اجال كەلىپ, جالعان دۇنيەنىڭ سوڭعى ساعاتى سوعاردا عانا ەس جينايمىز-اۋ. سوندا عانا بارىپ عۇمىردىڭ قاس-قاعىم, قامشىنىڭ سابىنداي عانا قىسقا ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ, اھ ۇراتىنىمىزدى ايتساڭىزشى!..
ءتىرى كەزىندە ەڭبەگىمەن ەل مەن قوعام قۇرمەتىنە بولەنگەن, رەسپۋبليكامىزعا بەلگىلى زاڭگەر, كوپتەگەن شاكىرتتەر تاربيەلەگەن ۇستاز, تاۋ تۇلعالى ازامات تىنىبەك تەمىربەك ۇلى وڭالباەۆ مەزگىلسىز دۇنيەدەن وزىپ, ارامىزدان الىستاپ بارا جاتقان شاقتا ءبارىمىز دە وسىنداي اۋىر كۇي كەشتىك. اپىرماي, كۇنى كەشە عانا ورتامىزدا جارقىراپ جۇرگەن جايساڭ جاننىڭ, باۋىرمال ءىنىنىڭ وسىلايشا ومىردەن ەرتە كەتىپ قالاتىنىن كىم ويلاعان. ادام جاسىنىڭ ۇلكەن-كىشىلىگىنە قاراماي الىپ كەتەتىن مەيىرىمسىز اجال قۇرىعىنىڭ ۇزىن ەكەنىنە تاعى دا كۋا بولدىق. “اجال ايتىپ كەلمەيدى” دەگەن ءسوزدىڭ راستىعى مەن سىرى تەرەڭ ەكەندىگىنە امالسىز باس يگەندەيمىز. ەل الدىنداعى ەلەۋلى ەڭبەگىنە قوسا ادامگەرشىلىك, كىشىپەيىلدىك, پاراساتتىلىق قاسيەتتەرىمەن ەستە قالعان تىنىبەكتى ءارى اۋىلداس, ءارى باۋىرلاس بولعاندىقتان جاقسى بىلەمىن. اتاقتى سۋىقتوبەنىڭ باۋرايىنداعى قاستەك اۋىلىندا تۋىپ-ءوستى. ءومىردىڭ ەسىگىن جاڭا اشقان ءسابيدى تۋا سالىسىمەن-اق اجەسى تارازى اپامىز باۋىرىنا سالىپ العان. مايدان دالاسىنان امان-ەسەن ورالعان جالعىز ۇلى تەمىربەكتەن كورگەن شيكىوكپەنى اڭساپ كۇتكەن قارت انا بالاسى مەن كەلىنى ءاناربۇبىنىڭ كوڭىلىنە قاراعان جوق. ء“وزىمنىڭ بالام, ءوزىم باعىپ وسىرەم” دەپ اشىق ايتقان. انا جۇرەگىنىڭ شەكسىز مەيىرى مەن كەسىمدى اق تىلەگىن جاقسى تۇسىنگەن بۇلار دا قارسى بولماعان.
ءسويتىپ تارازى اپامىز تىنىبەگىن ءوزى باعىپ-قاعىپ, تاربيەلەپ ءوسىردى. ونى تىنكەن دەپ ەركەلەتە اتايتىن. اجەسىنىڭ ايالى الاقانىندا الاڭسىز وسكەن تىنىبەك تاربيەلى, ىزەتتى بولدى. ۇلكەن-كىشىنى سىيلاعىش, مەيىرىمدى بالا بولاتىن. اۋىلدىڭ ورتالاۋ مەكتەبىن جاقسى وقىپ ءبىتىردى. ۇستازدارى ونى ارقاشان ماقتاپ, باسقا بالالارعا ۇلگى ەتىپ وتىراتىن. بۇدان كەيىن وقۋىن جالعاستىرىپ, الماتىداعى № 12 قازاق ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن ول ەڭبەك جولىن كەڭشاردا جۇمىسشى, عىلىم اكادەمياسىنىڭ زوولوگيا ينستيتۋتىندا لابورانت بولىپ باستادى. وندىرىستە ءبىراز تاجىريبە جيناقتاعان سوڭ س.م. كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى 1973 جىلى ويداعىداي ءبىتىرىپ شىقتى. ەندى ونىڭ الدىندا العان ءبىلىمىن ىسكە اسىرىپ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋ مىندەتى تۇردى. العاشقى زاڭگەرلىك قادامىن جامبىل اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسىندا ماشىقتانۋشى تەرگەۋشى, ودان سوڭ كەگەن اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسىندا ءتورت جىلداي تەرگەۋشى بولىپ, ۇلكەن تاجىريبەدەن ءوتتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 1977-1983 جىلدار ارالىعىندا قازاق كسر پروكۋراتۋراسىنىڭ ءبولىم پروكۋرورى بولىپ ىستەدى. پروكۋرورلىق قىزمەتتىڭ قىرى مەن سىرىن جەتە مەڭگەرىپ, ونىڭ ءادىل, زاڭعا ساي جۇرگىزىلۋىن قاتاڭ قاداعالادى.
