مۇرات احماديەۆ: “مەن شاكەن ايمانوۆتىڭ وكىل بالاسىمىن”

شىعىستىڭ ءان بەدەرىن ەرەكشە سازبەن كەستەلەگەن “دوس-مۇقاسان”, “ياللا”, “ايگۇل” انسامبلدەرىنىڭ اتاعىنا قانىق جۇرت بۇل ساناتقا “ياشلىك” ءانسامبلىن ەش قىمسىنباي قوسارىنا يمانىمىز كامىل. جەتپىسىنشى جىلداردىڭ سوڭعى كەزەڭىن ولارسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ولار مۋزىكا مادەنيەتىنە عاجايىپ قۇبىلىس رەتىندە قوسىلىپ, ماقامى ءتاتتى اۋەزگە ۇلاستى. بىرىمەن ءبىرى جارىسا دۇنيەگە كەلگەن ونەردىڭ جانارتاۋلارى شىرقاعان جىرلار جاستىق پەن ماحابباتتىڭ شاتتىق ۇنىنە اينالىپ, جاراسىمدى جالعاسىپ جاتسا دا ارقايسىنان توگىلەر شۋاق پەن قۇيىلار قۋات بولەك, بىرىنىكىن ەكىنشىسى مۇلدە قايتالاي الماستاي سيرەك جاۋھارلار ىسپەتتى اسەر قالدىردى. سول جان تەربەتەر ۇلبىرەگەن ۇندەرگە تامسانىپ, تالاي ۇرپاق قيال قىرانىن الاتاۋدىڭ اسقاق شىڭدارىنان ارىگە اسىرىپ, ماقسات-مۇراتىنا تالپىنعان ەكەن. عاشىق جۇرەكتەر عاجايىپ باقتاردا جاپىراقتاي سىبدىر قاعىسىپتى. تالاي تاعدىردى تاۋ ەتەگىن تامىلجىتقان ۋىز سەزىمدەر تابىستىرىپتى. ءار كەزەڭ ىرعاعىنان سول ۋاقىتتىڭ تىنىس-تىرشىلىگى مەن بولمىس بوياۋى كورىنەتىنى اقيقات. شىنايى شىرقالعان جىرلار ءمولدىر بۇلاق سەكىلدى ساناعا ۇنەمى تۇنىق سەزىم سەبەلەپ تۇرادى. كىرشىكسىز اۋەنمەن سۋسىنداعان جاستار جانارى دا وسىناۋ تىلسىم قۇدىرەتپەن ۇندەس ەدى. كوبىمىزدىڭ جادىمىزدا ەسىمى “ياشلىك” ءانسامبلىنىڭ بەلگىلى ءانشىسى بولىپ ساقتالعان مۇرات احماديەۆ ونەرىنىڭ سونداي سانسىز جۇلدىزدار ساناتىندا ەكەنىن بۇگىن تاعى ءبىر مارتە ويىمىزعا ورالتۋعا تۋرا كەلىپ وتىر. مىنە, قولىمىزدا شاكەن ايمانوۆتىڭ وكىل بالاسى اتانعان مۇرات احماديەۆتىڭ اباي ەسكەندىروۆپەن بىرگە جاقىندا “قازىعۇرت” باسپاسىنان جارىق كورگەن “قوڭسى قونعان قوڭىر ەل” اتتى كىتابى. مۇقاباسى تارتىمدى ەكەن. پاراقتاي باس­تاعان­نان ساعىنىش ساندىعىنا كەز بولعان­داي, ىشىنەن بۇرىن قۇلاعىمىز شالماعان نەبىر قىزىق وقيعالاردى باس الماي وقۋعا تۋرا كەلگەن. جۇرتقا اۋەلى ونەرىمەن تانىل­عان ازاماتتىڭ بار سىرىن وسى كىتاپ الاقان­داعىداي جايا سالعان ءتارىزدى. ايمانوۆتىڭ ۇيىندە 3-4 جىل بىرگە تۇرعانى, “اتامەكەن” فيلمىنە قالاي تۇسكەنى, ەلۋباي ومىرزاقوۆ­پەن بىرگە ءبىرى اتاسى, ەندى ءبىرى نەمەرەسى بولىپ فيلمدە قاتار ويناعانى, قىتايدىڭ ۇلى كوسەمى ماو تسزە دۋننىڭ ونى وسىدان ەلۋ ءبىر جىل بۇرىن قولىنا الىپ, باسىنان اسىرا كوتەرگەنى تۋرالى اڭگىمەلەردى وقىعان ساتتە ەستەلىك سوڭىنان ەرىكسىز ەرىپ وتىراسىز. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن­­داعى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعاننان بەرگى اتقارعان قىرۋار ىستەرى جەتكىلىكتى قامتىلىپتى. ونەر يەسىنىڭ بۇكىل ءومىر جولى وسى كىتاپتا باستان-اياق مۇلتىكسىز باياندالىپ قويىپتى. قايتالاۋعا قارسىمىز. ەندى نە جازباقپىز دەگەن وي كەلدى. كىتاپتان وقىعان قىزىقتى جايتتەردى ىسىرا تۇرىپ, ونىڭ وزىمەن اڭگىمەلەسكەندى ءجون كوردىك. – مۇرات ابدۋرەيم ۇلى, ءومىردىڭ دە, ونەردىڭ دە ءبىراز بەلەسىنەن ءوتتىڭىز. اقساقالدىق جاسقا جەتتىڭىز. وسى جاستا ادامنىڭ قانداي كۇي كەشەتىنىن وزىڭىزشە قالاي پايىمدار ەدىڭىز؟ – بۇرىن 60 جاسقا كەلگەن ادامدى ءوزىم كادىمگىدەي بۇكىل ەل ارداق تۇتقان اقساقال بەينەسىندە قابىلدايتىنمىن, ول وتكەن ءومىردىڭ كوپ بولىگىنە ۇقسايتىن, وعان دەيىن ءالى بىزگە كوپ اسۋدان وتۋگە تۋرا كەلەتىندەي تۇيىلە­تىن. سويتسەك, ول قول سوزىم جەردە عانا تۇرعان بەلەس ەكەن عوي. بىراق مەن ءوزىمنىڭ كوڭىل-كۇيىمدى وعان قاراعاندا الدەقايدا سەرگەك, سول باياعى “ياشلىك” جىر­لاعان جاسىل قىراتتاردا كۇنى بۇگىنگە دەيىن جانىم شالقىپ, ءان باعىن كەشىپ جۇرگەندەي سەزىنەمىن. مەنىڭ جانىم مۇلدە قارتايماعان سياقتى. ارينە, تولىسۋ, ءوسۋ, كەمەلدەنۋ تۇر­عى­سىنان كەلسەك, باستان كەشكەن تاعدىرىم جايىندا ۇزبەي كوپ اڭگىمە ايتىپ بەرۋىمە بولادى. ادامنىڭ اقىل-ويى, پاراسات-پارقى تۋرالى ءبىر كەزدەرگى بالاڭ بايلامدارىم بۇگىن­­دە بۇتىندەي باسقا تۇجى­رىم­دارمەن تۇراق­تالىپ, ادامي قۇندىلىق­تارعا دەگەن كوزقاراسىم باستاپقى كەزدە تۇيگەن كەيبىر ويلارىمنان تەرەڭ ارناعا بۇرىلا تۇسكەنىن ايقىن سەزىنەمىن. وقىرمان­نىڭ قولىنداعى مىنا كىتاپتا ءبىراز ماسەلە­نىڭ باسىن ازداپ شالىپ تا وتكەن سياقتى­­مىن. بىراق بۇل مە­نىڭ تاعدىرىما ەرەك­شە اسەر ەتىپ, ونەرىمە داڭ­عىل جول اشىپ بەر­گەن, قازاقتىڭ نەبىر مايتالمان تۇلعالارىمەن قويان-قولتىق ارا­لاسۋىما سەبەپشى بولعان ابزال اعانىڭ ارۋا­عى­نا تاعزىمىم دەڭگەيىن­دەگى دۇنيە بولعان­دىقتان, ءومىردىڭ وزگە ورنەكتەرىن وعان قوسقان جوقپىن. جانىما مازا بەرمەي, سانام­دى سابالاعان سانسىز ويلار لىقسىپ كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءوزى-اق جارىپ شى­عارى­نا كامىل سەنەمىن. ول ءدال قازىر وتىرا قالعاندا ءاپ-ساتتە بىتە سالاتىن وڭاي شارۋا ەمەس. – ونەرلى وتباسى تۋرالى ايتاردا “بالاپان ۇيادا نە كورسە, ۇشقاندا سونى ىلەدى” دەگەن قاناتتى قاعيدا ءجيى ەسكە ورالادى. ءسىزدىڭ ونەرىڭىزدىڭ تامىرى دا تەرەڭدە جاتقانىن, اتا-اناڭىزدان باستاۋ الاتىنىن جۇرتشىلىق جاقسى بىلەدى. جانە ول باق بىرەۋىڭىزدىڭ عانا باسىڭىزعا قونىپ قويماي, وتباسىنداعى تورتەۋىڭىزگە تۇگەل تيەسىلى بولعانى ۇنەمى قىزىقتىرادى. – ءيا, وتباسىنداعى تورتەۋمىز دە ونەر جولىن تاڭدادىق. ءىنىم پولات, قارىنداس­تارىم ارزىكۇل مەن گۇلباحار ەل-جۇرتتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن ءازىز جاندار. “نەلىكتەن ءبارىڭىز بۇل جولدى تاڭدادىڭىزدار؟” دەپ سۇراق قويۋدىڭ ءوزى ماعان ءبىر ءتۇرلى قيسىنسىز ەستىلەدى. كوزىمدى تىرناپ اشقالى بەرى ومىردە كورىپ كەلە جاتقانىم ساحنا بولسا, بالاڭ سەزىم سول سيقىرلى ۇنگە قۇلاعىن توسپاي, قيالىن وسى بيىكتىڭ زاڭعارىندا قالىقتات­پاي قالۋى مۇمكىن بە؟ ۇيىمىزگە كەلىپ-كەتىپ جۇرگەن ارتىستەردىڭ بىرىنەن ءان, ەندى بىرىنەن بي ۇيرەنىپ, كىشكەنتاي كەزىمىزدە بىرەۋ-مىرەۋ: “كەلەشەكتە كىم بولا­سىڭ؟” دەپ قاپەلىمدە سۇراي قالسا, اكە-شەشە­مىز الدىن-الا ادەيى ەسكەرتىپ قويعانداي ءبارىمىز بىردەي: “ەسەي­گەن­دە ءارتىس بولامىز” دەۋ­شى ەدىك-اۋ. راسىمەن, ءبىرىمىز اكتەر, ەكىنشىمىز مۋزىكانت, ءانشى بولىپ, ءومىرىمىز ءبۇتىن­دەي ونەرگە ارنالعانىن بۇگىندە ماق­تانىش سەزىممەن ايتامىن. 