن اينالىسا الادى. ادەتتە, ولاردىڭ كليەنتتەرى شىرىگەن بايلار, ماگناتتار مەن وليگارحتار بولىپ كەلەدى. بىراق بايلاردىڭ جەكە زەينەتاقى شوتىنا استا-توك قارجى اۋدارىلۋىنا توسقاۋىل قويىلعان. مىسالعا, ميلليون دوللار اۋدارىپ قويىپ, قارتايعاندا ميلليون دوللارلىق زەينەتاقى الۋدى ارماندامايسىز دا. ەرىكتى تولەم – 10 000 دوللاردان اسپاۋى ءتيىس. بولماعان جاعدايدا, سالىنعان قارجى تابىس كوزى رەتىندە قاراستىرىلىپ, سالىق الىنادى. ال امەريكانىڭ سالىق ساياساتى دەگەنىڭىز... «كوپ تاپساڭ – كوپ تولەيسىڭ!» قاعيداسىن ۇستانادى. تاعى دا استىن سىزىپ ايتارىمىز, ەكى قولىنا ءبىر كۇرەك ۇستاپ, قۋاتى بارىندا تىنباي ەڭبەك ەتكەن امەريكالىقتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن زەينەتاقى كولەمى 1000 دوللاردىڭ شاماسىنان باستالادى. بۇعان اقشا جيناقتالعان كەزەڭ ارالىعىندا ۇستەمە پايىزداردى, قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسىن قوسساڭىز بولادى. ال مىندەتتى تولەمدەردى اۋدارا الماعان, ياعني مەملەكەتتىڭ موينىندا وتىرعان ادامداردىڭ الاتىن زەينەتاقىسى بىزدەگى بازالىق جۇيە سياقتى تولەنەدى. ونىڭ تۇراقتى مولشەرى 500 دوللار شاماسىندا. از با, كوپ پە؟..