بۇدان كەيىنگى توعىز جىل ىشىندە الماتى وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىقازاق, تالعار جانە ىلە اۋداندارىنىڭ پروكۋرورى بولدى. مول تاجىريبە جيناقتاپ, كاسىبي شەبەرلىگى مەن ءبىلىمىن ارتتىرعان ت.وڭالباەۆ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە كوتەرىلدى. 1992 جىلدان الماتى وبلىسى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, الماتى كولىك پروكۋرورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتتەرىن اتقاردى. ال 1996-2001 جىلدارى اقتوبە وبلىسىنىڭ پروكۋرورى بولىپ, زاڭ ءتارتىبىن ساقتاۋ مەن قىلمىستى بولدىرماۋ ماقساتىندا كوپتەگەن جۇمىستار جۇرگىزىپ, ۇلكەن بەدەلگە يە بولدى. سول جىلدارداعى جەمىستى قىزمەتى ءۇشىن تىنىبەك وڭالباەۆقا ءۇشىنشى دارەجەلى مەملەكەتتىك ادىلەت كەڭەسشىسى-ادىلەت گەنەرال-مايورى اتاعى بەرىلدى. كەيىننەن اقمولا وبلىسىنىڭ پروكۋرورى بولىپ ىستەگەن ەدى. وسىدان سوڭ دا ول جاۋاپتى لاۋازىمدى قىزمەتتەردە بولدى. 2002 جىلى وڭتۇستىك-شىعىس ايماقتىق كولىك پروكۋرورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولسا, ال 2004 جىلدان 2007 جىلعا دەيىن الماتى وبلىسى ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
ت.وڭالباەۆ قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا وزىنە جۇكتەلگەن جاۋاپتى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقارۋمەن بىرگە وسى سالانىڭ بولاشاق ماماندارىن وقىتىپ, تاربيەلەۋگە دە بارىنشا اتسالىسقانىن ايتقانىمىز ءجون. ول د.قوناەۆ اتىنداعى ينستيتۋتتىڭ كوپشىلىك قۇقىعى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن قوسىمشا اتقارىپ ءجۇردى. ال 2008 جىلدان باستاپ وقىتۋشىلىققا بەت بۇرىپ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇستازدىق قىزمەت ىستەپ كەلدى. وسىدان 5-6 جىل بۇرىن كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, زاڭ عىلىمىنىڭ كانديداتى اتاعىنا يە بولعان, 30-عا جۋىق عىلىمي جانە عىلىمي-ادىستەمەلىك ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى. ول شىنداپ كەلگەندە كاسىبي شەبەر مامان, بىلىكتى ۇستاز, تاماشا ۇيىمداستىرۋشى, ءالى دە بەرگەنىنەن بەرەرى مول ازامات ەدى. ونىڭ باسشىلىعى مەن قامقورلىعىنا بولەنىپ, اعالىق اقىلىن تىڭداپ, ءتالىم-تاربيەسىن الىپ وسكەن ءبىلىمدى دە بىلىكتى جاس زاڭگەرلەر ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ سان سالاسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىن ايتۋ ءبىر عانيبەت.