2007 جىلعا دەيىن تاپجىلماي وسى سالاعا قىزمەت ەتتىم. ءاندى ون ءتورت جاسىمنان باستاپ ايتتىم. قازاقستان تەلەارناسى سول جىلدارى ءوزىنىڭ العاشقى كونتسەرتتىك باعدارلاماسىنان فيلم دايىن­داعانى ەسىمدە. وسى قور ارقىلى كەيىن مەنىڭ ءۇنىم الەمنىڭ ءبىرتالاي ەلدەرىنە تارادى. جۇرت مەنى “قازاقستاندىق روبەرتينو لوررەتي” دەپ اتاپ كەتتى. ءلازيزا ايماشەۆا ەسىمدى ديكتور اپامىز بولدى. سول كىسىنىڭ ءوزى بۇل ءفيلمدى سوناۋ امەريكا, كانادا سياقتى شالعايداعى مەملەكەتتەردىڭ جۇرتشىلىعى تاڭدانا تاما­شا­­­لاعا­نىن قۋانا ايتىپ كەلگەنىن ۇمىت­پاي­مىن. سودان كەيىن ىلە-شالا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەنىمدە ەكى فيلمگە ءتۇستىم. ونىڭ ءبىرى – ۆ.كۋروچ­­كين­نىڭ “و چەم مولچالا تايگا” ءفيلمىن­دە حاكاس بالاسى الەشانىڭ ءرولىن سومداسام, ەكىنشىسى شاكەن ايمانوۆتىڭ “اتامەكەن” فيلمىندە ساحنا ونەرىنىڭ ساڭلاعى ەلۋباي ومىرزاقوۆ ويناعان شالدىڭ نەمەرەسى باياننىڭ بەينەسىن بەدەرلەدىم. بۇل مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ ءبىر ۇمى­تىل­ماس كەزەڭ بولدى. وسى فيلم ارقىلى كوپ اداممەن تانىستىم. ەلۋباي ومىرزاقوۆپەن ءبىر جىل بويى فيلمگە ءتۇسۋ باقىتىنا يە بولعان اداممىن. قازاق­ستان­نىڭ حالىق ءارتىسى يۋري پومەرانتسەۆپەن ونەر سوقپاعىندا جولىمىز توعىستى. فيلم اۆتورى, كورنەكتى اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ­پەن سوندا تانىسقانىم ءوز الدىنا ءبىر حيكايا. ونىڭ مۋزىكاسىن جازعان كومپوزيتور, حالىق ءارتىسى ەركەعالي راح­ماديەۆ اعامىزبەن تانىستىم. قىسقاسى, ءبىر تۋىندى ارقىلى اتتارى اڭىزداي ونەردىڭ نەبىر ايتۋلى وكىل­دەرىمەن قاۋىشۋ قۋانى­شىن ومىردەگى ەشقانداي قىزىققا ايىرباس­تامايمىن. شاكەن اعام مەنى اتا-انامنان ءوزى سۇراپ الىپ كەتكەن بولاتىن. ول كىسىنىڭ ۇيىندە 3-4 جىل بىرگە تۇرعانىم بۇگىندە بىرەۋ سەنسە, بىرەۋ نانبايتىن قىمبات ساتتەرىم. ءتىپتى مەن شاكەن اعانىڭ بالاسى سياقتى بولىپ كەتتىم دەسەم, ارتىق ايتپايمىن. – ەسىمىڭىزدى مۇقىم جۇرتقا ەتەنە تانىتقان “ياشلىك” انسامبلىنە دەيىن قايدا بولدىڭىز, نەمەن اينالىستىڭىز دەسەك, ويىڭىزدى ءبولىپ جىبەرمەيمىز بە؟ – مۇنان كەيىن كونسەرۆاتوريادا وقى­دىم. وتان الدىنداعى بورىشىن وتەگەن سانداعان ساربازدار ساناتىندا مىنا وتىرعان پاقىرىڭىز دا بولعانى راس. ۇيعىر تەاترىنا كەلدىم. ونىڭ الدىندا ستۋدەنتتەردىڭ “ارمان” اتتى ءانسامبلىن قۇرعان بولاتىن­بىز. وندا ونەر كورسەتكەن جىگىتتەردىڭ ءبارى بۇگىندە ءبىر-ءبىر كاسىپتىڭ بىلگىر يەلەرىنە اينالعان. سولاردىڭ اراسىندا قازاقستان­نىڭ حالىق ءارتىسى, بەلگىلى ديريجەر, مارقۇم تولەپبەرگەن ابدىراشەۆ بولعان ەدى. ول انسامبلدە سوقپالى مۋزىكالىق اسپاپتا وينادى. ءبىر جىل وسى ۇجىمدا ونىمەن بىرگە جۇرگەن كەزدەرىمدى كەيدە ساعىنا ەسكە الا­مىن. “ياشلىك” ءانسامبلى وسىلايشا ءبىراز تاجىريبە جيناقتالعاننان كەيىن قۇرىلعان ۇجىم. ونىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولا ءجۇرىپ ءوزىم جەكە كاسىبي شەبەرلىگىمدى شىڭدا­دىم, انىمە حالقىم ۇيىدى. ءوز ونەرىڭمەن جۇرتتىڭ كوڭىلىنە شاتتىق سەزىمىن ۇيالاتقان­نان ارتىق تاعى قانداي باقىت بولۋى ءمۇم­كىن؟ سانسىز تاعدىرلاردىڭ ىشىنەن جارات­قان­نىڭ تاڭداپ تەك ءبىر ادامنىڭ عانا ماڭ­دايىنا بۇيىرتقان باق قۇسى بولسا, ول قۇس مەنىڭ باعىما كەلىپ قونعانداي سىر تۇيەمىن. 