تىنىبەكپەن تۋىستاس اعاسى رەتىندە ارالاسا, سىر بولىسە ءجۇرىپ, وعان جاۋاپكەرشىلىك پەن ءوز ىسىنە دەگەن سەنىمدىلىك, پاراساتتىلىق پەن قامقورلىق ءتان ەكەنىن بايقاۋشى ەدىم. وسىنداي قاسيەتتەرى ونى ەرەكشەلەندىرىپ تۇراتىن. سونداي-اق كوڭىلى دارقان, كىشىپەيىل, ادال, جۇرەگى جومارت جاننىڭ ارىپتەستەرىنە دە, دوستارى مەن تۋما-تۋىستارىنا دا قۇشاعى اشىق ەدى, ولاردىڭ اراسىندا بەدەل مەن قۇرمەتكە يە بولدى. ول تۋعان اۋىلى مەن كىندىك كەسكەن جەرىن, ونىڭ اسەم تابيعاتى مەن تاۋ-تاسىن, سارقىراي اققان وزەنىن جاقسى كورەتىن, الىستا جۇرگەن كەزدەرىندە دەمالىسقا كەلە قالسا تاۋ جاققا, جايلاۋعا سوقپاي كەتپەۋشى ەدى. سوناۋ ءبىر جىلدارى اۋىلدان قانات قاعىپ ۇشقان, ءار قيىردا, ءار سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن بەلدى ازاماتتار باس قوسىپ, سۋىقتوبەنىڭ قويجول سايىنا بارىپ سەرۋەندەپ قايتقانىمىز بار. ءبىر ءسات تىنىبەك ەكەۋمىز كولبەپ جاتقان جوتانىڭ ۇستىنە شىعىپ, جان-جاعىمىزعا تامسانا قاراپ تۇردىق. الدىمىزدا كوكپەن تالاسقان اسقار تاۋ, ارتىمىزدا كوسىلىپ جاتقان كەڭ دالا. وسى كورىنىسكە سۇيسىنە, قۇمارتا قاراپ تۇرعان تىنىبەك: – قازاقستاننىڭ تالاي جەرىندە بولدىم, شەتەلگە دە شىقتىم. ءبارىبىر تۋعان جەرگە جەر جەتپەيدى ەكەن. كوز تويىپ, كوڭىل سۋسىندايتىن تۋعان جەر شىنىندا التىن بەسىك قوي! – دەدى ەرەكشە تولقىپ تۇرىپ. مىنا قىزىقتى قاراڭىز. قاسىمدا تۇرعان ول كەنەت بۇرىلا سالدى دا سوقپاق جولمەن ورگە قاراي جۇگىرە جونەلدى. اۋدەم جەرگە دەيىن جۇگىرىپ باردى دا كەرى قايتتى. ك ۇلىپ كەلەدى. – بالا كەزىم ەسىمە ءتۇسىپ كەتتى. وسى سوقپاقپەن تالاي رەت ءجۇرىپ, تالاي جۇگىرگەن ەدىم. سوناۋ سايدىڭ باسىنان راۋعاش, جۋا تەرىپ قايتاتىنبىز, – دەگەنى بار. ءيا, سودان بەرى دە ءبىراز جىلدار وتكەن ەكەن.
قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا بەلسەنە ەڭبەك ەتكەن ول ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تىكتەپ كەتۋىنە ايتارلىقتاي ۇلەسىن قوستى. قابىلدانعان زاڭداردىڭ ساقتالۋى مەن ورىندالۋىن قاتاڭ قاداعالاپ, قىلمىس اتاۋلىنىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن كۇرەستى. وسى يگى ىسكە ءوزى عانا ەمەس, بىرگە ەڭبەك ىستەگەن ارىپتەستەرى مەن شاكىرتتەرىن جۇمىلدىرىپ, ادال بولۋ مەن حالىققا قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگى-ونەگەسىن كورسەتىپ كەتتى. سوڭعى جىلدارداعى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا شاكىرتتەرگە ءبىلىم بەرىپ, تاربيەلەۋدەگى ەڭبەگى دە ەلەۋلى ەدى. جۇرەگىنە كۇردەلى وپەراتسيا جاسالىپ, ۇيىنە شىققان كۇنى بينالى, ماناربەك ىنىلەرىممەن بىرگە كوڭىلىن سۇراۋعا بارعانبىز. اۋرۋحانا توسەگىنەن كەيىن ءوڭى بوزارىپ, جۇدەپ قالىپتى. دارىگەرلەر كوبىرەك قيمىلداپ, قوزعالىپ ءجۇرۋىن ءوتىنىپ, ءبىراز ۋاقىت باقىلاۋدا بولاتىنىن ايتىپتى. كرەسلونىڭ جاقتاۋىنا قويىپ وتىرعان قولىن كوتەرىپ, قولىمدى ۇستاپ “قالايسىز؟” دەدى. داۋىسى دا وزگەرگەن, ءالسىز ەستىلەدى. “جاقسى” دەپ جاتىرمىز. دەنساۋلىعىنىڭ جايىن سۇراعان بىزگە باسىن يزەپ قويادى. وپەراتسيادان كەيىن ابدەن شارشاعانى بايقالادى. ءبىراز وتىرىپ سىرقاتىنان تەزىرەك ايىعىپ كەتۋىنە تىلەكتەستىك ءبىلدىرىپ, العاۋسىز اق نيەتىمىزدى ايتىپ شىققان ەدىك. ەكى-ءۇش اپتادان سوڭ تىنىبەكتىڭ قايتادان اۋرۋحاناعا جاتىپ قالعانىن ەستىدىك. بۇل جولى بۇرىنعىدان دا قاتتى اۋىرىپ تۇسكەن. امال نە, ىستەرگە شارا بولمادى. اينالدىرعان اۋرۋ الىپ تىندى.