25 جىل ۇيعىر مۋزىكالىق دراما تەاترىن باسقاردىم. تەاتر دەگەن اتى بولماسا, بۇل ۇيعىر ۇلتىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇر­پىن, مادەنيەتى مەن ونەرىن سارقا قامتيتىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى تۇتاس قۇرايتىن سينتەزدىك ۇجىم دەر ەدىم. ءىشى – قايناعان قازىنا. ۇيعىر مادەنيەتىنىڭ تۇلعالىق تۇعىرى دەپ اتاۋعا بولادى. – ونەرىڭىزدى جالعاستىرعان جاس ءانشى­لەردىڭ دە ەل اراسىنداعى داڭقى وزىڭىزدىكىنەن ءبىر دە كەم ەمەس. ولارعا باعىت-باعدار سىلتەپ وتىراسىز با؟ – العاشقى جارىمنان ديلناز بەن ديلشات تۋىلسا, قازىرگى ايەلىم گۇلباحرام ماعان تاعى ءبىر ۇل, ءبىر قىز سىيلادى. قازىر ديلنازدىڭ ونەردەگى جەتىستىكتەرى قۋانتادى. شەت مەملەكەتتەردە ونەر كورسەتىپ ءجۇر. بىراق قاي ساحنادا ءان سالسا دا تۋعان جەردىڭ اتىنان, قازاقستان ەستراداسىنىڭ نامىس تۋىن جىقپاۋعا اتسالىسىپ جۇرگەن جايى بار. ال ديلشاتقا كەلسەم, ساحنا ساحاراسىندا ۇنەمى جايماشۋاق ساتتەر سالتانات قۇرىپ تۇرسا, اۋىر مەن جەڭىلدىڭ, اسىل مەن اجى­رىق­تىڭ اراجىگىن قالاي اجىراتىپ الار ەدىك. سوندىقتان بۇل جاقتىڭ اسپانىندا نايزاعاي وينايتىن شاقتار دا, كوكتەگى شوق جۇلدىز­دار ورنىنا قويۋ بۇلت قاپتايتىن كولەڭكەلى كەزدەر دە از كەزدەسپەيدى. ديلشاتتىڭ قازىر انشىلىك ونەرى ءدال سولاي ءسال سايابىرسىپ تۇر­عان شاعى. بۇرىن مەنىڭ بالا-شاعامدى كور­گەندە بىلەتىن جۇرت: “بۇل مۇرات احماديەۆتىڭ قىزى مەن بالاسى عوي” دەپ مەنىڭ داڭقىم­مەن ولاردىڭ مارتەبەسى ءوسىپ جاتسا, قازىر كەرىسىنشە, مەنى جۇرتشىلىق “ديلناز بەن ديلشاتتىڭ اكەسى” دەپ تانيدى. اۋلەتىڭنىڭ ونەرىن ۇرپاعىڭ وسىلاي جاراسىمدى جالعاپ جاتقانى قانداي عاجاپ. قازىر ولاردىڭ اتىمەن مەنىڭ توبەم كوككە ءتيىپ ءجۇر. – قازىرگى جاستاردىڭ ونەرىنە كوڭىلىڭىز تولا ما؟ – زامانمەن بىرگە تالعام مەن تالاپتىڭ قاتار ءوسۋى زاڭدىلىق قوي. ءوز باسىم جارق ەتكەن جاڭا نارسەگە قاتتى قۋانىپ وتىرامىن. ءو­زگەرمەيتىن ەشتەڭە جوق. وعان قارسىلىعىم جوق. بىراق قاشان دا ونەردەگى ءبىر نارسە سول قالپىندا قالسا ەكەن دەپ تىلەيمىن. ول – ونەردىڭ شىنايىلىعى. بۇل سالا جاساندىلىق پەن جالعان جالاۋدى جەك كورەدى. نەعۇرلىم شىنايى بولا تۇسكەن سايىن حالىق تا ونى سوعۇرلىم جانىنا جاقىن تۇتادى. قازىر كينو بولسىن, ءان بولسىن, ونەردىڭ قاي سالاسى بولسىن وسى جاعىنان ءالى دە كوبىرەك اقساپ جاتقانىنا قىنجىلاسىڭ. ءداستۇر, شىنايى ءۇن بولماي ءومىر شىندىعى بايىپتى بايان­دال­مايدى. ءشامشى قالداياقوۆ, اسەت بەيسەۋوۆ, ەسكەندىر حاسانعاليەۆ اندەرىن ايتقان سايىن ايتا تۇسكىڭ كەلىپ تۇرادى. قازىرگى اندەردىڭ كوبىن ءبىراز ۋاقىت تىڭداعاننان كەيىن قايتا ەستۋگە زاۋقىڭ سوقپاۋى مۇمكىن. ماسەلەن, بۇرىن تۇسىرىلگەن فيلمدەرگە دە وسىلاي ۇڭىلەمىن. ارينە, ول ۋاقىتتاعى تەحنيكالىق جابدىقتار ناشار بولعان شىعار, كەي تۇستار سۇرەڭسىز كورىنۋى مۇمكىن, ال بىراق ولاردىڭ ارتىق­شى­لىعى شى­نايى­لىعىندا بولىپ قالا بەرەدى. مى­سالى, “الداركوسە” ءفيلمىن كورۋ­دەن جا­لىق­پايمىن. نەگە؟ اكتەرلەر ويىنى نانىم­دى, جالىقتىراتىن جالعاندىق پەن جاسان­دىلىق جوقتىق قاسى. قازىرگى فيلم­دەردە ەۋروپاعا, باتىسقا ەلىكتەۋ باسىم. رە­سەي كينو­­سىنىڭ ءوزى امەريكانىڭ ىعىنا جى­عى­لىپ بارادى. قاي ءفيلمىن كورسەڭ دە اتىس-شابىس, قانعا بويالىپ, ءبىر-ءبىرىن جو­يىپ, جۇ­تىپ جاتقان بىردەڭە. ومىردە جاقسى اتاۋ­لى­دان تۇك ءىز قالماعان ەكەن دەگەن ويعا قالا­سىڭ. ءبىز دە سول باعىتتى بەتكە الىپ بارا جات­­قان سياقتىمىز. رەسەي كينوسىنا ەلىكتەۋ­دەمىز. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنى ايتا كەتپەي بولمايدى. كەي اۋىلداردىڭ مادەنيەت ۇيلەرى بار بولعانمەن, جۇمىستارى ءجوندى ءجۇرىپ جاتقان جوق. ءبىرازىندا ول مۇلدە جۇمىس ىستەمەيدى, كەيبىرى قيراعان, قيسايعان كۇيىندە قالعان. شتاتى بەلگىلەنبەگەن, كادر جەتىسپەي جاتقان جەرلەرگە دە كۋا بولدىم. راس, مۇنداي ءجايت بارلىق اۋىلدا جاپپاي ورىن العان دەمەيمىز. ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشىپ جاتقان­دارىن دا كوردىك. وعان بارەكەلدى, ال اناۋ شارۋاسىن دوگەلەنتىپ اكەتە الماي جاتقان­دارى­نا قانداي قولداۋ كورسەتۋ كەرەك؟ ولار­دى ىسكە قوسۋدىڭ قانداي تەتىكتەرى بار, مىنە, وسى بۇگىنگى كۇننىڭ وتە ءبىر اششى دا بولسا اشىق سىنىنا ءوز جانايقايىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. سەبەبى, تالانتتىڭ كوزى اۋىلدا جاتىر. اۋىلدى تۇنشىقتىرۋ – شىن تالانتتى قولمەن كومۋمەن بارا-بار ارەكەت. كوبىمىز اۋىلدان كەلگەن جوقپىز با؟ جانە اۋىلداعىلار ءجۇز پايىز قازاقشا سويلەيدى. سوندىقتان اۋىلدا كورسەتىلەتىن فيلمدەردى دۋبلياج جاساتۋ جاعىن دا قاپەردە ۇستاعانىمىز ابزال. ونەرگە ەش قاتىسى جوق ادامدى الىپ كەلىپ وبلىستاعى نە اۋدانداعى مادەنيەت سالاسىنىڭ كىلتىن قولىنا ۇستاتا سالساق, بۇراۋىن بىلمەي سىندىرىپ, وپىق جەگىزبەي مە؟ سول ءۇشىن كادر ماسەلەسىندەگى ولقىلىقتى جويۋىمىز كەرەك. مۇنداي كەراعار مىسالدار جەر-جەردەن تابىلىپ قالادى. ءوز كاسىبىن بىلمەيتىن ادامدى باسشى ەتىپ قويۋعا بولمايتىن ماڭىزدى ءۇش سالا بار. ول – دەنساۋلىق, ءبىلىم جانە مادەنيەت سالاسى. وسى ۇشەۋى بوتەن ادامنىڭ قولىنا تۇسپەۋى كەرەك, بۇلارعا سىبايلاستىقپەن, تامىر-تانىسپەن باسشى كەلسە, كۇيرەتەدى. مادەنيەتتە ءبارى تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنىپ تۇرادى ەمەس پە؟ شىن تالانتتى ساحنا تانىتادى. جۇرتتىڭ كوز الدىندا ءوتىپ جاتقان ومىرگە سەن ەشتەڭەنى ويدان قوسا المايسىڭ, بوياۋىن وزگەرتۋ قيىن. – بۇرىننان بۇزىلماي ساقتالىنىپ كەلە جاتقان وتباسىلىق داستۇرلەرىڭىز بار ما؟ – بار, بۇل ءداستۇر مەنىڭ اكە-شەشەمنىڭ وشاعىنان ۇزىلمەگەن ءۇردىس دەۋىمە بولادى. قازاق حالقىندا قوناقجايلىق دەگەن تاماشا ءداستۇر بار عوي. سول سياقتى ءبىزدىڭ وتباسى­لىق ءداستۇرىمىز سول مەيماندوستىققا تىم جاقىن. ۇيگە كەلگەن ادامدى ريزا كوڭىلمەن شىعارىپ سالۋ, توردەن ورىن سايلاپ, بارلىق سىي-سىياپاتىمىزدى اياماي جاساپ, كەلگەن قوناقتى ەسىكتەن كىرگىزگەننەن سىرتقا ۇزاتىپ سالعانعا دەيىنگى اتقارىلار شارالاردى ءمىنسىز تىندىرۋ مىندەتىمىز ەدى. ءوزىمىز جەمەسەك جەمەيىك, بىراق ۇيدەگى باردى اكە-شەشەم قوناعىنا توسىپ باعاتىن. سول ءداستۇردى ءوزىم دە بەرىك ساقتايمىن. قوناعىما كول-كوسىرمىن. تورتەۋمىزدىڭ وتباسىمىز دا وسى داستۇرگە ادال قالپىمىزدان اينىماي كەلەمىز. – وتباسىندا قازىر نەشەۋسىزدەر؟ – جەتى جىل بۇرىن جاڭا وتباسىن قۇرعان بولاتىنمىن. سودان دۇنيەگە كەلگەن بالام­نىڭ الدى جەتىدە, ال كەيىنگىسى بەس جاستا. ۇلىمدى اكەمنىڭ رۋحى ماڭگى دەمەپ جۇرگەي دەگەن ىرىممەن ابدۋرەيم دەسەم, قىزىما ديلنازعا ۇقساتىپ دياس دەپ ات قويدىم. ۇلىم قازاق مەكتەبىندە وقيدى, قىزىم دا قازاق بالاباقشاسىندا. ولار دا ءبىزدىڭ الگى اتا-انامىزدان قالعان ءداستۇردى جالعاس­تىرارىنا يمانىم كامىل. ۇيگە قوناق كەلسە, كادىمگى ۇلان-اسىر مەرەكەگە اينالىپ كەتەدى. ادام كەلە بەرسە ەكەن دەپ تىلەيدى. پەيىل­دەرىنە قۋانامىن. – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولۋ ارينە, وڭاي قىزمەت ەمەس ەكەنىن بىلەمىز. بىراق ونەر ادامى ءۇشىن كاسىبى ماڭگىلىك ءناسىبى عوي. اندا-ساندا ءان سالىپ تا تۇراتىن شىعارسىز؟ –             تەاتردىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇرگەن­دە كوپ ءان سالا قويماعانىم راس. بىراق “ياشلىك” ءانسامبلىنىڭ العاشقى قۇرامىنىڭ مەرەكەلىك, مەرەيتويلىق كونتسەرتتەرىندە ءان سالىپ ءجۇردىم. وسىعان بايلانىستى ءبىر قىزىق ءجايت ەسىمە ءتۇستى. مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ءبىر كۇنى تەلەفون سوقتى: “تەاتر ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ىستەيتىنىڭىز ءوز الدىنا, بىراق حالىق ءسىزدى ەڭ الدىمەن ءانشى رەتىندە جاقسى بىلەدى. جاقىندا ءبىر توپ ونەر شەبەرلەرى كاتارعا ساپار شەككەلى جاتىر. جولعا دايىندالىڭىز. ءان ايتاسىز”, دەپ كۇتپەگەن جەردەن ۇسىنىس ايتتى. نە ىستەيمىن؟ ءان جاز­باي, تەاتر ىسىمەن باس قاتىپ كەتكەلى ەداۋىر ۋاقىت وتكەن, جۇرەگىم داۋالاماي, بىراق اقىرى سول جولى “رايحون” دەگەن جاڭا ءانىم دۇنيەگە كەلدى. ءاندى اراب ىرعاعىنا جاقىن­داتىپ جازعان ەدىم. بۇل ءان سول ساپاردان زور تابىسپەن ورالدى. كاتار حالقى رازى بولدى. بۇگىندە مۇنداعى ۇيعىرلاردىڭ ەڭ تاڭداۋلى انىنە اينالعان. ونەر ادامىن ۇدايى قام­شى­لاپ وتىرماسا, بىرتىندەپ كاسىبىنەن ال­شاق­تاپ قالۋى دا قيىن ەمەس ەكەنىن سول ۋاقىتتا كوردىم. سول ءۇشىن ونەر ادامىنا مۇن­داي قولقا سالۋلار كەرەك-اق ەكەن. وسىدان كەيىن الماتى مەن استانادا, كەيبىر وبلىس ورتالىقتارىندا جەكە ەسەپ بەرۋ كونتسەرتتەرىم ءوتتى. – “ياشلىك” ءانسامبلىنىڭ باستاپقى قۇرامىندا ونەر كورسەتكەن ارىپتەستەرىڭىز قايدا ءجۇر؟ – احمەت شاميەۆ دەگەن اتاقتى ءارتىستىڭ بالاسى يالحۋنجان شاميەۆ بۇگىندە ۇيعىر دراما تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرى. ماحمۋت باراەۆ ەسىمدى ازامات تەاتردىڭ بەلدى ءارتىس­تەرىنىڭ ءبىرى, جاقىندا ەكىنشى دارەجەلى “دوس­تىق” وردەنىمەن ماراپاتتالدى. مارات مامەت­باكيەۆ ول دا قازىر تەاتردىڭ بەلگىلى ءانشىسى. قاھارمان يمينوۆ – كومپوزيتور. بىلتىر انسامبل قۇرىلعانىنا 35 جىل تولعان مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى. وسى شاراعا مەن دە قاتىستىم. بىزدەن كەيىن “ياشلىك” ءانسامبلى ءتورت ۇرپاقتى ءوسىردى. ءتورتىنشى بۋىننىڭ ىشىندە ۇلىم ديلشات بولدى. قازىر ولار جاستاردى جيناپ, بەسىنشى بۋىن­دى تاربيەلەپ جاتىر. بىراق ءبىز ۇجىمنىڭ كەز كەلگەن شاراسىنا شاقىرسا دايىنبىز. – تەاتر ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ىستەگەن كەزىڭىزدە قانداي قيىندىقتى باستان كەشتىڭىز؟ – ءبىرىنشى قيىندىق 1934 جىلى قامىستان سالىنعان عيماراتىن بۇزىپ, ورنىنا زاماناۋي تەاتر ءۇيىن سالۋ بولدى. ءبىر قاراعان ادام مىناۋ ءوزى نەمەنە دەپ شوشىپ كەتۋى دە مۇمكىن, تەاترعا مۇلدە ۇقسامايتىن جاي ەدى. الدىما ماقسات قويدىم. قالايدا تەاتردىڭ جايىن جاڭعىرتۋ كەرەك. سونىڭ سوڭىندا جەتى جىل جۇگىرىپپىن. وتانىمىزدا اقشا جوق, قۇرىلىس توقتاپ قالعان ناعىز قيىن-قىستاۋ جىلدار ەدى. سونى بىلسەم دە وتىرىپ الىپ پرەزيدەنتكە حات جازامىن عوي. بىرەۋلەر ماعان “ۇكىمەت زەينەت­كەرلەرگە اقشا تابا الماي جاتقان كەزدە مۇنىڭ نە سەنىڭ؟” دەپ سىرتىمنان سوگىپ تە ءسوز سويلە­دى. بىراق العان بەتىمنەن مەن قايتار ەمەسپىن. ءسويتىپ جۇرگەندە قۋانىشتى حابار كەلدى. پرەزيدەنت ۇسىنىسىمىزدى قولداپ, قول قويىپ­تى. جۇرە­گىم جارىلىپ كەتە جازداعان. العاش رەت اجەپتاۋىر قارجىعا قول جەتكەندە ۇيىمىزگە كەتە الماي قالدىق. الگى ەسكى ءۇيدى ءوز قولى­مىز­بەن بۇزعانىمىز ويىما ورالسا الىگە دەيىن شەكە تامىرىم سولقىلدايدى. جان جاقتان دەمەۋشىلەر تابىلدى. پارلامەنتتەن قولداۋ كوردىك. ۇكىمەت كومەكتەستى. ءسويتىپ, “كوپ تۇكىرسە – كول” دەمەكشى, جاميعاتپەن جابىلا 2002 جىلى 1-ءشى قازاندا جاڭا تەاتر عيماراتىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە ەلباسىن شا­قىر­دىق. پرەزيدەنت كەلىپ, تەاتر ۇجىمىنىڭ ونەرىن تاماشالادى, قازاق پەن ۇيعىر اراسىن­دا تالايدان ورنىققان تاتۋلىق پەن دوستىقتىڭ تاماشا ۇلگىلەرى تۋرالى اڭگىمە­لەدى. مەن ءوزى تۋعان كۇنىمدى جىلدا 1 قازاندا اتاپ وتەمىن. – نەگە؟ تۋعان كۇنىڭىز 12 قاڭتار ەمەس پە؟ – ءبىر جاسقا تولار-تولماس شاعىمدا اكە-شەشەم مەنى وزدەرىمەن بىرگە ۇلكەن ءبىر شاراعا اپارادى. اتا-انام بۇرىن قىتايدا تۇرعان. ەكەۋى ءارتىس رەتىندە الگى مەرەكەلىك شاراعا قاتىسادى. ۇستەل جايۋلى. دەمىن ىشتەرىنە جۇتىپ جۇرت ماو تسزە دۋندى كۇتىپ تۇر. قىتاي باسشىسى كىرەدى. قولىنا ريۋمكاسىن ۇستاپ, جۇرتقا ءسوزىن ەندى ايتايىن دەگەندە مەن شىڭعىرىپ قويا بەرگەن كورىنەمىن. ول مەنىڭ داۋىسىم شىققان جاققا قاراي اياڭداپتى. اكە-شەشەم نە ىستەرىن بىلمەي, شاراسىز حال كەشەدى. سودان ماو تسزە دۋن ءبىر قولىنا ريۋمكاسىن ۇستاپ, ەكىنشى قولىمەن مەنى باسىنان اسىرا جوعارى كوتەرىپ تاماشا توست ايتىپتى. اكە-شەشەم ءۇشىن مەنىڭ تۋعان كۇنىم سودان بىلاي ءبىرىنشى قازان بولىپ قالىپتى. كۇنى كەشەگە دەيىن تۋعان كۇنىمدى 1 قازاندا اتاپ ءوتىپ كەلدىم. پارلامەنت پارتاسىنا وتىرعالى بەرى تۋعان كۇنىم ءوزىمنىڭ بۇرىنعى قۇجاتىمداعى شىن تۋعان كۇنىم بويىنشا اتالىپ وتۋدە. – الدا قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟ – ءان البومىمدى شىعارعىم كەلەدى. اۆتوبيوگرافيالىق ەستەلىكتەر جازىپ جاتىر­مىن. ونىڭ قاي ۋاقىتتا بىتەرى بەلگىسىز. قىزىم ديلناز كوپ البوم شىعارعان, ەندى وسى جىلى قازاق ءان البومىن شىعارماق, سوعان قولۇشىمدى بەرەمىن. ول بىتكەن سوڭ, اعىلشىنشا البومىن باستىرماق. وسىلار­دى ءبىر جاقتى ەتىپ رەتتەگەن سوڭ ۇيعىرشا اندەردەن بىرگە البوم شىعارۋ ويىمىزدا بار. ءبىز بۇرىن ايتا الماعان اندەردى جيناپ, تەرىپ, حالىق اندەرىنە ءبىراز بەت بۇرسا دەگەن جوبا عوي. قازىر ونىڭ جەكە پروديۋسەرلىك ورتا­لىعى بار. امەريكادا ەكى جىل ستاجيروۆكادان ءوتىپ كەلدى. – قازىرگى كىشكەنتاي ۇلىڭىز بەن قىزىڭىزدىڭ ونەر جولىن تاڭداعانىن قالار ما ەدىڭىز؟ – جوق, مەن ولار باسقا سالانى تاڭداسا, كەلەشەكتە بىلىكتى, ءبىلىمدى ازامات بولىپ وسسە ەكەن دەيمىن. ولار وسىندا ماڭگى استانالىق بولىپ قالسا دەپ ارماندايمىن. – دوستارىڭىز كوپ پە؟ – بۇل جاستا ادامنىڭ جانىندا تەك ادال دوستار عانا قالادى ەكەن. مەن كەزىندە جانىمداعى قيماس دوستار دەپ جۇرگەن كەي پاقىرلار كەيىن سىرتىمنان تاس اتقانىن دا كوردىم. ولاردىڭ ءبىرازىنىڭ باسپانالى بولۋىنا كومەكتەسىپ ەدىم, كەيبىرىنە جەر الىپ بەرۋگە قولۇشىمدى بەردىم. ەشبىرىنەن جاردەمىمدى اياپ قالعان جوقپىن. بىراق سول دوس دەپ جۇرگەندەرىمنىڭ كەيىن سىرتىمنان قالاي سىباپ جۇرگەندەرىن كورگەندە جۇرەگىم قارس ايرىلدى. ادامدار نەگە ءبىر-ءبىرىن مۇنشالىق رەنجىتەدى دەپ كوپ قينالدىم. اتام مارقۇم ايتىپ ەدى: “دوستاردى جاس كەزىڭدە دۇرىستاپ تاڭدا. ادامدى قارتايعان كەزدە دوستىڭ ساتىپ كەتكەنى قيىن بولادى” دەپ. بىراق 35 جىل ارامىز اجىراماعان ءبىر ادال دوسىم بار. قازىر استانادا تۇرادى. ءبىر قىزىعى, ەكەۋمىز دە وسى ورىنعا كانديدات بولعانبىز. ودان ء“سىز كىمدى پارلامەنت ماجىلىسىنە دەپۋتات بولۋعا لايىق دەپ ويلاي­سىز؟ ” دەپ سۇراماي ما, سويتسە ول مەنى ايتا­دى, ماعان دا سول سۇراق قويىلادى. مەن ونىڭ اتىن اتاپپىن. اتى – يسراپۋل سات­تاروۆ. ول دا كوپ قىزمەتتەر اتقارعان. ءبىر-ءبىرىمىزدى ءبىراز ۋاقىت كورمەي ءجۇرۋىمىز مۇمكىن, بىراق ارامىز ەشقاشان سۋىپ كورمەپتى. – ءار ادامنىڭ ءوزىنىڭ ءبىر قولى قالت ەتكەندە اينالىساتىن ءىسى بولادى. ءسىز نەمەن اينالىسقاندى ۇناتاسىز؟ – مەنىڭ ۋاقىتىم بولسا وتباسىمدا وتكىزەمىن. تاماقتى وتە جاقسى جاسايمىن. قول­مەن لاگمان سوزامىن. توقيمىن. قارىن­داسىما, ايەلىمە, قىزىما كويلەك توقىپ بەرگەن كەزىم بولعان. بىراق قازىر توقىماي­مىن, وعان ۋاقىت جوق. – ءوزىڭىزدى داۋلەتتى ادامدار قاتارىنا جاتقىزاسىز با؟ – كەدەي دە, ورتاشا دا, باي دا ەمەسپىن, بىراق وسى قازىرگى ومىرىمە قۇدايعا شۇكىر دەيمىن. قوناعىمدى ويداعىداي كۇتىپ الىپ, شىعارىپ سالۋعا جاعدايىم جەتەدى. بالا-شاعاممەن ءبىر جاققا دەمالىپ قايتۋعا مۇمكىندىگىم بار. جاقىندا ماشينە ساتىپ الدىم. نەسيەم ناۋرىزدا بىتەدى. ەندى ول بىتكەن سوڭ, بالالارىم ەلوردادا تۇرۋى ءۇشىن پاتەرگە نەسيە السام با دەيمىن. ارتىق دۇنيە جيعان ادام ەمەسپىن. – ميلليونەر بولساڭىز نە ىستەر ەدىڭىز؟ – ەگەر قالتامدا ونداي اقشا بولسا قاڭعىپ جۇرگەن باسپاناسىز, تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراعان, ىشكىلىكتىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ كەتكەن ءمۇساپىر جاندارعا ارنايى ەمدەۋ ورتالىعىن سالۋعا قولعابىسىمدى تيگىزەر ەدىم. تاستاندى بالالار پروبلەماسىن شەشۋگە كومەكتەسەمىن. – زەينەت دەمالىسىنا شىققاندا نەمەن شۇعىلدانامىن دەپ ويلايسىز؟ – ءوزىمنىڭ ازعانتاي ءبىر جەرىم بولسا, سول جەرگە قاراسام, ءتۇرلى باقشا ەكسەم, ودان الىنعان ءونىمدى بالا-شاعاما تاتتىرسام دەپ ارماندايمىن. “ارمانسىز ادام – قاناتسىز قۇس” دەگەن عوي. اڭگىمەلەسكەن قاراشاش توقسانباي.