الپىس جاستان جاڭادان اسقان سىرباز مىنەزدى, سابىرلى قالپىمەن بارشانى باۋراپ الاتىن ءىنىمىز تىنىبەكتىڭ الار اسۋلارى ءالى الدا ەدى, ءومىرى دە, ەڭبەك جولى دا ۇزاق بولۋى كەرەك ەدى. بىراق ولاي بولمادى. مەيىرىمسىز اجال جەر قوينىنا ەرتە الىپ كەتتى. تاۋ تۇلعالى ازاماتىنان ايىرىلىپ قالۋ وتباسى مەن تۋعان-تۋىستارىنا عانا ەمەس, ونىمەن قىزمەتتەس بولعان ارىپتەستەرى مەن دوس-جاراندارىنا, ونى بىلەتىندەردىڭ بارىنە دە اۋىر تيگەنى انىق. ءوزى تۋىپ-وسكەن اتا-مەكەنى – قاستەك اۋىلىندا وتكەن قوشتاسۋعا ارنالعان قارالى جيىنعا كوپ ادام جينالدى. سوناۋ اقتوبە ايماعىنان تارتىپ, الاتاۋعا دەيىنگى جالپاق ەلدىڭ تىنىبەكپەن بىرگە قىزمەتتەس بولعان, ونى بىلگەن, ارالاسقان اعايىنداردىڭ وكىلدەرى كەلىپ, مارقۇمنىڭ وتباسى مەن تۋعان-تۋىستارىنىڭ قايعىسىن ءبولىسىپ, بەيىتىنە توپىراق سالىستى. ءسويتىپ دۇنيەدەن وزعان اسىل ازاماتتىڭ الدىنداعى اقىرعى ادامي پارىزدارىن وتەدى.
بۇل ومىردە تىنىبەك باۋىرىمنىڭ ارتىندا سايراعان ءىزى قالدى. ول – ونىڭ ەلىنە سىڭىرگەن ولشەۋسىز ەڭبەگى. ول – ەرىنىڭ الاڭسىز قىزمەت ىستەپ, حالقىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنۋىنە ايانباي جاعداي جاساي بىلگەن, تۇسىنىستىكپەن ونەگەلى ءومىر كەشكەن قۇداي قوسقان قوساعى – كەلىنىمىز كۇلاش پەن ولاردىڭ ۇرپاعى – ايگۇل, مۇحتار, ايناش, جاۋقازىنداي جايناپ ءوسىپ كەلە جاتقان نەمەرەلەرى. شۇكىر, ءومىرىنىڭ جالعاسى بولعان سولاردى امان قىلسىن دەپ تىلەيىك. “جازمىشتان وزمىش جوق” دەگەن وسى دا. قازاسى قابىرعانى قايىستىرىپ, باقيلىق بولىپ كەتكەن اسىل ازامات, اياۋلى ءىنىمىز تىنىبەك ءتىرى بولسا, 15 قانتاردا 61 دەيتىن مۇشەل جاسقا كەلەر ەدى. ارتىنا وشپەستەي ءىز قالدىرعان قۇرمەتتى زاڭگەر, ۇستاز, جانى جايساڭ كىشىپەيىل ازامات تىنىبەك وڭالباەۆتىڭ ەسىمى مەن جارقىن بەينەسى ءاردايىم جۇرەگىمىزدە ساقتالادى.
جۇماش ارعىمباي ۇلى,
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, قازاقستان جۋرناليستيكا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى.
